Co grozi za podrobienie zaświadczenia o zarobkach?

Podstawę prawną odpowiedzi stanowią przede wszystkim: art. 270, art. 297, art. 66 i art. 67 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny oraz przepisy ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego dotyczące praw podejrzanego.

Podrobienie zaświadczenia o zarobkach jako fałszerstwo dokumentu

Zaświadczenie o zatrudnieniu lub wysokości zarobków co do zasady jest dokumentem w rozumieniu art. 115 § 14 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Zgodnie z tym przepisem dokumentem jest każdy przedmiot lub inny zapisany nośnik informacji, z którym jest związane określone prawo, albo który ze względu na treść stanowi dowód prawa, stosunku prawnego lub okoliczności mającej znaczenie prawne.

Jeżeli osoba nieuprawniona sporządza zaświadczenie w imieniu pracodawcy, posługuje się pieczęcią firmy albo podpisuje dokument tak, aby wyglądał na wystawiony przez pracodawcę, może dojść do podrobienia dokumentu. Art. 270 § 1 Kodeksu karnego stanowi, że kto w celu użycia za autentyczny podrabia lub przerabia dokument albo takiego dokumentu jako autentycznego używa, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Analogiczne problemy z autentycznością dokumentu pojawiają się przy potwierdzeniach płatności; osobno wyjaśniamy konsekwencje za podrobienie dowodu wpłaty.

W praktyce istotne jest nie tylko samo fizyczne sporządzenie dokumentu, ale także cel działania. Przy art. 270 § 1 Kodeksu karnego chodzi o podrobienie lub przerobienie dokumentu w celu użycia go za autentyczny albo o faktyczne użycie takiego dokumentu. Jeżeli więc dokument został złożony wraz z wnioskiem pożyczkowym, organ ścigania zwykle uznaje, że został użyty jako autentyczny.

Czy pieczątka firmy ma znaczenie?

Tak. Użycie pieczęci firmowej może wzmacniać pozór autentyczności dokumentu. Nie jest jednak konieczne, aby dokument zawierał wszystkie elementy typowego zaświadczenia. Dla odpowiedzialności z art. 270 § 1 Kodeksu karnego wystarczające może być nadanie dokumentowi takiej postaci, że wygląda na pochodzący od innej osoby lub podmiotu.

Sąd Najwyższy w wyroku z 25 października 1979 r., sygn. II KR 10/79, wskazał, że dokument jest podrobiony wtedy, gdy nie pochodzi od osoby, w imieniu której został sporządzony. To stanowisko nadal jest przywoływane przy ocenie fałszerstwa dokumentów. Znaczenie ma więc to, czy dokument stwarza pozór pochodzenia od pracodawcy, banku, urzędu albo innego podmiotu, który w rzeczywistości go nie wystawił.

W podobnych sprawach, zwłaszcza gdy chodzi o fałszywe zaświadczenie o zarobkach, najważniejsze są: treść dokumentu, sposób jego sporządzenia, to, czy został użyty, oraz cel, dla którego został przygotowany.

Przedłożenie dokumentu przy pożyczce lub kredycie

Jeżeli podrobione zaświadczenie o zarobkach zostało złożone w banku, firmie pożyczkowej, leasingodawcy albo innej instytucji finansowej, sprawa może wykraczać poza art. 270 § 1 Kodeksu karnego. W grę może wejść art. 297 § 1 Kodeksu karnego. Przepis ten obejmuje m.in. przedłożenie podrobionego, przerobionego, poświadczającego nieprawdę albo nierzetelnego dokumentu w celu uzyskania dla siebie lub innej osoby kredytu, pożyczki pieniężnej, gwarancji, poręczenia, dotacji, subwencji, zamówienia publicznego, instrumentu płatniczego albo innego wskazanego w tym przepisie świadczenia.

Za czyn z art. 297 § 1 Kodeksu karnego grozi kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Co ważne, dla odpowiedzialności z tego przepisu nie zawsze jest konieczne, aby kredyt lub pożyczka zostały faktycznie wypłacone. Karalne jest już przedłożenie określonego dokumentu w celu uzyskania finansowania, jeżeli spełnione są pozostałe znamiona czynu.

