Duża liczba napraw pojazdu na gwarancji – jakie masz prawa?

Od czego zależą Twoje prawa przy wadliwym pojeździe?

Przy takim stanie faktycznym trzeba najpierw ustalić, z jakiego reżimu prawnego korzystasz. W praktyce znaczenie mają trzy kwestie: kto kupił pojazd, od kogo pojazd został kupiony oraz czy chodzi o uprawnienia z gwarancji, czy wobec sprzedawcy.

Jeżeli pojazd kupił konsument od przedsiębiorcy, to do odpowiedzialności sprzedawcy za brak zgodności towaru z umową stosuje się przepisy art. 43a–43g ustawy z 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta. Jeżeli natomiast kupującym był przedsiębiorca, co przy zakupie ciągnika siodłowego zdarza się najczęściej, zasadnicze znaczenie ma rękojmia za wady uregulowana w art. 556–576 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, chyba że w umowie została ograniczona albo wyłączona.

Gwarancja jest odrębnym źródłem uprawnień. Wynika z oświadczenia gwarancyjnego, o którym mowa w art. 577 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego. To oznacza, że zakres gwarancji zależy od treści karty gwarancyjnej lub warunków gwarancji producenta albo importera.

Gwarancja a rękojmia – to nie jest to samo

Samo to, że serwis naprawia pojazd „na gwarancji”, nie oznacza jeszcze, że jesteś ograniczony wyłącznie do gwarancji. Zgodnie z art. 579 Kodeksu cywilnego wykonanie uprawnień z gwarancji nie wyłącza uprawnień wynikających z przepisów o rękojmi. Można więc równolegle powoływać się na wady rzeczy wobec sprzedawcy, jeżeli przepisy lub umowa na to pozwalają.

To bardzo ważne przy wielokrotnych, nieskutecznych naprawach. Gwarant zwykle proponuje kolejne próby usunięcia usterki, natomiast wobec sprzedawcy można formułować dalej idące żądania, w tym obniżenie ceny, wymianę rzeczy albo odstąpienie od umowy – zależnie od podstawy prawnej i stanu faktycznego.

Kiedy wada pojazdu uzasadnia żądanie wymiany albo odstąpienie od umowy?

Jeżeli do sprawy stosuje się rękojmia, to wadą fizyczną jest niezgodność rzeczy sprzedanej z umową w rozumieniu art. 556¹ § 1 Kodeksu cywilnego. Chodzi m.in. o sytuację, gdy rzecz nie ma właściwości, które powinna mieć ze względu na cel oznaczony w umowie albo wynikający z okoliczności lub przeznaczenia.

Przy pojeździe użytkowym powtarzające się awarie silnika, brak mocy, przestoje i nieskuteczne naprawy mogą świadczyć o istotnej wadzie, ale ostateczna ocena zależy od dokumentacji, opinii technicznej i wpływu usterki na normalne korzystanie z pojazdu.

Zgodnie z art. 560 § 1 Kodeksu cywilnego, jeżeli rzecz sprzedana ma wadę, kupujący może złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy, chyba że sprzedawca niezwłocznie i bez nadmiernych niedogodności dla kupującego wymieni rzecz wadliwą na wolną od wad albo wadę usunie. Ograniczenie to nie działa, jeżeli rzecz była już wymieniana lub naprawiana przez sprzedawcę albo sprzedawca nie uczynił zadość obowiązkowi usunięcia wady.

Dodatkowo art. 561 § 1 Kodeksu cywilnego przewiduje, że kupujący może żądać wymiany rzeczy na wolną od wad albo usunięcia wady. Natomiast według art. 561 § 2 i § 3 Kodeksu cywilnego sprzedawca może odmówić wybranego sposobu doprowadzenia rzeczy do zgodności z umową, jeżeli jest on niemożliwy albo wymaga nadmiernych kosztów; przy sprzedaży między przedsiębiorcami jego pozycja jest zwykle silniejsza niż przy sprzedaży konsumenckiej.

W praktyce oznacza to, że przy pojeździe wielokrotnie i bezskutecznie naprawianym żądanie wymiany na pojazd wolny od wad albo odstąpienia od umowy może być zasadne, ale nie jest „automatyczne”. Trzeba wykazać, że wada ma realny, powtarzalny i istotny charakter.

