Dobrowolne płacenie alimentów i umorzenie egzekucji komorniczej

Egzekucja alimentów z wynagrodzenia za pracę

Egzekucja alimentów z wynagrodzenia za pracę jest jedną z najczęściej stosowanych metod dochodzenia alimentów. Jeżeli wierzyciel alimentacyjny, najczęściej dziecko reprezentowane przez drugiego rodzica, złożył do komornika tytuł wykonawczy i wniosek egzekucyjny, komornik prowadzi egzekucję w granicach tego wniosku oraz tytułu wykonawczego.

Zgodnie z art. 87 § 3 pkt 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy potrącenia z wynagrodzenia za pracę na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych mogą być dokonywane do wysokości 3/5 wynagrodzenia. Oznacza to, że przy alimentach pracodawca może przekazywać komornikowi maksymalnie 60% wynagrodzenia po odliczeniach przewidzianych w przepisach o wynagrodzeniu.

W przypadku alimentów nie działa typowa ochrona minimalnego wynagrodzenia, która występuje przy wielu innych długach. Wynika to z art. 87¹ § 1 Kodeksu pracy, który przewiduje kwoty wolne przy potrąceniach innych niż alimentacyjne. Przy alimentach pozostaje więc przede wszystkim limit 3/5 wynagrodzenia. Jeżeli chcesz porównać tę sytuację z innymi zajęciami, pomocne może być omówienie, czym jest kwota wolna od zajęcia.

Może się zdarzyć, że potrącana kwota nie wystarcza na pełne pokrycie bieżących alimentów. Wtedy powstaje zaległość alimentacyjna, a komornik może prowadzić egzekucję także z innych składników majątku dłużnika, jeżeli wierzyciel tego zażąda albo pozwalają na to przepisy o egzekucji alimentów. Art. 1086 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego nakłada na komornika obowiązek przeprowadzenia z urzędu dochodzenia w celu ustalenia zarobków, stanu majątkowego dłużnika i jego miejsca zamieszkania.

Czy można płacić alimenty bezpośrednio zamiast przez komornika?

Co do zasady najlepszym rozwiązaniem jest porozumienie z wierzycielem alimentacyjnym. Jeżeli wierzyciel cofnie wniosek egzekucyjny albo złoży wniosek o umorzenie egzekucji, komornik powinien zakończyć postępowanie w odpowiednim zakresie. Podstawą jest art. 825 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym organ egzekucyjny umarza postępowanie w całości lub części na wniosek wierzyciela.

Jeżeli jednak wierzyciel nie chce zrezygnować z egzekucji, sam fakt, że dłużnik deklaruje dobrowolne płacenie, nie wystarczy. Komornik nie może zastąpić woli wierzyciela ani badać, czy dalsze prowadzenie egzekucji jest celowe. Wynika to z art. 804 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, który stanowi, że organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

W praktyce oznacza to, że dopóki egzekucja trwa, płacenie alimentów bezpośrednio do rąk drugiego rodzica bywa ryzykowne. Jeżeli dłużnik płaci poza komornikiem, powinien mieć jednoznaczne dowody zapłaty: przelewy z dokładnym tytułem, pokwitowania albo pisemne potwierdzenie wierzyciela. W przeciwnym razie może dojść do sporu, czy dana kwota była alimentami, zaległością, prezentem czy innym świadczeniem.

Zobacz również:
zatrzymanie egzekucji alimentów
zakończenie egzekucji alimentów

Umorzenie egzekucji przyszłych rat alimentacyjnych przez dłużnika

Jeżeli wierzyciel nie chce złożyć wniosku o umorzenie egzekucji, dłużnik może rozważyć tryb z art. 883 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego. Przepis ten pozwala dłużnikowi żądać umorzenia egzekucji co do świadczeń alimentacyjnych wymagalnych w przyszłości, ale tylko po spełnieniu łącznie kilku warunków.

