Sprzedaż narkotyków nieletniemu – jaka kara?

Sprzedaż narkotyków nieletniemu – jaki przepis ma zastosowanie?

Podstawowym przepisem w sprawach odpłatnego przekazania narkotyku innej osobie jest art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii. Zgodnie z tym przepisem: kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, udziela innej osobie środka odurzającego, substancji psychotropowej lub nowej substancji psychoaktywnej, ułatwia użycie albo nakłania do użycia takiego środka lub substancji, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

Jeżeli sprawca udziela takiego środka małoletniemu, zastosowanie może mieć art. 59 ust. 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii. Przepis ten przewiduje karę pozbawienia wolności na czas nie krótszy od 3 lat. W związku z art. 37 Kodeksu karnego, który określa granice kary pozbawienia wolności, oznacza to obecnie zagrożenie od 3 do 30 lat pozbawienia wolności.

Małoletnim jest osoba, która co do zasady nie ukończyła 18 lat. Wynika to z art. 10 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym pełnoletnim jest ten, kto ukończył lat 18. Trzeba jednak pamiętać o art. 10 § 2 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym przez zawarcie małżeństwa małoletni uzyskuje pełnoletność i nie traci jej w razie unieważnienia małżeństwa.

W praktyce sprzedaż marihuany, amfetaminy, mefedronu lub innej substancji za pieniądze nie jest traktowana jak zwykłe posiadanie. Dla odróżnienia warto pamiętać, że inna jest odpowiedzialność za samo posiadanie środka, a inna za jego odpłatne przekazanie innej osobie; szerzej wyjaśnia to temat posiadanie a obrót środkami.

Czy sprawca musi wiedzieć, że kupujący jest małoletni?

Tak, w sprawie karnej bardzo ważne jest ustalenie strony podmiotowej czynu. Z art. 9 § 1 Kodeksu karnego wynika, że czyn zabroniony popełniony jest umyślnie, jeżeli sprawca ma zamiar jego popełnienia, czyli chce go popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia, na to się godzi. Przy kwalifikacji z art. 59 ust. 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii oskarżyciel powinien więc wykazać, że sprawca obejmował świadomością również to, że nabywca jest małoletni.

Nie wystarczy samo późniejsze ustalenie, że kupujący miał mniej niż 18 lat. Znaczenie mają konkretne okoliczności: wygląd nabywcy, relacja między osobami, sąsiedztwo, wcześniejsze kontakty, miejsce transakcji, rozmowy o wieku, wspólna szkoła, informacje z mediów społecznościowych albo inne sygnały, które mogły wskazywać na małoletniość.

Jeżeli kupujący zapewniał, że ma 20 lat, a okoliczności nie dawały podstaw, aby wątpić w tę informację, jest to ważny argument obrony. Powinien być jednak potwierdzony dowodami, np. zeznaniami nabywcy, wiadomościami, korespondencją lub zeznaniami innych osób.

W orzecznictwie podkreśla się, że świadomość wieku małoletniego może wynikać nie tylko z bezpośredniej wiedzy, lecz także z okoliczności towarzyszących. Tak wskazał m.in. Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z 4 marca 2010 r., sygn. II AKa 26/10.

Jakie kary grożą za sprzedaż narkotyków?

Zakres odpowiedzialności zależy od kwalifikacji prawnej czynu. Najczęściej w praktyce rozważane są art. 59 ust. 1, art. 59 ust. 2 albo art. 59 ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii.

Jeżeli w sprawie występuje element małoletniości, sąd będzie oceniał ją surowiej. Podobnie ustawodawca traktuje inne zachowania polegające na dostarczaniu szkodliwych substancji osobom młodym, czego przykładem jest sprzedaż alkoholu osobie małoletniej. Nie są to te same przepisy, ale pokazują podobny kierunek ochrony osób poniżej 18 lat.

Czy możliwy jest wyrok w zawieszeniu?

Obecnie nieaktualne jest twierdzenie, że sąd może zawiesić wykonanie kary pozbawienia wolności nieprzekraczającej 2 lat. Aktualne brzmienie art. 69 § 1 Kodeksu karnego przewiduje, że sąd może warunkowo zawiesić wykonanie kary pozbawienia wolności orzeczonej w wymiarze nieprzekraczającym 1 roku, jeżeli sprawca w czasie popełnienia przestępstwa nie był skazany na karę pozbawienia wolności i zawieszenie jest wystarczające do osiągnięcia celów kary, w szczególności do zapobieżenia powrotowi do przestępstwa.

Zgodnie z art. 69 § 2 Kodeksu karnego sąd bierze pod uwagę przede wszystkim postawę sprawcy, jego właściwości i warunki osobiste, dotychczasowy sposób życia oraz zachowanie po popełnieniu przestępstwa. W sprawach takich jak opisana znaczenie mogą mieć: wcześniejsza niekaralność, przyznanie się, wyjaśnienie okoliczności, niewielka ilość środka, brak stałego źródła dochodu z narkotyków, wykonywanie obowiązków rodzinnych, praca, nauka, leczenie uzależnienia, naprawienie szkody, a także brak demoralizującego wpływu na małoletniego.

Jeżeli czyn zostanie zakwalifikowany z art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, kara minimalna wynosi 1 rok pozbawienia wolności. Wtedy zawieszenie może być rozważane, ale tylko przy orzeczeniu kary do 1 roku i pozytywnej prognozie kryminologicznej. Jeżeli sąd przyjmie art. 59 ust. 2 tej ustawy, czyli kwalifikację dotyczącą małoletniego, zwykłe zawieszenie jest co do zasady nierealne, ponieważ minimalna kara wynosi 3 lata.