Czy można żądać nowego pojazdu?

Tak, ale nie w każdej sprawie i nie tylko dlatego, że napraw było dużo. Jeżeli podstawą jest rękojmia, to żądanie wymiany rzeczy na wolną od wad wynika wprost z art. 561 § 1 Kodeksu cywilnego. Samochód lub ciągnik siodłowy co do zasady jest rzeczą zastępowalną, więc wymiana jest prawnie możliwa.

Nadal aktualne znaczenie mają starsze orzeczenia Sądu Najwyższego wskazujące, że rzecz wydana w ramach wymiany powinna być wolna od wad i odpowiadać świadczeniu należnemu kupującemu, m.in. wyrok SN z 23 listopada 1970 r., I CR 65/70, uchwała SN z 26 października 1972 r., III CZP 48/72, wyrok SN z 20 stycznia 1977 r., IV CR 581/76 oraz wyrok SN z 23 marca 1978 r., IV CR 55/78. Trzeba jednak pamiętać, że dziś każdą sprawę ocenia się przez pryzmat aktualnej treści umowy, rodzaju towaru i realnej możliwości wymiany.

Jeżeli kupującym jest przedsiębiorca, sprzedawca może bronić się argumentem nadmiernych kosztów albo wyłączenia rękojmi w umowie. Dlatego przed sformułowaniem żądania trzeba dokładnie przejrzeć dokument sprzedaży, ogólne warunki umowy i warunki gwarancji.

Co zmienia fakt, że kupującym był przedsiębiorca?

To jeden z najważniejszych elementów. W obrocie profesjonalnym sprzedawcy często wprowadzają postanowienia wyłączające albo ograniczające rękojmię. Co do zasady jest to dopuszczalne na podstawie art. 558 § 1 Kodeksu cywilnego. Jeżeli więc ciągnik został kupiony „na firmę”, trzeba koniecznie sprawdzić, czy umowa nie zawiera skutecznego wyłączenia rękojmi.

Jeżeli rękojmia została skutecznie wyłączona, pozostają przede wszystkim roszczenia z gwarancji oraz ewentualnie roszczenia odszkodowawcze na zasadach ogólnych, np. z art. 471 Kodeksu cywilnego, gdy druga strona nienależycie wykonała zobowiązanie. To jednak wymaga wykazania szkody, związku przyczynowego i naruszenia obowiązków umownych.

W części spraw przedsiębiorca jednoosobowy może korzystać z niektórych przepisów ochronnych zbliżonych do konsumenckich, ale zależy to od daty zawarcia umowy, jej treści i tego, czy umowa miała dla niego charakter zawodowy. W odniesieniu do klasycznego zakupu pojazdu ciężarowego do prowadzenia transportu zwykle będzie to jednak czynność o charakterze zawodowym, a więc pełna ochrona konsumencka najczęściej nie znajdzie zastosowania.

Jakie znaczenie ma termin i liczba napraw?

Sama liczba wizyt w serwisie nie tworzy jeszcze automatycznie prawa do odstąpienia od umowy, ale jest bardzo mocnym dowodem, że wada ma charakter trwały albo że naprawy są nieskuteczne. W sporze liczy się nie tylko „ile razy”, lecz także:

• jakie dokładnie usterki były zgłaszane,
• czy dotyczą tego samego podzespołu albo tej samej przyczyny,
• czy wada uniemożliwia normalne używanie pojazdu,
• jak długo pojazd stał w serwisie,
• czy po odbiorze problem wracał.

Jeżeli chodzi o terminy, w relacji przedsiębiorca–przedsiębiorca przy rękojmi zasadnicze znaczenie ma art. 568 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym sprzedawca odpowiada z tytułu rękojmi, jeżeli wada fizyczna zostanie stwierdzona przed upływem dwóch lat od wydania rzeczy kupującemu, chyba że chodzi o nieruchomość. Trzeba jednak dodatkowo brać pod uwagę przepisy o zawiadomieniu o wadzie oraz ewentualne modyfikacje umowne.

W gwarancji terminy wynikają z oświadczenia gwarancyjnego. Jeżeli gwarant nie określił innego terminu, stosuje się art. 577 § 4 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym termin gwarancji wynosi dwa lata od dnia wydania rzeczy kupującemu. W praktyce producenci pojazdów często określają własne, dłuższe lub bardziej szczegółowe okresy ochrony dla poszczególnych elementów.

