Koszt rozdzielności majątkowej i podziału majątku u notariusza

Jak bezpiecznie przejąć składniki majątku przed rozwodem?

Jeżeli małżonkowie są zgodni, można jeszcze przed rozwodem ustanowić rozdzielność majątkową. Podstawą jest art. 47 § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym małżonkowie mogą przez umowę zawartą w formie aktu notarialnego wspólność ustawową rozszerzyć, ograniczyć, ustanowić rozdzielność majątkową albo rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków.

To jednak bardzo ważne: sama umowa o rozdzielności nie przenosi automatycznie na jednego z małżonków mieszkania, garażu, samochodu czy oszczędności. Ona tylko kończy ustrój wspólności na przyszłość. Dopiero po ustaniu wspólności można podzielić majątek wspólny.

W odniesieniu do podziału majątku znaczenie ma art. 35 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który w czasie trwania wspólności ustawowej wyłącza możliwość żądania podziału majątku wspólnego. Z kolei po ustaniu wspólności do podziału stosuje się m.in. art. 46 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w zw. z art. 1037 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Zgodnie z art. 1037 § 1 Kodeksu cywilnego dział może nastąpić na mocy umowy między wszystkimi uprawnionymi, a jeżeli w skład majątku wchodzi nieruchomość – umowa musi być zawarta w formie aktu notarialnego.

W praktyce przy zgodzie stron często podpisuje się tego samego dnia dwa akty: najpierw umowę majątkową małżeńską ustanawiającą rozdzielność, a następnie umowę o podział majątku wspólnego. Jest to dopuszczalne, jeśli notariusz zachowa prawidłową kolejność czynności.

Ile kosztuje ustanowienie rozdzielności majątkowej u notariusza?

Wynagrodzenie notariusza za sporządzenie umowy majątkowej małżeńskiej określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej. Zgodnie z § 8 pkt 12 tego rozporządzenia maksymalna stawka za sporządzenie umowy majątkowej małżeńskiej wynosi 400 zł. Do tego zwykle dochodzi podatek VAT oraz koszt wypisów aktu.

Oznacza to, że sam akt ustanawiający rozdzielność majątkową jest co do zasady czynnością o stałej, przewidzianej przepisami maksymalnej stawce. Notariusz może zastosować stawkę niższą niż maksymalna, dlatego warto porównać oferty kancelarii.

Jeżeli rozważają Państwo wcześniejsze spisanie intercyzy, trzeba pamiętać, że koszt tej czynności nie obejmuje jeszcze podziału już zgromadzonego majątku.

Ile kosztuje notarialny podział majątku wspólnego?

Koszt podziału majątku u notariusza nie jest stały. Zależy przede wszystkim od wartości majątku objętego umową oraz od tego, jakie składniki wchodzą do podziału. Przy nieruchomościach, spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu lub udziale w nieruchomości notariusz oblicza taksę według wartości przedmiotu czynności na podstawie § 3 rozporządzenia w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej.

Poza samą taksą trzeba doliczyć:

• podatek VAT od wynagrodzenia notariusza,
• opłatę za wypisy aktu notarialnego,
• ewentualne opłaty sądowe za wpisy w księdze wieczystej, jeżeli umowa przenosi własność nieruchomości i wymaga aktualizacji wpisów,
• koszty pozyskania dokumentów, np. odpisu księgi wieczystej, zaświadczeń lub wypisów.

Jeżeli podział obejmuje mieszkanie, garaż, samochód i środki pieniężne, końcowy koszt może się wyraźnie różnić w zależności od wartości składników i liczby czynności w akcie. Dlatego nie warto opierać się na dawnych, ryczałtowych wyliczeniach z jedną kwotą dla wszystkich spraw.

Zobacz również:

koszty intercyzy oraz praktyczne zestawienie wydatków przy podziale majątku.

Czy podział majątku można zrobić podczas rozwodu?

Tak, ale tylko pod określonym warunkiem. Zgodnie z art. 58 § 3 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy na wniosek jednego z małżonków sąd może w wyroku rozwodowym dokonać podziału majątku wspólnego, jeżeli przeprowadzenie tego podziału nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu.

W praktyce oznacza to, że sąd rozwodowy zwykle dzieli majątek wtedy, gdy:

• małżonkowie są zgodni co do składu majątku,
• zgadzają się co do sposobu podziału,
• nie ma potrzeby prowadzenia szerokiego postępowania dowodowego,
• sprawa nie wymaga rozliczania skomplikowanych nakładów, długów i wzajemnych roszczeń.

Jeżeli pojawi się spór co do wartości mieszkania, pochodzenia środków, rozliczenia kredytu albo nakładów z majątku osobistego, sąd rozwodowy najczęściej pominie podział majątku i pozostawi tę kwestię do odrębnego postępowania.

Ile kosztuje sądowy podział majątku?

Opłaty sądowe reguluje ustawa z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Zgodnie z art. 38 tej ustawy od pozwu o rozwód pobiera się opłatę stałą 600 zł.

