Rozdzielność majątkowa przy ślubie Polki z Tunezyjczykiem

Zabezpieczenie majątku przed ślubem z obywatelem Tunezji

Jeżeli małżeństwo ma być oceniane według prawa polskiego, punktem wyjścia jest art. 31 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgodnie z tym przepisem z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków albo przez jednego z nich.

Nie oznacza to jednak, że wszystko, co należy do narzeczonych przed ślubem, stanie się automatycznie wspólne. Art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wymienia składniki majątku osobistego każdego z małżonków. Co do zasady należą do niego między innymi przedmioty nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej, a także przedmioty nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca albo darczyńca postanowił inaczej.

Najprostszym instrumentem zabezpieczenia majątku w Polsce jest umowa majątkowa małżeńska, potocznie nazywana intercyzą. Art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pozwala małżonkom albo przyszłym małżonkom przez umowę zawartą w formie aktu notarialnego rozszerzyć wspólność ustawową, ograniczyć ją, ustanowić rozdzielność majątkową albo rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków.

Jeżeli strony wybiorą zwykłą rozdzielność majątkową, zastosowanie ma art. 51 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Każdy z małżonków zachowuje wtedy zarówno majątek nabyty przed zawarciem umowy, jak i majątek nabyty później. Każdy zarządza swoim majątkiem samodzielnie.

Prawo właściwe dla majątku małżonków z różnych państw

W małżeństwie Polki i obywatela Tunezji nie wystarczy odpowiedzieć wyłącznie na pytanie, co przewiduje polski Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Trzeba jeszcze ustalić, jakie prawo będzie właściwe dla stosunków majątkowych małżonków. W Polsce rozstrzyga o tym ustawa z dnia 4 lutego 2011 r. Prawo prywatne międzynarodowe.

O możności zawarcia małżeństwa rozstrzyga wobec każdej ze stron jej prawo ojczyste z chwili zawarcia małżeństwa, co wynika z art. 48 Prawa prywatnego międzynarodowego. Oznacza to, że Polka musi spełniać wymogi prawa polskiego, a obywatel Tunezji wymogi prawa tunezyjskiego.

Forma zawarcia małżeństwa podlega co do zasady prawu państwa, w którym małżeństwo jest zawierane. Wynika to z art. 49 ust. 1 Prawa prywatnego międzynarodowego. Jeżeli więc ślub odbywa się w Tunezji, podstawowe znaczenie będą miały wymogi formalne prawa tunezyjskiego.

Stosunki osobiste i majątkowe między małżonkami podlegają ich każdoczesnemu wspólnemu prawu ojczystemu, zgodnie z art. 51 ust. 1 Prawa prywatnego międzynarodowego. Jeżeli małżonkowie nie mają wspólnego prawa ojczystego, art. 51 ust. 2 tej ustawy odsyła do prawa państwa, w którym oboje mają miejsce zamieszkania. Jeżeli nie mają miejsca zamieszkania w tym samym państwie, znaczenie ma prawo państwa, w którym oboje mają miejsce zwykłego pobytu. W dalszej kolejności stosuje się prawo państwa, z którym małżonkowie są w inny sposób wspólnie najściślej związani.

Małżonkowie mogą też dokonać wyboru prawa dla swoich stosunków majątkowych. Art. 52 ust. 1 Prawa prywatnego międzynarodowego pozwala im poddać stosunki majątkowe prawu ojczystemu jednego z nich, prawu państwa, w którym jedno z nich ma miejsce zamieszkania, albo prawu państwa, w którym jedno z nich ma miejsce zwykłego pobytu. Wybór prawa może nastąpić również przed zawarciem małżeństwa.

Forma umowy majątkowej małżeńskiej jest oceniana według art. 53 Prawa prywatnego międzynarodowego. Przepis ten przewiduje, że wystarczy zachowanie formy wymaganej przez prawo właściwe dla umowy majątkowej małżeńskiej albo przez prawo państwa, w którym umowa zostaje zawarta. W praktyce, jeżeli umowa jest zawierana w Polsce, należy zachować formę aktu notarialnego wymaganą przez art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy polska intercyza będzie skuteczna w Polsce i za granicą?

