Legalność narzędzi do samoobrony w Polsce

Czy gaz pieprzowy jest legalny?

Tak. Ręczny miotacz gazu obezwładniającego, potocznie nazywany gazem pieprzowym, jest w Polsce legalny dla osoby, która posiada go na własny użytek. Trzeba jednak rozróżnić dwie kwestie: gaz pieprzowy jest bronią w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji, ale zgodnie z art. 11 pkt 6 tej ustawy posiadanie ręcznych miotaczy gazu obezwładniającego nie wymaga pozwolenia na broń.

Oznacza to, że do zwykłego ręcznego gazu obezwładniającego nie trzeba uzyskiwać decyzji administracyjnej od komendanta wojewódzkiego Policji, zdawać egzaminu ani przechodzić procedury jak przy pozwoleniu na broń palną. Ręczny miotacz gazu nie podlega także rejestracji, ponieważ art. 13 ust. 1 ustawy o broni i amunicji przewiduje obowiązek rejestracji broni, ale z wyłączeniem przypadków wskazanych w art. 11 pkt 6 tej ustawy.

Potwierdza to również wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 2002 r., sygn. akt V KKN 387/2001, w którym wskazano, że „posiadanie ręcznego miotacza gazu obezwładniającego nie wymaga pozwolenia”. Orzeczenie pozostaje zgodne z obecnym brzmieniem art. 11 pkt 6 ustawy o broni i amunicji.

Jeżeli interesuje Cię szerszy przegląd środków, które mogą być używane do samoobrona, warto pamiętać, że legalność samego posiadania nie oznacza jeszcze dowolności użycia.

Czy skład chemiczny gazu ma znaczenie?

Ustawa o broni i amunicji nie określa dopuszczalnego stężenia kapsaicyny, typu substancji drażniącej ani pojemności ręcznego miotacza gazu obezwładniającego posiadanego przez osobę prywatną. Z punktu widzenia art. 11 pkt 6 ustawy o broni i amunicji kluczowe jest to, czy mamy do czynienia z ręcznym miotaczem gazu obezwładniającego, a nie z innym urządzeniem lub substancją podlegającą odrębnym ograniczeniom.

Nie ma też ogólnej zasady, że osoba prywatna może posiadać wyłącznie gaz kupiony w Polsce albo posiadający polski atest. Inaczej wygląda sytuacja przedsiębiorcy wprowadzającego produkt do obrotu: wtedy znaczenie mogą mieć przepisy o ogólnym bezpieczeństwie produktów, chemikaliach, oznakowaniu i odpowiedzialności sprzedawcy. Dla posiadacza najważniejsze jest natomiast, aby produkt rzeczywiście był ręcznym miotaczem gazu obezwładniającego, a nie urządzeniem o innym charakterze.

Przy zakupie z zagranicy trzeba zachować ostrożność. Jeżeli produkt zawiera substancje zakazane odrębnymi przepisami, ma postać urządzenia niebędącego ręcznym miotaczem albo jest elementem innej broni, ocena prawna może być odmienna. Wątpliwości najlepiej rozstrzygnąć przed zakupem, zwłaszcza gdy produkt ma nietypową konstrukcję.

Ile gazów pieprzowych można nosić przy sobie?

Ustawa o broni i amunicji nie wprowadza limitu liczby ręcznych miotaczy gazu obezwładniającego, które osoba może posiadać lub nosić przy sobie. Skoro art. 11 pkt 6 ustawy o broni i amunicji zwalnia posiadanie ręcznych miotaczy gazu z obowiązku uzyskania pozwolenia, a art. 13 ust. 1 tej ustawy nie nakazuje ich rejestracji, to samo posiadanie kilku sztuk nie jest naruszeniem tych przepisów.

Praktycznie należy jednak pamiętać, że duża liczba miotaczy może wzbudzić zainteresowanie Policji lub ochrony, zwłaszcza w miejscu publicznym, podczas imprezy albo przy kontroli bezpieczeństwa. Sam limit ilościowy nie wynika z ustawy, ale konkretne okoliczności mogą mieć znaczenie przy ocenie zamiaru, sposobu przewożenia albo zachowania osoby posiadającej gaz.