Jeżeli przy wniosku kredytowym podano nieprawdziwe dane albo użyto dokumentu dotyczącego zatrudnienia lub dochodów, warto porównać także poświadczenie nieprawdy we wniosku kredytowym.

Czym różni się podrobienie dokumentu od poświadczenia nieprawdy?

Art. 270 § 1 Kodeksu karnego dotyczy przede wszystkim autentyczności dokumentu, czyli sytuacji, gdy dokument nie pochodzi od podmiotu, od którego rzekomo pochodzi, albo został przerobiony. Przykładem jest sporządzenie zaświadczenia w imieniu pracodawcy bez uprawnienia, użycie cudzej pieczęci albo podpisanie dokumentu za inną osobę.

Art. 271 § 1 Kodeksu karnego dotyczy natomiast poświadczenia nieprawdy przez funkcjonariusza publicznego albo inną osobę uprawnioną do wystawienia dokumentu. Ten przepis ma zastosowanie wtedy, gdy dokument wystawia osoba uprawniona, ale potwierdza w nim nieprawdę co do okoliczności mającej znaczenie prawne. Dlatego przy samodzielnym sporządzeniu zaświadczenia z pieczątką pracodawcy organ ścigania najczęściej koncentruje się na art. 270 § 1 Kodeksu karnego, a nie na art. 271 § 1 Kodeksu karnego.

Szersze omówienie problemu poświadczenia nieprawdy w dokumencie pozwala odróżnić sytuacje, w których fałszywy jest sam dokument, od sytuacji, w których dokument jest autentyczny, ale jego treść jest nieprawdziwa.

Jakie kary grożą w praktyce?

Wymiar kary zależy od konkretnego stanu faktycznego. Sąd bierze pod uwagę dyrektywy z art. 53 § 1 i § 2 Kodeksu karnego, w tym stopień winy, stopień społecznej szkodliwości czynu, motywację sprawcy, sposób działania, rodzaj naruszonych obowiązków, rozmiar szkody albo grożącej szkody oraz zachowanie po popełnieniu czynu.

W realnych sprawach dotyczących pojedynczego zaświadczenia i osoby dotychczas niekaranej często najważniejsza jest nie sama górna granica kary, ale to, czy da się przekonać prokuratora lub sąd do łagodnego zakończenia sprawy. Znaczenie mają zwłaszcza: przyznanie się lub odmowa przyznania, spójne wyjaśnienia, brak szkody, brak uzyskania pieniędzy, sytuacja osobista oraz to, czy sprawca naprawił skutki swojego zachowania.

Wypadek mniejszej wagi z art. 270 § 2a Kodeksu karnego

Art. 270 § 2a Kodeksu karnego przewiduje łagodniejszą odpowiedzialność za wypadek mniejszej wagi. W takim przypadku sprawca podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Wypadek mniejszej wagi nie jest automatyczny. Trzeba wykazać, że całokształt okoliczności sprawy przemawia za niższym stopniem społecznej szkodliwości. Znaczenie mogą mieć m.in.: jednorazowy charakter czynu, brak wcześniejszej karalności, brak wypłaty pożyczki, brak szkody majątkowej, trudna sytuacja życiowa, szybkie przyznanie się do błędu oraz szczere wyjaśnienie motywów działania.

Nie należy jednak zakładać, że sama trudna sytuacja finansowa wystarczy do uznania czynu za wypadek mniejszej wagi. Organ procesowy ocenia również to, czy działanie było zaplanowane, czy dokument został faktycznie przedłożony, jaką kwotę pożyczki chciano uzyskać oraz czy instytucja finansowa została narażona na realne ryzyko.

Czy możliwe jest warunkowe umorzenie postępowania?