Natomiast opłata od wniosku o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej wynika z art. 38a ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych i wynosi:

• 1000 zł – co do zasady,
• 300 zł – jeżeli wniosek zawiera zgodny projekt podziału majątku wspólnego.

Jeżeli wniosek o podział majątku jest rozpoznawany w wyroku rozwodowym na zgodny wniosek stron i bez nadmiernej zwłoki, w praktyce uwzględnia się właśnie dodatkową opłatę odpowiadającą zgodnemu projektowi podziału.

Trzeba jednak pamiętać, że przy sporze koszty sprawy mogą wzrosnąć o zaliczki na opinię biegłego, zwłaszcza gdy konieczna jest wycena nieruchomości, przedsiębiorstwa albo ruchomości o większej wartości.

Notariusz czy sąd – co wybrać?

Jeżeli między małżonkami jest pełna zgoda, notariusz zwykle pozwala załatwić sprawę szybciej. Sąd bywa tańszy przy zgodnym projekcie podziału, ale trwa dłużej. Wybór zależy od tego, co jest dla Państwa ważniejsze: czas czy koszty, a także od tego, czy w sprawie występują elementy sporne.

Przy pełnej zgodzie i nieruchomości w majątku podział u notariusza jest często najpraktyczniejszy. Przy braku zgody albo gdy jedna strona blokuje podpisanie aktu, konieczne może być postępowanie sądowe. W takiej sytuacji pomocny może być materiał o braku zgody na rozdzielność.

Jakie dokumenty zwykle są potrzebne u notariusza?

Zakres dokumentów zależy od składu majątku i praktyki danej kancelarii, ale najczęściej notariusz prosi o:

• dowody osobiste małżonków,
• odpis aktu małżeństwa, jeżeli jest potrzebny do identyfikacji stanu cywilnego,
• dane dotyczące nieruchomości, w tym numer księgi wieczystej, podstawę nabycia i czasem zaświadczenia wymagane dla danej nieruchomości,
• dane pojazdów, rachunków lub innych składników majątkowych,
• projekt ustaleń co do tego, kto przejmuje konkretne składniki i czy przewidziane są spłaty lub dopłaty.

Jeżeli rozważana jest umowa o rozdzielności, warto wcześniej ustalić z kancelarią, czy dokumenty do rozdzielności i do podziału majątku będą kompletowane łącznie.

Czego nie załatwia sama rozdzielność majątkowa?

Rozdzielność majątkowa nie działa wstecz, chyba że zostanie ustanowiona przez sąd z datą wcześniejszą w wyjątkowych przypadkach przewidzianych w art. 52 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Umowa notarialna co do zasady wywołuje skutki od chwili jej zawarcia.

Nie powoduje ona też automatycznie:

• podziału wcześniej zgromadzonego majątku wspólnego,
• zwolnienia któregoś z małżonków z odpowiedzialności wobec banku za wspólny kredyt – to zależy od treści umowy z bankiem,
• zmiany wpisów własności w księgach wieczystych bez odpowiedniego aktu obejmującego podział lub przeniesienie prawa.

Jeśli celem jest rzeczywiste przejęcie konkretnych składników majątkowych, trzeba zadbać nie tylko o rozdzielność, ale również o prawidłowy podział majątku i ewentualne dalsze czynności formalne.

FAQ

Czy można podzielić majątek jeszcze przed rozwodem?

Tak, ale dopiero po wcześniejszym ustaniu wspólności majątkowej. Najczęściej następuje to przez notarialną umowę o rozdzielności majątkowej na podstawie art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy sama intercyza powoduje, że mieszkanie staje się wyłącznie moje?

Nie. Umowa o rozdzielności kończy wspólność na przyszłość, ale nie dzieli automatycznie dotychczasowego majątku wspólnego. Potrzebna jest jeszcze umowa o podział majątku albo orzeczenie sądu.

Czy podział majątku u notariusza zawsze jest droższy niż w sądzie?

Nie zawsze. Sądowe opłaty stałe bywają niższe, ale postępowanie trwa dłużej i może generować dodatkowe koszty, np. opinii biegłych. U notariusza płaci się więcej za szybkość i wygodę, zwłaszcza przy zgodzie stron.

Czy bank musi zgodzić się na przejęcie kredytu przez jednego małżonka?

Tak, jeżeli chodzi o zmianę odpowiedzialności wobec banku. Podział majątku między małżonkami nie zastępuje zgody wierzyciela na zwolnienie drugiego małżonka z długu.

Czy notariusz może sporządzić rozdzielność i podział majątku podczas jednej wizyty?

Tak, przy zgodzie stron często jest to możliwe. Czynności muszą jednak zostać prawidłowo ułożone: najpierw ustanie wspólności, potem podział majątku.

Źródła

• art. 35, art. 46, art. 47 § 1, art. 52 § 2, art. 58 § 3 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy,
• art. 1037 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny,
• art. 38 i art. 38a ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych,
• rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej, w szczególności § 3 oraz § 8 pkt 12.