Umowa wydawnicza z polskim wydawcą a podatki autora z Niemiec

Rezydencja podatkowa autora – nie decyduje obywatelstwo

W opisanej sytuacji nie ma znaczenia samo to, czy autor ma obywatelstwo polskie, niemieckie czy oba jednocześnie. Dla podatku dochodowego decydujące jest miejsce zamieszkania dla celów podatkowych, czyli rezydencja podatkowa.

W prawie polskim wynika to z art. 3 ust. 1a ustawy z 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Za osobę mającą miejsce zamieszkania na terytorium RP uważa się osobę fizyczną, która:

• posiada w Polsce centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych), albo
• przebywa w Polsce dłużej niż 183 dni w roku podatkowym.

Jeżeli autor mieszka na stałe w Niemczech i tam ma ośrodek interesów życiowych, to co do zasady jest rezydentem niemieckim. W Polsce podlega wtedy najczęściej ograniczonemu obowiązkowi podatkowemu, o którym mowa w art. 3 ust. 2a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, czyli tylko od dochodów osiąganych na terytorium Polski.

Jeżeli jednak stan faktyczny jest bardziej złożony, np. część roku autor spędza w Polsce, ma tu rodzinę, mieszkanie lub działalność, trzeba dodatkowo zastosować reguły kolizyjne z umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Jakiego rodzaju umowę podpisuje autor z wydawcą?

Podatkowo bardzo ważne jest, czy mamy do czynienia z:

• umową o przeniesienie autorskich praw majątkowych,
• umową licencyjną, czyli zgodą na korzystanie z utworu na określonych polach eksploatacji,
• czy umową mieszaną, w której obok praw autorskich występują także inne świadczenia autora.

Na gruncie prawa autorskiego podstawowe znaczenie mają:

• art. 17 ustawy z 4.02.1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych – twórcy przysługuje wyłączne prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim oraz prawo do wynagrodzenia za korzystanie z utworu,
• art. 41 ust. 2 tej ustawy – umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych lub umowa o korzystanie z utworu obejmuje pola eksploatacji wyraźnie w niej wymienione,
• art. 53 tej ustawy – umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych wymaga zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności,
• art. 67 ust. 1 i 2 tej ustawy – twórca może udzielić licencji do korzystania z utworu, a jeżeli umowa nie zastrzega wyłączności, licencja jest niewyłączna.

W praktyce wydawniczej trzeba dokładnie sprawdzić, czy wynagrodzenie dotyczy wyłącznie korzystania z utworu, czy również np. przygotowania tekstu, redakcji, promocji albo innych usług. To może wpływać na sposób opodatkowania.

Zobacz również: wydawca i autor

Podatek dochodowy w Polsce – kiedy wydawca pobiera podatek u źródła?

Jeżeli autor jest nierezydentem, a polski wydawca wypłaca mu należności z tytułu praw autorskich lub praw pokrewnych, podstawowe znaczenie ma art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przepis ten przewiduje zryczałtowany podatek dochodowy w wysokości 20% przychodu od przychodów uzyskanych na terytorium RP przez osoby niemające w Polsce miejsca zamieszkania m.in. z praw autorskich lub praw pokrewnych.

Jednocześnie zgodnie z art. 29 ust. 2 tej ustawy przepisy te stosuje się z uwzględnieniem umów o unikaniu podwójnego opodatkowania. Zastosowanie stawki z umowy albo niepobranie podatku zgodnie z umową jest możliwe pod warunkiem udokumentowania miejsca zamieszkania podatnika certyfikatem rezydencji.

To oznacza w praktyce:

• bez certyfikatu rezydencji – polski wydawca co do zasady pobiera 20% podatku u źródła,
• z ważnym certyfikatem rezydencji – wydawca może zastosować zasady wynikające z właściwej umowy międzynarodowej.

Umowa Polska–Niemcy i stawka 5% dla należności licencyjnych

W relacji Polska–Niemcy należy uwzględnić Umowę między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i od majątku, podpisaną w Berlinie 14.05.2003 r.

Zgodnie z art. 12 ust. 1 tej umowy należności licencyjne powstające w jednym umawiającym się państwie i wypłacane osobie mającej miejsce zamieszkania lub siedzibę w drugim państwie mogą być opodatkowane w tym drugim państwie.