Jak najlepiej sformułować reklamację lub wezwanie?

Nie warto ograniczać się do samego zgłoszenia do serwisu. Pismo do sprzedawcy powinno jasno wskazywać:

• dane stron i oznaczenie pojazdu,
• datę zakupu i numer umowy lub faktury,
• opis ujawnionej wady oraz historię napraw,
• konkretną podstawę prawną,
• jednoznaczne żądanie: naprawa, wymiana, obniżenie ceny albo odstąpienie od umowy,
• termin na odpowiedź i wykonanie żądania,
• załączniki: protokoły przyjęcia, faktury, wydruki z serwisu, korespondencję.

Jeżeli korzystasz z rękojmi, nie pisz wyłącznie, że „zgłaszasz reklamację”, tylko wskaż wprost, z jakiego uprawnienia korzystasz. W wielu sprawach bezpieczniej jest najpierw wezwać sprzedawcę do wymiany pojazdu albo skutecznego usunięcia wady, a dopiero przy dalszej nieskuteczności złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy.

W sporach o pojazdy ciężarowe pomocna bywa też niezależna opinia rzeczoznawcy, bo pozwala wykazać, czy wada ma charakter istotny, czy naprawy były nieskuteczne i jaki jest wpływ usterki na przydatność pojazdu do normalnej eksploatacji.

Czy można dochodzić także odszkodowania za przestoje?

Tak, ale nie zawsze w prosty sposób. Jeżeli wskutek wad i nieskutecznych napraw poniosłeś dodatkowe koszty, np. wynajmu pojazdu zastępczego, utraty kontraktu, opłat serwisowych lub przestojów, można rozważyć roszczenie odszkodowawcze na podstawie art. 566 § 1 Kodeksu cywilnego w ramach rękojmi albo na zasadach ogólnych z art. 471 Kodeksu cywilnego.

W takim przypadku trzeba jednak wykazać wysokość szkody i związek przyczynowy. Przy działalności transportowej dobrze gromadzić zlecenia, harmonogramy, potwierdzenia utraconych kursów, faktury za najem zastępczy i dokumenty potwierdzające czas unieruchomienia pojazdu.

FAQ

Czy po wielu naprawach mogę od razu odstąpić od umowy?

Nie zawsze. Jeżeli stosuje się rękojmia, odstąpienie może być zasadne przy wadzie istotnej, zwłaszcza gdy naprawy były nieskuteczne, co wynika z art. 560 § 1 i § 4 Kodeksu cywilnego. Trzeba jednak ocenić treść umowy i dokumenty serwisowe.

Czy gwarancja wyłącza rękojmię?

Nie. Zgodnie z art. 579 Kodeksu cywilnego wykonywanie uprawnień z gwarancji nie wyłącza uprawnień z rękojmi.

Czy przedsiębiorca ma takie same prawa jak konsument?

Nie. Przedsiębiorca zwykle korzysta z rękojmi na zasadach Kodeksu cywilnego, a rękojmia może być umownie ograniczona lub wyłączona na podstawie art. 558 § 1 Kodeksu cywilnego. Konsument ma odrębną ochronę z ustawy o prawach konsumenta.

Czy mogę żądać pojazdu zastępczego?

Tylko wtedy, gdy wynika to z umowy, warunków gwarancji albo z uzgodnień ze sprzedawcą czy serwisem. Przepisy nie dają automatycznie prawa do pojazdu zastępczego w każdej sprawie gwarancyjnej.

Do kogo kierować pismo – do serwisu czy do sprzedawcy?

Jeżeli korzystasz z gwarancji – do gwaranta albo wskazanego serwisu zgodnie z warunkami gwarancji. Jeżeli korzystasz z rękojmi lub roszczeń z ustawy o prawach konsumenta – przede wszystkim do sprzedawcy.

Źródła

• art. 43a–43g ustawy z 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta
• art. 471, art. 556–576, art. 577–581 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• wyrok SN z 23 listopada 1970 r., I CR 65/70
• uchwała SN z 26 października 1972 r., III CZP 48/72
• wyrok SN z 20 stycznia 1977 r., IV CR 581/76
• wyrok SN z 23 marca 1978 r., IV CR 55/78