Tak, w wielu sprawach tego rodzaju warto rozważyć wniosek o warunkowe umorzenie postępowania. Zgodnie z art. 66 § 1 Kodeksu karnego sąd może warunkowo umorzyć postępowanie, jeżeli wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, okoliczności popełnienia czynu nie budzą wątpliwości, a postawa sprawcy niekaranego za przestępstwo umyślne, jego właściwości i warunki osobiste oraz dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że będzie przestrzegał porządku prawnego.

Art. 66 § 2 Kodeksu karnego wskazuje, że warunkowego umorzenia co do zasady nie stosuje się do sprawcy przestępstwa zagrożonego karą przekraczającą 5 lat pozbawienia wolności. Ponieważ art. 270 § 1 Kodeksu karnego i art. 297 § 1 Kodeksu karnego przewidują karę do 5 lat, sama wysokość ustawowego zagrożenia nie wyklucza warunkowego umorzenia. Ostateczna decyzja zależy jednak od całokształtu sprawy.

Na podstawie art. 67 § 1 Kodeksu karnego warunkowe umorzenie następuje na okres próby od roku do 3 lat. Zgodnie z art. 67 § 3 Kodeksu karnego sąd może nałożyć określone obowiązki, w tym obowiązek naprawienia szkody w całości albo w części, zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, świadczenie pieniężne albo inne obowiązki wskazane w tym przepisie.

Co powiedzieć na przesłuchaniu?

Podejrzany ma prawo do obrony. Art. 175 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego przewiduje, że oskarżony, a w postępowaniu przygotowawczym także podejrzany, ma prawo składać wyjaśnienia, może odmówić składania wyjaśnień albo odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania bez podania powodów. Pouczenie o prawach i obowiązkach powinno zostać przekazane zgodnie z art. 300 § 1 Kodeksu postępowania karnego.

Jeżeli podejrzany chce przyznać się do czynu, zwykle warto opisać sprawę konkretnie: kto sporządził dokument, czy użyto pieczęci, czy dokument został złożony, czy pieniądze zostały wypłacone, czy powstała szkoda, jakie były motywy działania i jaka jest obecna postawa sprawcy. Nie należy jednak składać pochopnych wyjaśnień, jeżeli nie zna się akt sprawy albo nie wiadomo, jakie dowody posiada organ.

W postępowaniu przygotowawczym dostęp do akt regulowany jest przez art. 156 § 5 Kodeksu postępowania karnego. Przepis ten przewiduje, że stronom, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym udostępnia się akta za zgodą prowadzącego postępowanie przygotowawcze. Warto więc rozważyć wniosek o wgląd do akt, zwłaszcza gdy kwalifikacja prawna może obejmować więcej niż jeden przepis.

Jak przygotować wniosek o łagodne zakończenie sprawy?

Jeżeli celem jest warunkowe umorzenie albo łagodna kara, warto przygotować pismo procesowe, w którym zostaną opisane wszystkie okoliczności przemawiające na korzyść podejrzanego. Powinny to być fakty, a nie ogólne zapewnienia. Znaczenie mogą mieć dokumenty potwierdzające sytuację rodzinną, zdrowotną, finansową, zatrudnienie, dotychczasową niekaralność oraz brak szkody.

Wniosek może zostać złożony już w postępowaniu przygotowawczym, aby prokurator rozważył skierowanie do sądu wniosku o warunkowe umorzenie. W postępowaniu sądowym można ponowić taki wniosek przed sądem. Jeżeli sprawa kwalifikuje się do zakończenia konsensualnego, w grę mogą wchodzić także rozwiązania przewidziane w art. 335 Kodeksu postępowania karnego albo art. 387 Kodeksu postępowania karnego, ale ich wybór zależy od treści zarzutów i uzgodnień z prokuratorem.

FAQ

Źródła

• Art. 53, art. 66, art. 67, art. 115 § 14, art. 270 i art. 297 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.
• Art. 156 § 5, art. 175 § 1, art. 300 § 1, art. 335 i art. 387 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 25 października 1979 r., sygn. II KR 10/79.
• Uchwała Sądu Najwyższego z 17 marca 2005 r., sygn. I KZP 2/05.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 20 kwietnia 2005 r., sygn. III KK 206/04.