Z kolei art. 12 ust. 2 tej umowy stanowi, że takie należności mogą być także opodatkowane w państwie, w którym powstają, ale jeżeli odbiorca jest osobą uprawnioną do należności licencyjnych, podatek nie może przekroczyć 5% kwoty brutto należności licencyjnych.

Definicję należności licencyjnych zawiera art. 12 ust. 3 umowy. Obejmuje ona m.in. należności za użytkowanie lub prawo do użytkowania praw autorskich do dzieła literackiego, artystycznego lub naukowego.

Jeżeli więc:

• wynagrodzenie z umowy wydawniczej jest kwalifikowane jako należność licencyjna,
• autor jest rzeczywistym odbiorcą należności,
• ma miejsce zamieszkania dla celów podatkowych w Niemczech,
• przedstawi polskiemu wydawcy certyfikat rezydencji,

to polski wydawca powinien co do zasady pobrać podatek według stawki 5%, a nie 20%.

W dalszej kolejności autor rozlicza ten dochód w Niemczech według tamtejszych przepisów, z uwzględnieniem mechanizmu unikania podwójnego opodatkowania przewidzianego przez umowę.

Certyfikat rezydencji – dokument kluczowy dla niższego podatku

Definicję certyfikatu rezydencji zawiera art. 5a pkt 21 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Jest to zaświadczenie o miejscu zamieszkania podatnika dla celów podatkowych wydane przez właściwy organ administracji podatkowej państwa miejsca zamieszkania podatnika.

W praktyce autor powinien przekazać wydawcy aktualny certyfikat rezydencji z Niemiec przed wypłatą wynagrodzenia. Bez tego płatnik zwykle nie zastosuje stawki 5% z umowy polsko-niemieckiej.

Warto też dopilnować, aby dane w certyfikacie odpowiadały danym z umowy oraz by dało się powiązać dokument z okresem wypłaty wynagrodzenia. Przy dłuższej współpracy wydawca może żądać aktualizacji dokumentu.

Obowiązki polskiego wydawcy jako płatnika

Jeżeli wynagrodzenie podlega w Polsce zryczałtowanemu podatkowi u źródła, obowiązki płatnika spoczywają na polskim wydawcy. Podstawę stanowią przede wszystkim art. 41 ust. 4 oraz art. 42 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Co do zasady wydawca:

• pobiera podatek przy wypłacie wynagrodzenia,
• wpłaca go do właściwego urzędu skarbowego w terminie do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu poboru – art. 42 ust. 1 ustawy o PIT,
• sporządza i przekazuje informację IFT-1/IFT-1R według aktualnych zasad wynikających z art. 42 ust. 2 pkt 2 ustawy o PIT.

Dla autora oznacza to zazwyczaj, że nie składa w Polsce rocznego zeznania tylko z powodu tego zryczałtowanego podatku, o ile nie osiąga tu innych dochodów wymagających rozliczenia. Ocena może być jednak inna, jeżeli w Polsce występują także inne przychody albo umowa nie mieści się w modelu podatku u źródła.

Czy autor może podpisać umowę jako „polski podatnik”?

Nie można skutecznie „wybrać” sobie statusu podatkowego samym zapisem w umowie. Jeżeli autor ma rezydencję podatkową w Niemczech, to dla celów opodatkowania wypłaty z polskiej umowy decyduje faktyczne miejsce zamieszkania dla celów podatkowych oraz przepisy ustawy o PIT i umowy międzynarodowej.

Samo posiadanie adresu korespondencyjnego w Polsce, numeru PESEL, obywatelstwa polskiego czy nawet meldunku nie przesądza jeszcze o polskiej rezydencji podatkowej.

VAT przy umowie wydawniczej – kiedy problem występuje, a kiedy nie

Stare opracowania często wskazywały nieaktualne stawki VAT i uproszczone zasady „importu usług”. Obecnie ocenę trzeba oprzeć na aktualnej ustawie z 11.03.2004 r. o podatku od towarów i usług.

Jeżeli autor działa jako podatnik VAT w rozumieniu art. 28a ustawy o VAT, a świadczy na rzecz polskiego wydawnictwa usługę polegającą np. na udzieleniu licencji, zasadniczo trzeba zbadać miejsce świadczenia według art. 28b ust. 1 ustawy o VAT. W relacji B2B miejscem świadczenia jest co do zasady miejsce, w którym usługobiorca posiada siedzibę działalności gospodarczej, czyli tutaj Polska. W takiej konfiguracji po stronie polskiego wydawcy może powstać rozliczenie VAT jako importu usług.

