Zakup samochodu przy rozdzielności majątkowej

Rozdzielność majątkowa a własność samochodu

Rozdzielność majątkowa oznacza, że każdy z małżonków zachowuje majątek nabyty przed zawarciem umowy majątkowej oraz majątek nabyty później. Każdy z małżonków samodzielnie zarządza swoim majątkiem. Nie wyklucza to jednak wspólnego kupienia konkretnej rzeczy, na przykład samochodu.

Jeżeli w fakturze, umowie sprzedaży, dokumentach rejestracyjnych albo ubezpieczeniu widnieją oboje małżonkowie, samochód może stanowić współwłasność w częściach ułamkowych. Jeżeli nie określono innych udziałów, działa domniemanie równych udziałów, czyli najczęściej po 1/2 dla każdego z małżonków.

W praktyce warto rozdzielić dwie kwestie: własność samochodu oraz źródło zapłaty ceny. To, że oboje małżonkowie są wpisani jako współwłaściciele, nie przesądza jeszcze, jak należy podatkowo ocenić sytuację, w której całość ceny wyszła z rachunku tylko jednego z nich.

Zapłata całej ceny z konta jednego małżonka

Jeżeli samochód został kupiony przez oboje małżonków, a całą cenę zapłacił tylko mąż ze swojego rachunku, należy ustalić, jaki był rzeczywisty sens tego rozliczenia. Jeżeli żona ma udział w samochodzie, ale nie zwraca mężowi odpowiadającej mu części ceny, po jej stronie może dojść do nieodpłatnego przysporzenia, czyli darowizny.

Darowizna nie musi polegać wyłącznie na klasycznym przelewie pieniędzy z konta darczyńcy na konto obdarowanego. W praktyce może polegać także na tym, że darczyńca płaci za obdarowanego część ceny należnej sprzedawcy. Przy zakupie samochodu oznacza to, że jeden małżonek może sfinansować udział drugiego małżonka bezpośrednio przelewem do sprzedawcy.

Inaczej będzie wtedy, gdy małżonkowie od początku ustalili, że jeden z nich tylko czasowo wykłada całą kwotę, a drugi zwróci mu swoją część ceny. W takim przypadku warto wykonać przelew zwrotny z jasnym opisem, na przykład jako zwrot połowy ceny samochodu, oraz zachować fakturę lub umowę. Wtedy łatwiej wykazać, że nie było darowizny.

Darowizna między małżonkami a formularz SD-Z2

Małżonek należy do najbliższej rodziny objętej zwolnieniem z podatku od spadków i darowizn na podstawie art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Rozdzielność majątkowa nie odbiera prawa do tego zwolnienia. Jeżeli więc jeden małżonek daruje drugiemu pieniądze albo finansuje jego udział w zakupie samochodu, zwolnienie może mieć zastosowanie.

Warunkiem pełnego zwolnienia jest co do zasady zgłoszenie nabycia na formularzu SD-Z2 do właściwego urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. Przy darowiźnie pieniężnej trzeba też udokumentować otrzymanie środków dowodem przekazania na rachunek płatniczy, rachunek bankowy, rachunek w SKOK albo przekazem pocztowym.

Przy płatności bezpośrednio do sprzedawcy należy zachować potwierdzenie przelewu z rachunku małżonka, fakturę lub umowę zakupu auta oraz dokumenty potwierdzające udziały w pojeździe. Organy podatkowe w interpretacjach indywidualnych akceptowały sytuacje, w których darowane środki nie trafiły najpierw na konto obdarowanego, lecz zostały przekazane bezpośrednio na rachunek osoby trzeciej, na przykład sprzedawcy, o ile z dokumentów wynikało, że płatność nastąpiła na rzecz obdarowanego.

Zgłoszenia SD-Z2 nie trzeba składać w każdej drobnej sprawie. Ustawa przewiduje wyjątek, gdy wartość majątku nabytego od tej samej osoby, łącznie z nabyciem z roku, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, i z 5 lat poprzedzających ten rok, nie przekracza kwoty wolnej dla I grupy podatkowej. Obecnie jest to 36 120 zł. Przy samochodach wartość udziału często przekracza jednak ten próg, dlatego w praktyce zgłoszenie SD-Z2 bywa konieczne.

Jeżeli warunki zwolnienia nie zostaną spełnione, na przykład zgłoszenie zostanie złożone po terminie albo darowizna pieniędzy nie będzie odpowiednio udokumentowana, nabycie może zostać opodatkowane według zasad właściwych dla I grupy podatkowej.

Czy trzeba robić przelew zwrotny?

Nie ma obowiązku wykonywania przelewu z konta żony na konto męża tylko po to, aby zachować ważność zakupu samochodu albo wpisu współwłasności. Jeżeli małżonkowie akceptują, że mąż sfinansował udział żony jako darowiznę, właściwą drogą jest rozważenie zgłoszenia SD-Z2 oraz zebranie dokumentów potwierdzających płatność.

Przelew zwrotny ma sens wtedy, gdy strony nie chcą darowizny. Wówczas powinien być dokonany realnie i opisany tak, aby wynikało z niego, że jest to rozliczenie ceny samochodu albo zwrot części środków wyłożonych przez drugiego małżonka. Sam przelew wykonany po czasie, bez zgodności z dokumentami i bez jasnego opisu, może nie wystarczyć, jeżeli organ podatkowy będzie badał rzeczywisty charakter transakcji.