Ręczny miotacz gazu a inne miotacze gazu

Wyłączenie z art. 11 pkt 6 ustawy o broni i amunicji dotyczy tylko ręcznych miotaczy gazu obezwładniającego. Inne miotacze gazu obezwładniającego nadal mieszczą się w kategorii broni z art. 4 ust. 1 pkt 3 tej ustawy, ale nie korzystają z tego zwolnienia.

Jeżeli urządzenie nie jest ręcznym miotaczem gazu, trzeba ustalić, czy do jego posiadania wymagane jest pozwolenie albo inna forma legalizacji. Posiadanie broni bez wymaganego pozwolenia może prowadzić do odpowiedzialności karnej albo wykroczeniowej, zależnie od rodzaju przedmiotu i podstawy prawnej. Przy broni palnej zasadnicze znaczenie ma art. 263 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, który penalizuje posiadanie broni palnej lub amunicji bez wymaganego zezwolenia.

Czy pałka teleskopowa jest legalna?

Pałka teleskopowa nie jest automatycznie zakazana. Trzeba jednak sprawdzić jej budowę. Art. 4 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy o broni i amunicji zalicza do broni m.in. pałki posiadające zakończenie z ciężkiego i twardego materiału lub zawierające wkładki z takiego materiału, a także pałki wykonane z drewna lub innego ciężkiego i twardego materiału imitujące kij bejsbolowy.

Jeżeli pałka teleskopowa nie ma takich cech, w typowej praktyce nie jest traktowana jako broń w rozumieniu wskazanego przepisu. Nie oznacza to jednak, że można jej używać dowolnie. Uderzenie pałką może spowodować naruszenie czynności narządu ciała albo uszczerbek na zdrowiu, co może skutkować odpowiedzialnością na podstawie art. 157 § 1 lub § 2 Kodeksu karnego, a przy ciężkim skutku nawet na podstawie art. 156 § 1 Kodeksu karnego.

W razie kontroli znaczenie ma konkretny model pałki, jej masa, zakończenie, wkładki oraz sposób noszenia. Jeżeli przedmiot ma cechy wskazane w art. 4 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy o broni i amunicji, jego posiadanie może zostać ocenione znacznie surowiej niż posiadanie zwykłej pałki treningowej lub akcesorium nieobjętego tą definicją.

Kiedy wolno użyć gazu albo pałki?

Legalne posiadanie gazu pieprzowego albo pałki nie oznacza prawa do użycia ich w każdej spornej sytuacji. Podstawą prawną usprawiedliwiającą użycie środka obrony może być obrona konieczna z art. 25 § 1 Kodeksu karnego. Zgodnie z tym przepisem nie popełnia przestępstwa ten, kto odpiera bezpośredni, bezprawny zamach na jakiekolwiek dobro chronione prawem.

W praktyce muszą wystąpić trzy elementy: zamach musi być bezprawny, bezpośredni i realny. Użycie gazu wobec osoby, która tylko słownie obraża, ale nie atakuje i nie stwarza bezpośredniego zagrożenia, może zostać uznane za bezprawne. Z kolei użycie gazu wobec napastnika, który próbuje uderzyć, szarpie, dusi albo blokuje drogę ucieczki, może mieścić się w granicach art. 25 § 1 Kodeksu karnego.

Przekroczenie granic obrony koniecznej może prowadzić do odpowiedzialności karnej. Art. 25 § 2 Kodeksu karnego pozwala sądowi zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia, jeżeli granice obrony koniecznej zostały przekroczone. Art. 25 § 3 Kodeksu karnego przewiduje natomiast, że nie podlega karze osoba, która przekroczyła granice obrony koniecznej pod wpływem strachu lub wzburzenia usprawiedliwionych okolicznościami zamachu.