Jeżeli jednak autor nie działa jako podatnik VAT, lecz zawiera umowę jako osoba prywatna poza działalnością gospodarczą, sytuacja może wyglądać inaczej. Wówczas nie każda wypłata honorarium autorskiego automatycznie oznacza import usług.

Dlatego odpowiedź na pytanie o VAT zależy przede wszystkim od tego:

• czy autor działa jako podatnik,
• czy prowadzi działalność gospodarczą,
• czy wynagrodzenie dotyczy usługi, czy rozporządzenia prawem w określonym modelu umownym,
• jakie są faktyczne warunki współpracy.

W praktyce przy klasycznej umowie z zagranicznym autorem to wydawca zwykle analizuje swoje obowiązki VAT i księgowe.

Zobacz również: sprzedaż książki oraz prawa autorskie

Czy umowa wydawnicza podlega PCC?

Co do zasady nie. Podatek od czynności cywilnoprawnych obejmuje wyłącznie czynności wymienione w art. 1 ust. 1 ustawy z 9.09.2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych, np. sprzedaż rzeczy i praw majątkowych, pożyczkę, darowiznę w określonym zakresie, umowę spółki.

Typowa umowa wydawnicza lub licencyjna nie jest wprost wymieniona w katalogu czynności opodatkowanych PCC. Z tego względu najczęściej nie podlega temu podatkowi. Nie trzeba więc opierać braku PCC wyłącznie na art. 2 pkt 4 ustawy o PCC. Już sam brak tej czynności w katalogu z art. 1 ust. 1 ustawy o PCC zwykle przesądza sprawę.

Wyjątkowo potrzebna byłaby ostrożność, gdyby umowa była skonstruowana nietypowo i w rzeczywistości odpowiadała innej nazwanej czynności objętej PCC.

Na co zwrócić uwagę przed podpisaniem umowy z wydawcą?

Z punktu widzenia autora mieszkającego w Niemczech warto sprawdzić przed podpisaniem co najmniej:

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak ten sam typ współpracy może być rozliczany różnie w zależności od dokumentów i modelu umowy.

FAQ

Czy autor może sam zdecydować, że podpisuje umowę jako obywatel polski?

Nie. Dla podatku dochodowego decydują przepisy o rezydencji podatkowej i rzeczywisty stan faktyczny, a nie samo obywatelstwo lub deklaracja w umowie.

Czy polski wydawca zawsze pobiera 20% podatku?

Nie zawsze. Stawka 20% wynika z art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy o PIT, ale może być obniżona na podstawie umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, jeśli autor przedstawi certyfikat rezydencji.

Czy w relacji Polska–Niemcy można zastosować 5% podatku?

Tak, jeżeli wypłata stanowi należności licencyjne w rozumieniu art. 12 umowy Polska–Niemcy, a autor jest uprawnionym odbiorcą należności i udokumentuje niemiecką rezydencję podatkową.

Czy autor musi składać w Polsce roczne zeznanie podatkowe?

Najczęściej nie z samego powodu wypłaty objętej zryczałtowanym podatkiem u źródła. Inaczej może być, jeśli autor osiąga w Polsce także inne dochody albo model rozliczenia nie ma charakteru ryczałtowego.

Czy umowa wydawnicza jest objęta PCC?

Co do zasady nie, ponieważ typowa umowa wydawnicza lub licencyjna nie mieści się w katalogu czynności wymienionych w art. 1 ust. 1 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych.

Źródła

• art. 3 ust. 1a, art. 3 ust. 2a, art. 5a pkt 21, art. 29 ust. 1 pkt 1, art. 29 ust. 2, art. 41 ust. 4, art. 42 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych
• art. 17, art. 41 ust. 2, art. 53, art. 67 ust. 1 i 2 ustawy z 4.02.1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych
• art. 28a i art. 28b ust. 1 ustawy z 11.03.2004 r. o podatku od towarów i usług
• art. 1 ust. 1 ustawy z 9.09.2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych
• art. 12 ust. 1–3 Umowy między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i od majątku, podpisanej w Berlinie 14.05.2003 r.