Jeżeli kwota jest wysoka, bezpieczne jest sporządzenie krótkiego pisemnego porozumienia. Można w nim wskazać, że małżonkowie kupili pojazd w udziałach po 1/2, jeden z nich zapłacił sprzedawcy całą cenę, a drugi ma zwrócić określoną kwotę w konkretnym terminie. Jeżeli natomiast ma to być darowizna, warto wprost opisać ją jako darowiznę udziału w finansowaniu ceny.

Zakup samochodu a PCC i zgłoszenie do urzędu skarbowego

W opisanej sprawie samochód został kupiony na fakturę. Co do zasady zakup udokumentowany fakturą VAT lub fakturą VAT-marża nie powoduje obowiązku zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych od umowy sprzedaży, ponieważ transakcja jest objęta reżimem VAT. Wtedy zgłoszenie do urzędu skarbowego dotyczy przede wszystkim ewentualnej darowizny między małżonkami, a nie samego nabycia auta.

Inaczej należy ocenić zakup samochodu od osoby prywatnej na podstawie zwykłej umowy sprzedaży. W takiej sytuacji może powstać obowiązek złożenia deklaracji PCC-3 i zapłaty PCC, zasadniczo w terminie 14 dni od zawarcia umowy. Przy kilku kupujących odpowiedzialność za PCC może być solidarna, dlatego ten obowiązek warto sprawdzić niezależnie od rozliczeń między małżonkami.

Wpis w dowodzie rejestracyjnym i polisie ubezpieczeniowej ma znaczenie praktyczne, ale nie zastępuje dokumentów podatkowych. Urząd skarbowy będzie analizował przede wszystkim fakturę albo umowę, potwierdzenia płatności, udziały w pojeździe i ewentualne zgłoszenie SD-Z2.

Jakie dokumenty warto zachować?

W razie pytań ze strony urzędu skarbowego największe znaczenie mają dokumenty pokazujące, kto kupił samochód, kto zapłacił cenę i jaki był charakter rozliczenia między małżonkami. Warto zachować w szczególności:

• fakturę albo umowę sprzedaży samochodu,
• potwierdzenie przelewu do sprzedawcy,
• dokumenty rejestracyjne wskazujące współwłasność auta,
• potwierdzenie złożenia SD-Z2, jeżeli zgłoszenie było wymagane,
• pisemne oświadczenie lub porozumienie małżonków, gdy z samych przelewów nie wynika charakter rozliczenia.

Jeżeli całość ceny zapłacił mąż, a żona ma być współwłaścicielką połowy auta i nie zwraca mężowi swojej części, najbezpieczniejsze rozwiązanie podatkowe to potraktowanie tej części finansowania jako darowizny i terminowe zgłoszenie jej na SD-Z2, o ile wartość nabycia przekracza próg zwalniający ze zgłoszenia.

FAQ

Czy przy rozdzielności majątkowej małżonkowie mogą mieć wspólny samochód?

Tak. Rozdzielność majątkowa nie zakazuje współwłasności konkretnej rzeczy. Samochód może należeć do obojga małżonków w częściach ułamkowych, na przykład po 1/2.

Czy wpis obojga małżonków na fakturze oznacza udziały po połowie?

Jeżeli z dokumentów nie wynika inna proporcja udziałów, co do zasady można przyjąć równe udziały. Dla bezpieczeństwa większe lub nierówne udziały warto wpisać wprost w umowie albo fakturze.

Czy żona musi oddać mężowi połowę ceny samochodu?

Nie musi, jeżeli małżonkowie chcą potraktować finansowanie jej udziału jako darowiznę. Jeśli jednak nie chcą darowizny, zwrot połowy ceny powinien być udokumentowany przelewem i najlepiej krótkim porozumieniem.

Czy darowizna między małżonkami przy rozdzielności jest zwolniona z podatku?

Tak, może być zwolniona w całości na podstawie art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Trzeba jednak pilnować warunków zwolnienia, zwłaszcza zgłoszenia SD-Z2 w terminie 6 miesięcy i właściwego udokumentowania płatności.

Czy zakup auta na fakturę trzeba zgłosić do urzędu skarbowego jako PCC?

Zwykle nie, jeżeli sprzedaż była udokumentowana fakturą VAT albo fakturą VAT-marża. Przy zakupie od osoby prywatnej na podstawie umowy sprzedaży należy natomiast sprawdzić obowiązek PCC-3 i termin 14 dni.

Podsumowanie

Przy rozdzielności majątkowej samochód może być współwłasnością małżonków, mimo że nie istnieje majątek wspólny. Jeżeli oboje są nabywcami auta, a całą cenę zapłacił tylko jeden małżonek, finansowanie udziału drugiego może być darowizną. Przelew zwrotny nie jest konieczny, jeżeli strony chcą skorzystać z mechanizmu darowizny, ale trzeba wtedy pamiętać o SD-Z2 i dokumentach. Jeżeli darowizny ma nie być, zwrot części ceny powinien być jasny, rzeczywisty i dobrze opisany.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 51 i art. 51¹ - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59

2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, w szczególności art. 196-197 - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

3. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, w szczególności art. 4a i art. 9 - Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207

4. Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych - Dz.U. 2000 nr 86 poz. 959

5. Formularze i informacje podatkowe SD-Z2 oraz PCC-3 - podatki.gov.pl

6. Interpretacja Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 18 sierpnia 2017 r., sygn. 0111-KDIB4.4015.84.2017.2.MPU, oraz interpretacja Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 7 czerwca 2018 r., sygn. 0111-KDIB2-2.4015.25.2018.2.SK.