Art. 883 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego wymaga, aby dłużnik:

• uiścił wszystkie świadczenia wymagalne, czyli spłacił zaległe alimenty objęte egzekucją,
• złożył do depozytu sądowego, obecnie na właściwy rachunek depozytowy obsługujący depozyty sądowe, sumę równą świadczeniom periodycznym za sześć miesięcy,
• jednocześnie umocował komornika do podejmowania tej sumy, jeżeli dłużnik popadnie w zwłokę z płaceniem alimentów.

Jeżeli po takim umorzeniu dłużnik przestanie płacić alimenty w terminie, komornik może skorzystać z zabezpieczonej kwoty, a następnie wszcząć egzekucję z urzędu w zakresie przewidzianym w art. 883 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego. Mechanizm ten chroni wierzyciela, a jednocześnie pozwala rzetelnemu dłużnikowi uniknąć dalszych potrąceń komorniczych od przyszłych rat.

Istotne znaczenie ma uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2008 r., sygn. akt III CZP 153/07. Sąd Najwyższy wskazał, że do złożenia przez dłużnika w toku egzekucji świadczenia do depozytu sądowego na podstawie art. 883 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego nie jest wymagane zezwolenie sądu przewidziane w art. 693² § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy sąd może umorzyć zaległe alimenty albo koszty komornicze?

W postępowaniu o obniżenie alimentów sąd rodzinny nie umarza automatycznie zaległości alimentacyjnych ani kosztów komorniczych. Pozew oparty na art. 138 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy dotyczy zmiany orzeczenia lub umowy alimentacyjnej w razie zmiany stosunków. Jego celem jest ustalenie, czy alimenty powinny być niższe, wyższe albo uchylone od określonej daty.

Zaległe alimenty, które stały się już wymagalne, nie znikają tylko dlatego, że dłużnik ma trudniejszą sytuację finansową. Jeżeli dłużnik twierdzi, że obowiązek powinien być niższy także za wcześniejszy okres, musi wykazać, że zmiana stosunków nastąpiła już wtedy. W praktyce sądy bardzo ostrożnie podchodzą do obniżania alimentów za okres wsteczny, zwłaszcza gdy chodzi o utrzymanie małoletnich dzieci.

Koszty egzekucyjne są odrębną kwestią. Zgodnie z art. 770 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego dłużnik powinien zwrócić wierzycielowi koszty niezbędne do celowego przeprowadzenia egzekucji. Opłaty komornicze ustala się na podstawie ustawy z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych, w szczególności przepisów o opłatach w sprawach o egzekucję świadczeń pieniężnych. Jeżeli dłużnik kwestionuje koszty, powinien analizować konkretne postanowienie komornika i właściwy środek zaskarżenia, najczęściej skargę na czynności komornika na podstawie art. 767 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Kiedy można żądać obniżenia alimentów?

Wysokość alimentów zależy od dwóch głównych elementów. Art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. W przypadku małoletniego dziecka bierze się więc pod uwagę m.in. koszty wyżywienia, mieszkania, leczenia, edukacji, dojazdów, zajęć dodatkowych, a także możliwości zarobkowe rodziców.

Zmiany alimentów można żądać na podstawie art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten przewiduje, że w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego. Zmianą stosunków może być np. trwała utrata części dochodów, choroba ograniczająca możliwość pracy, narodziny kolejnego dziecka, usamodzielnienie się uprawnionego albo istotne zmniejszenie jego usprawiedliwionych potrzeb.

Nie wystarczy jednak samo twierdzenie, że alimenty są za wysokie. Sąd bada nie tylko faktycznie uzyskiwane dochody, ale także realne możliwości zarobkowe zobowiązanego. Jeżeli dłużnik celowo pracuje mniej, ukrywa dochody albo rezygnuje z lepiej płatnej pracy bez uzasadnienia, sąd może przyjąć, że jego możliwości zarobkowe są wyższe niż deklarowane.

Przy sporach rodzinnych trzeba też uważać na sytuacje, w których obok wyroku albo ugody funkcjonuje zabezpieczenie alimentów. Jeżeli problem dotyczy równoległego płacenia różnych kwot, warto sprawdzić zasady opisane w materiale alimenty + zabezpieczenie.