Polska umowa majątkowa małżeńska sporządzona w formie aktu notarialnego jest skuteczna w polskim porządku prawnym, jeżeli spełnia wymagania art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz jeżeli prawo polskie jest właściwe albo zostało prawidłowo wybrane na podstawie art. 52 Prawa prywatnego międzynarodowego.

Trzeba jednak odróżnić skuteczność umowy między małżonkami od możliwości powoływania się na nią wobec osób trzecich. Art. 47¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że małżonek może powoływać się względem innych osób na umowę majątkową małżeńską, gdy jej zawarcie oraz rodzaj były tym osobom wiadome. Ma to znaczenie na przykład przy długach, kredytach i umowach z kontrahentami.

Jeżeli majątek znajduje się w Tunezji albo małżonkowie będą mieszkać w Tunezji, trzeba osobno sprawdzić, czy i w jaki sposób polska intercyza zostanie uwzględniona przez tunezyjskie organy, sądy, banki lub notariuszy. To zależy od prawa tunezyjskiego, rodzaju majątku, miejsca położenia nieruchomości oraz treści dokumentów.

Dokumenty do ślubu w Tunezji i dokumenty potrzebne w Polsce

Polska obywatelka, która zamierza zawrzeć małżeństwo za granicą, może potrzebować zaświadczenia stwierdzającego, że zgodnie z prawem polskim może zawrzeć małżeństwo. Podstawą wydania takiego dokumentu jest art. 83 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego. Zaświadczenie jest wydawane przez kierownika urzędu stanu cywilnego i jest ważne przez 6 miesięcy od daty sporządzenia.

W praktyce przy ślubie w Tunezji miejscowy urząd może wymagać między innymi odpisu aktu urodzenia, zaświadczenia o zdolności prawnej do zawarcia małżeństwa, dokumentu tożsamości, dokumentu potwierdzającego stan cywilny, zaświadczeń lekarskich oraz tłumaczeń na język arabski albo francuski. Zakres dokumentów może się różnić w zależności od urzędu, dlatego przed wyjazdem należy potwierdzić listę dokumentów we właściwym urzędzie tunezyjskim albo w placówce konsularnej.

Po zawarciu małżeństwa za granicą można wystąpić o transkrypcję zagranicznego aktu małżeństwa do polskiego rejestru stanu cywilnego. Art. 104 ust. 1 Prawa o aktach stanu cywilnego przewiduje, że zagraniczny dokument stanu cywilnego będący dowodem zdarzenia i jego rejestracji może zostać przeniesiony do rejestru stanu cywilnego w drodze transkrypcji. W wielu sprawach praktycznych, na przykład przy zmianie dokumentów, transkrypcja znacznie ułatwia postępowanie przed polskimi organami.

Kontrakt małżeński w Tunezji a polska umowa o rozdzielności

Jeżeli ślub ma się odbyć w Tunezji, strony mogą zetknąć się z lokalnym kontraktem małżeńskim. Nie należy utożsamiać go automatycznie z polską intercyzą. Polska umowa majątkowa małżeńska ma ściśle określoną formę i skutki wynikające z art. 47 § 1 oraz art. 51 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Tunezyjski kontrakt może natomiast regulować inne kwestie i podlegać innym ograniczeniom.

Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest przygotowanie dwóch spójnych warstw dokumentów: polskiej umowy majątkowej małżeńskiej w formie aktu notarialnego oraz dokumentów wymaganych lub przydatnych w Tunezji, skonsultowanych z prawnikiem znającym prawo tunezyjskie. Jeżeli strony chcą, aby dla ich majątku właściwe było prawo polskie, warto wyraźnie rozważyć wybór prawa na podstawie art. 52 Prawa prywatnego międzynarodowego.

W umowie warto jednoznacznie określić, czy małżonkowie ustanawiają rozdzielność majątkową, od kiedy ma ona obowiązywać, jakie prawo wybierają dla stosunków majątkowych oraz czy umowa obejmuje także majątek nabywany za granicą. Przy nieruchomościach trzeba zawsze badać prawo państwa położenia nieruchomości, ponieważ obrót nieruchomościami często podlega dodatkowym wymogom lokalnym.

