Wniosek o przysposobienie dziecka przez małżonka

Gdzie złożyć wniosek o przysposobienie dziecka?

Wniosek o przysposobienie składa osoba, która chce dziecko przysposobić. Jeżeli więc mąż matki chce przysposobić jej córkę, formalnym wnioskodawcą jest mąż. Matka dziecka bierze udział w sprawie jako osoba, której zgoda jest potrzebna, a jednocześnie jako małżonka przysposabiającego.

Właściwy jest sąd opiekuńczy, czyli sąd rejonowy, wydział rodzinny i nieletnich. Wniosek można złożyć w sądzie właściwym dla miejsca zamieszkania przysposabiającego albo dla miejsca zamieszkania dziecka. Wynika to z art. 585 Kodeksu postępowania cywilnego.

W praktyce wniosek składa się pisemnie w biurze podawczym sądu albo wysyła listem poleconym. Do sądu warto złożyć wniosek z załącznikami oraz odpisem dla uczestnika postępowania. W sprawie o przysposobienie nie pobiera się opłaty od wniosku.

Kiedy zgoda biologicznego ojca nie jest potrzebna?

Co do zasady do przysposobienia potrzebna jest zgoda rodziców dziecka. Wyjątek dotyczy m.in. sytuacji, gdy rodzic został pozbawiony władzy rodzicielskiej, jest nieznany albo porozumienie się z nim napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody. Jeżeli więc ojciec biologiczny został całkowicie pozbawiony władzy rodzicielskiej, sąd nie musi uzyskiwać jego zgody na przysposobienie.

Nie oznacza to jednak, że sąd orzeknie przysposobienie automatycznie. Sąd bada przede wszystkim dobro dziecka, więź z przysposabiającym, stabilność sytuacji rodzinnej i to, czy przysposabiający daje rękojmię należytego wykonywania obowiązków rodzica. Jeżeli w aktach są wcześniejsze orzeczenia dotyczące ojca biologicznego, warto je powołać i załączyć odpis prawomocnego postanowienia o pozbawieniu władzy rodzicielskiej.

Co powinien zawierać wniosek o przysposobienie dziecka?

Wniosek powinien być konkretny i opisywać nie tylko żądanie, ale także sytuację dziecka oraz relację z przysposabiającym. W sprawie o przysposobienie dziecka małżonka zwykle należy wskazać:

• sąd, do którego kierowany jest wniosek,
• dane przysposabiającego, dziecka, matki dziecka oraz znanego rodzica biologicznego,
• żądanie orzeczenia przysposobienia dziecka przez wskazaną osobę,
• informację, czy wnioskodawca domaga się przysposobienia pełnego czy niepełnego,
• wniosek o ustalenie nazwiska dziecka po przysposobieniu, jeżeli ma to znaczenie dla sprawy,
• ewentualny wniosek o sporządzenie nowego aktu urodzenia dziecka,
• uzasadnienie opisujące więź emocjonalną, wspólne zamieszkiwanie, udział w wychowaniu, sytuację szkolną i rodzinną dziecka,
• wykaz załączników i podpis wnioskodawcy.

Jeżeli dziecko ma już nazwisko matki, a celem rodziny jest przyjęcie nazwiska męża matki, należy opisać to w uzasadnieniu. Po przysposobieniu dziecka przez małżonka jednego z rodziców dziecko otrzymuje nazwisko, które noszą albo nosiłyby dzieci zrodzone z tego małżeństwa. W sprawach, w których problemem jest nie tylko adopcja, ale także samo nazwisko dziecka, pomocne może być omówienie zasad dotyczących zmiany nazwiska dziecka po pozbawieniu ojca władzy rodzicielskiej.

Jakie dokumenty dołączyć do wniosku?

Lista dokumentów zależy od konkretnej sytuacji, ale w sprawie o przysposobienie dziecka małżonka warto przygotować przede wszystkim:

• odpis zupełny aktu urodzenia dziecka,
• odpis aktu małżeństwa matki dziecka i przysposabiającego,
• odpis prawomocnego orzeczenia o pozbawieniu ojca biologicznego władzy rodzicielskiej,
• dokumenty potwierdzające wspólne zamieszkiwanie i prowadzenie gospodarstwa domowego, jeżeli są przydatne,
• zaświadczenia lub dokumenty opisujące sytuację dziecka, np. ze szkoły, przedszkola albo od specjalisty, jeżeli mają znaczenie dla dobra dziecka,
• ewentualne dokumenty dotyczące alimentów, kontaktów albo wcześniejszych spraw rodzinnych.