Jak przygotować pozew o obniżenie alimentów?

Pozew o obniżenie alimentów składa zobowiązany do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich. Pozwanym jest uprawniony do alimentów, a jeżeli jest małoletni, działa przez przedstawiciela ustawowego, najczęściej drugiego rodzica. Wartość przedmiotu sporu ustala się według różnicy między dotychczasowymi a żądanymi alimentami za jeden rok, co wynika z art. 22 Kodeksu postępowania cywilnego dotyczącego świadczeń powtarzających się.

Do pozwu warto dołączyć dowody pokazujące zmianę stosunków, np. umowę o pracę, zaświadczenia o zarobkach, PIT, dokumentację medyczną, wypowiedzenie umowy, decyzje ZUS, koszty utrzymania, potwierdzenia płatności alimentów oraz dokumenty dotyczące innych osób pozostających na utrzymaniu zobowiązanego. Jeżeli dłużnik chce, aby do czasu prawomocnego wyroku płacić niższą kwotę, może rozważyć wniosek o zabezpieczenie roszczenia na podstawie art. 730 § 1 i art. 755 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, ale zasadność takiego wniosku zależy od okoliczności konkretnej sprawy.

Należy pamiętać, że złożenie pozwu o obniżenie alimentów nie wstrzymuje samo przez się egzekucji komorniczej. Dopóki nie ma nowego orzeczenia albo skutecznego zabezpieczenia, komornik egzekwuje alimenty wynikające z dotychczasowego tytułu wykonawczego.

Zobacz również:
egzekucja z najniższej krajowej

FAQ

Czy dłużnik alimentacyjny może sam zakończyć egzekucję u komornika?

Nie zawsze. Jeżeli wierzyciel nie chce cofnąć wniosku egzekucyjnego, dłużnik może żądać umorzenia egzekucji przyszłych rat tylko po spełnieniu warunków z art. 883 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego, czyli po spłacie zaległości i złożeniu zabezpieczenia za sześć miesięcy.

Czy komornik może zabrać całą pensję na alimenty?

Co do zasady nie. Art. 87 § 3 pkt 1 Kodeksu pracy pozwala potrącić na alimenty do 3/5 wynagrodzenia za pracę. Przy alimentach nie stosuje się jednak typowej kwoty wolnej od potrąceń, która chroni dłużników przy wielu innych zobowiązaniach.

Czy pozew o obniżenie alimentów zatrzymuje egzekucję?

Nie. Samo wniesienie pozwu na podstawie art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie wstrzymuje egzekucji. Potrzebne jest nowe orzeczenie, ewentualnie zabezpieczenie wydane przez sąd albo zakończenie egzekucji w odpowiednim trybie.

Czy można odzyskać opłaty komornicze, jeżeli alimenty były płacone dobrowolnie?

To zależy od konkretnego przebiegu egzekucji, sposobu zapłaty i treści postanowień komornika. Koszty egzekucyjne rozlicza się według art. 770 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego oraz ustawy o kosztach komorniczych. Jeżeli dłużnik kwestionuje czynność albo postanowienie komornika, powinien sprawdzić termin i podstawy skargi z art. 767 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy zaległe alimenty można umorzyć w pozwie o obniżenie alimentów?

Nie jest to automatyczne. Pozew o obniżenie alimentów służy wykazaniu zmiany stosunków z art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli dłużnik chce zmiany za okres wcześniejszy, musi wykazać, że przesłanki obniżenia istniały już w tym okresie. W przypadku alimentów na małoletnie dzieci sądy badają takie żądania szczególnie ostrożnie.

Źródła

• Art. 87 § 3 pkt 1 i art. 87¹ § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.
• Art. 804 § 1, art. 825 pkt 1, art. 883 § 2, art. 1086 § 1, art. 767 § 1 i art. 770 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.
• Art. 135 § 1 i art. 138 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Ustawa z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych.
• Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2008 r., sygn. akt III CZP 153/07.