Inaczej ocenia się obronę w trakcie ataku, a inaczej odwet po zakończonym zdarzeniu. Pryśnięcie gazem w osobę, która już odchodzi i nie stanowi bezpośredniego zagrożenia, nie będzie co do zasady obroną konieczną w rozumieniu art. 25 § 1 Kodeksu karnego.

Czy ochrona klubu może zabrać gaz pieprzowy?

Klub, dyskoteka albo lokal prywatny może wprowadzić regulamin zakazujący wnoszenia broni, gazów obezwładniających, noży, pałek i innych niebezpiecznych przedmiotów. Ponieważ ręczny miotacz gazu jest bronią według art. 4 ust. 1 pkt 3 ustawy o broni i amunicji, zakaz wniesienia go do klubu jest co do zasady uzasadniony regulaminem bezpieczeństwa obiektu.

Ochrona może odmówić wejścia osobie, która nie chce podporządkować się regulaminowi. Jeżeli lokal prowadzi depozyt, ochrona może zaproponować pozostawienie gazu do odbioru przy wyjściu, ale powinno to nastąpić w sposób jasny, najlepiej za potwierdzeniem. Nie jest natomiast prawidłową praktyką trwałe zatrzymanie rzeczy bez podstawy prawnej.

Jeżeli pracownik ochrony zatrzymuje rzecz i nie chce jej zwrócić, w zależności od okoliczności może powstać roszczenie cywilne o wydanie rzeczy na podstawie art. 222 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Jeżeli ktoś przywłaszcza cudzą rzecz ruchomą, może ponosić odpowiedzialność z art. 284 § 1 Kodeksu karnego, a gdy rzecz została mu powierzona, z art. 284 § 2 Kodeksu karnego.

Jeżeli sytuacja dotyczy pozwolenia na broń, dokumentów, miejsca przechowywania albo zmiany danych, odrębne znaczenie może mieć prawidłowo zgłoszony adres posiadacza broni.

Czego nie robić przy wejściu do klubu?

Nie warto ukrywać gazu przed ochroną, jeśli regulamin lokalu zakazuje jego wnoszenia. Jeżeli ochrona wykryje miotacz, może odmówić wejścia, a w sytuacji konfliktowej wezwać Policję. Najbezpieczniejsze rozwiązania to: zostawić gaz w domu, pozostawić go w pojeździe, jeśli jest to bezpieczne i zgodne z okolicznościami, albo skorzystać z depozytu, jeżeli lokal go prowadzi.

Jeżeli gaz został przyjęty do depozytu, warto zażądać numerka, pokwitowania albo innego potwierdzenia. W razie odmowy zwrotu należy spokojnie wezwać kierownika lokalu, zażądać wydania rzeczy, a jeśli to nie pomoże, rozważyć wezwanie Policji lub późniejsze dochodzenie roszczeń.

Sprzedaż i przekazywanie narzędzi do samoobrony

Przekazanie gazu pieprzowego innej osobie zwykle nie wymaga procedury właściwej dla broni palnej, jeżeli chodzi o zwykły ręczny miotacz gazu obezwładniającego objęty art. 11 pkt 6 ustawy o broni i amunicji. Trzeba jednak zachować zdrowy rozsądek: nie należy przekazywać takiego przedmiotu osobie, która może użyć go bezprawnie, nietrzeźwej, agresywnej albo nieletniej.

Znacznie ostrożniej trzeba podchodzić do innych przedmiotów mogących być bronią, prochem, amunicją lub elementami broni. Ich sprzedaż może wymagać pozwolenia albo rodzić odpowiedzialność karną, zwłaszcza gdy przedmiot jest bronią palną, istotną częścią broni albo amunicją w rozumieniu ustawy o broni i amunicji.

FAQ

Źródła

• Art. 4 ust. 1 pkt 3 i pkt 4 lit. a, art. 11 pkt 6 oraz art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji.
• Art. 25 § 1, § 2 i § 3, art. 156 § 1, art. 157 § 1 i § 2, art. 263 § 2 oraz art. 284 § 1 i § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny.
• Art. 222 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 2002 r., sygn. akt V KKN 387/2001.