Dziedziczenie, nieruchomości i dzieci po ślubie z obywatelem Tunezji

Rozdzielność majątkowa nie reguluje wszystkich skutków małżeństwa. Nie zastępuje testamentu, nie rozstrzyga automatycznie o dziedziczeniu po małżonku i nie przesądza o zasadach dotyczących dzieci. Te sprawy mogą podlegać innym przepisom i innemu prawu właściwemu.

W sprawach spadkowych w państwach Unii Europejskiej zasadnicze znaczenie ma rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 650/2012 z dnia 4 lipca 2012 r., ale Tunezja nie jest państwem członkowskim Unii Europejskiej. Przy majątku położonym w Tunezji trzeba więc liczyć się z koniecznością analizy prawa tunezyjskiego oraz ewentualnych ograniczeń dotyczących dziedziczenia, testamentów i nabywania nieruchomości przez cudzoziemców.

W sprawach dzieci, wyjazdów zagranicznych, obywatelstwa i pobytu znaczenie mogą mieć przepisy prawa polskiego, prawa tunezyjskiego oraz umowy międzynarodowe. Jeżeli dziecko ma mieszkać w Tunezji albo często podróżować między Polską i Tunezją, warto zawczasu uregulować kwestie paszportu, zgód na wyjazd, miejsca zamieszkania dziecka i dokumentów potwierdzających władzę rodzicielską.

Co zrobić krok po kroku przed ślubem?

1. Ustal, gdzie odbędzie się ślub i gdzie małżonkowie będą mieszkać po ślubie, ponieważ ma to znaczenie przy art. 49 i art. 51 Prawa prywatnego międzynarodowego.
2. Uzyskaj w polskim urzędzie stanu cywilnego zaświadczenie o możności zawarcia małżeństwa za granicą na podstawie art. 83 Prawa o aktach stanu cywilnego.
3. Przed ślubem zawrzyj u polskiego notariusza umowę majątkową małżeńską w formie aktu notarialnego, jeżeli chcesz wyłączyć wspólność ustawową zgodnie z art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
4. Rozważ wyraźny wybór prawa właściwego dla stosunków majątkowych na podstawie art. 52 Prawa prywatnego międzynarodowego.
5. Przygotuj tłumaczenia dokumentów i sprawdź, czy dokumenty wymagają legalizacji, apostille albo innej formy uwierzytelnienia.
6. Jeżeli planowany jest majątek w Tunezji, skonsultuj projekt dokumentów z prawnikiem znającym prawo tunezyjskie.

FAQ

Czy intercyzę można podpisać przed ślubem?

Tak. Art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pozwala zawrzeć umowę majątkową małżeńską także przed zawarciem małżeństwa. Umowa musi mieć formę aktu notarialnego.

Czy po ślubie z Tunezyjczykiem automatycznie powstanie wspólność majątkowa?

Jeżeli właściwe będzie prawo polskie i nie zostanie podpisana umowa majątkowa, co do zasady powstanie wspólność ustawowa z art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przy małżeństwie międzynarodowym trzeba jednak najpierw ustalić prawo właściwe według art. 51 Prawa prywatnego międzynarodowego.

Czy polska rozdzielność majątkowa chroni przed długami małżonka?

Może pomóc, ale nie działa w każdej sytuacji automatycznie. Zgodnie z art. 47¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonek może powoływać się wobec osób trzecich na umowę majątkową, gdy jej zawarcie i rodzaj były tym osobom znane.

Czy trzeba zawierać osobny kontrakt w Tunezji?

To zależy od miejsca ślubu, planowanego majątku i wymagań lokalnych organów. Polska intercyza powinna być przygotowana zgodnie z prawem polskim, natomiast dokumenty używane w Tunezji należy skonsultować pod kątem prawa tunezyjskiego.

Czy zagraniczny akt małżeństwa trzeba przepisać w Polsce?

Transkrypcja jest dokonywana na wniosek na podstawie art. 104 ust. 1 Prawa o aktach stanu cywilnego. W praktyce jest często potrzebna albo bardzo przydatna przy załatwianiu spraw w polskich urzędach.

Źródła

• Art. 31, art. 33, art. 47 § 1, art. 47¹ oraz art. 51 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 48, art. 49, art. 51, art. 52 i art. 53 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. Prawo prywatne międzynarodowe.
• Art. 83 i art. 104 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego.
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 650/2012 z dnia 4 lipca 2012 r. w sprawach spadkowych.