Inaczej może wyglądać sytuacja, gdy sąd przyjmie wypadek mniejszej wagi z art. 59 ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii albo gdy w szczególnych warunkach zastosuje nadzwyczajne złagodzenie kary na podstawie art. 60 Kodeksu karnego. To wymaga jednak dokładnej analizy akt i dowodów.

Wypadek mniejszej wagi przy sprzedaży narkotyków

Art. 59 ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii przewiduje łagodniejszą odpowiedzialność w wypadku mniejszej wagi: grzywnę, karę ograniczenia wolności albo karę pozbawienia wolności do lat 2. Nie oznacza to jednak, że każda sprzedaż niewielkiej ilości marihuany automatycznie będzie uznana za wypadek mniejszej wagi.

Sąd ocenia całokształt okoliczności. Znaczenie mają zwłaszcza: ilość środka, jego rodzaj, liczba transakcji, czas trwania procederu, sposób działania, cel sprawcy, relacja z nabywcą, wiek nabywcy, stopień winy i społeczna szkodliwość czynu. Sama wcześniejsza niekaralność jest ważna przy wymiarze kary, ale nie przesądza jeszcze o wypadku mniejszej wagi.

W wyroku Sądu Najwyższego z 24 kwietnia 2002 r., sygn. II KKN 193/00, wskazano, że o kwalifikacji czynu jako wypadku mniejszej wagi nie decydują okoliczności dotyczące wyłącznie osoby sprawcy, takie jak niekaralność czy dobra opinia, lecz przede wszystkim rodzaj i natężenie znamion czynu.

Przy sprzedaży osobie małoletniej przyjęcie wypadku mniejszej wagi bywa trudniejsze, bo wiek nabywcy zwiększa społeczną szkodliwość czynu. Nie jest to jednak wykluczone w każdym przypadku. Inaczej sąd może ocenić jednorazowe przekazanie bardzo niewielkiej ilości marihuany osobie prawie pełnoletniej, a inaczej regularny handel różnymi substancjami w środowisku szkolnym.

Co robić po zatrzymaniu albo przedstawieniu zarzutów?

Podejrzany ma prawo odmówić składania wyjaśnień i odpowiedzi na pytania. Wynika to z art. 175 § 1 Kodeksu postępowania karnego. Z kolei art. 300 § 1 Kodeksu postępowania karnego nakłada obowiązek pouczenia podejrzanego o jego podstawowych prawach i obowiązkach.

Współpraca z organami ścigania może być korzystna, ale powinna być przemyślana. Przyznanie się do sprzedaży nie musi oznaczać przyznania, że sprawca wiedział o małoletniości kupującego. Warto rozdzielać te dwie kwestie: samo przekazanie środka, cel majątkowy oraz świadomość wieku nabywcy.

W praktyce należy zabezpieczyć dowody dotyczące wieku i wyglądu kupującego: wiadomości, profile społecznościowe, rozmowy, dane o tym, jak się przedstawiał, kto słyszał jego zapewnienia o wieku, a także informacje o tym, czy wyglądał na osobę pełnoletnią. Jeżeli nabywca podawał nieprawdziwy wiek, powinno to zostać wyraźnie wykazane w postępowaniu.

Możliwe są także tryby konsensualne. Art. 335 Kodeksu postępowania karnego pozwala prokuratorowi skierować wniosek o skazanie bez rozprawy, a art. 387 Kodeksu postępowania karnego przewiduje dobrowolne poddanie się karze na rozprawie. Nie zawsze jednak szybkie zakończenie sprawy jest korzystne, zwłaszcza gdy proponowana kwalifikacja obejmuje art. 59 ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, a dowody co do świadomości wieku są słabe.

Jeżeli nabywca towaru był osobą małoletnią, organy często szczególnie dokładnie badają, czy sprawca działał w środowisku młodzieżowym. W podobnych sprawach, także poza narkotykami, problemem jest obrót zakazanymi substancjami dla młodych, choć podstawy prawne i sankcje są odmienne.

Zatarcie skazania po wyroku w zawieszeniu

Jeżeli sąd warunkowo zawiesi wykonanie kary pozbawienia wolności, wyznacza okres próby. Zgodnie z art. 70 § 1 Kodeksu karnego okres próby przy warunkowym zawieszeniu wykonania kary pozbawienia wolności wynosi od roku do 3 lat, a w szczególnych przypadkach przepisy mogą przewidywać inne granice.

Zgodnie z art. 76 § 1 Kodeksu karnego skazanie ulega zatarciu z mocy prawa z upływem 6 miesięcy od zakończenia okresu próby. Trzeba jednak uwzględnić art. 76 § 2 Kodeksu karnego: jeżeli wobec skazanego orzeczono grzywnę, środek karny, przepadek lub środek kompensacyjny, zatarcie nie może nastąpić przed ich wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem wykonania.

Po zatarciu skazania osoba jest traktowana jak niekarana, a wpis powinien zostać usunięty z Krajowego Rejestru Karnego. W sprawach o przestępstwa narkotykowe warto jednak przed podjęciem decyzji procesowej ocenić nie tylko sam wymiar kary, ale także skutki wpisu w KRK dla pracy, uprawnień zawodowych, studiów lub wyjazdów zagranicznych.

FAQ

Źródła

• Art. 59 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii.
• Art. 9 § 1, art. 37, art. 53, art. 60, art. 69 § 1 i § 2, art. 70 § 1 oraz art. 76 § 1 i § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny.
• Art. 175 § 1, art. 300 § 1, art. 335 oraz art. 387 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego.
• Art. 10 § 1 i § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 4 marca 2010 r., sygn. II AKa 26/10.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 24 kwietnia 2002 r., sygn. II KKN 193/00.