Nie warto dołączać nadmiernej liczby dokumentów, które nic nie wnoszą do sprawy. Kluczowe jest wykazanie, że przysposobienie jest zgodne z dobrem dziecka i odpowiada realnej więzi rodzinnej, a nie służy wyłącznie formalnej zmianie nazwiska.

Czy potrzebna jest opinia ośrodka adopcyjnego?

Aktualnie przepisy przewidują, że przysposabiający co do zasady powinien posiadać kwalifikacje osobiste do pełnienia roli rodzica adopcyjnego, a sąd przed wydaniem orzeczenia występuje o opinię do ośrodka adopcyjnego. W sprawach dotyczących dziecka małżonka procedura jest zwykle prostsza niż przy adopcji dziecka obcego, ponieważ przysposabiający pozostaje z dzieckiem w relacji rodzinnej i często już faktycznie uczestniczy w wychowaniu.

Nie należy jednak zakładać, że sąd pominie ocenę sytuacji rodzinnej. Sąd może badać więź dziecka z przysposabiającym, warunki mieszkaniowe, motywację wnioskodawcy, relacje z matką dziecka i wpływ przysposobienia na dotychczasowe życie dziecka. Jeżeli przysposabiający był objęty postępowaniem adopcyjnym w ośrodku adopcyjnym, we wniosku trzeba wskazać ten ośrodek.

Przysposobienie pełne czy niepełne?

W polskim prawie najczęściej spotykane jest przysposobienie pełne. Powoduje ono powstanie takiej relacji prawnej, jak między rodzicem i dzieckiem. Dziecko nabywa prawa i obowiązki wobec przysposabiającego oraz jego krewnych, a co do zasady ustają prawa i obowiązki wynikające z dotychczasowego pokrewieństwa z drugim rodzicem biologicznym i jego rodziną.

W przypadku gdy małżonek przysposabia dziecko drugiego małżonka, przysposobienie nie zrywa więzi prawnej dziecka z tym rodzicem, którego małżonek dokonuje przysposobienia, ani z rodziną tego rodzica. Innymi słowy: po przysposobieniu przez męża matki dziecko nadal pozostaje dzieckiem matki, a jednocześnie staje się dzieckiem jej męża.

Przysposobienie niepełne ma węższe skutki. Tworzy stosunek prawny między przysposabiającym a dzieckiem, ale nie włącza dziecka w pełni do rodziny przysposabiającego. W praktyce wybór rodzaju przysposobienia powinien być dobrze uzasadniony, ponieważ wpływa na dziedziczenie, alimenty oraz relacje prawne z rodziną biologiczną i rodziną przysposabiającego.

Wpływ przysposobienia na alimenty i władzę rodzicielską

Jeżeli jeden z małżonków przysposobi dziecko drugiego małżonka, władza rodzicielska przysługuje obojgu małżonkom wspólnie. Przysposabiający staje się prawnym rodzicem dziecka, a więc przejmuje obowiązki związane z wychowaniem, reprezentacją i utrzymaniem dziecka.

W praktyce przysposobienie może mieć wpływ na obowiązek alimentacyjny ojca biologicznego. Przy przysposobieniu pełnym dotychczasowe więzi prawne z ojcem biologicznym zwykle ustają, co może prowadzić także do ustania jego obowiązku alimentacyjnego na przyszłość. Każdorazowo trzeba jednak ocenić treść orzeczenia o przysposobieniu, rodzaj przysposobienia i istniejące orzeczenia alimentacyjne.

Nowy akt urodzenia po przysposobieniu

W sprawie o przysposobienie można wnioskować o sporządzenie nowego aktu urodzenia dziecka. Nie w każdej sytuacji nowy akt powstaje automatycznie. Obowiązkowo sporządza się go m.in. przy przysposobieniu, na które rodzice wyrazili przed sądem zgodę bez wskazania osoby przysposabiającego. W innych przypadkach sąd może postanowić o sporządzeniu nowego aktu urodzenia, jeżeli zostanie zgłoszony odpowiedni wniosek i spełnione są wymagane warunki.

Jeżeli sąd nakaże sporządzenie nowego aktu urodzenia, w akcie jako rodzice zostaną ujawnione osoby wynikające z orzeczenia o przysposobieniu. Dotychczasowy akt urodzenia nie jest wtedy ujawniany w zwykłym trybie, a do niego dołącza się wzmiankę o sporządzeniu nowego aktu.

FAQ

Źródła

• Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 114–124, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 236: tekst aktu.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 585–586, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 468: tekst aktu.
• Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności art. 95 ust. 1 pkt 2, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1228: tekst aktu.
• Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego, w szczególności art. 71–73, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 393.