Zaliczenie pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracy

Jakie przepisy regulują wliczanie pracy w gospodarstwie do stażu pracy?

Zasady te reguluje ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Kluczowy jest art. 1 tej ustawy, który wskazuje, że jeżeli przepisy prawa pracy, układ zbiorowy albo regulamin wynagradzania pozwalają uwzględniać poprzednie okresy zatrudnienia przy ustalaniu uprawnień pracowniczych, to do takiego stażu wlicza się również określone okresy pracy w rolnictwie.

Oznacza to, że praca w gospodarstwie nie tworzy „oddzielnego” stażu, lecz może zostać doliczona do stażu, od którego zależą np. dodatek stażowy, nagroda jubileuszowa, dłuższy urlop lub inne świadczenia pracownicze – jeśli dane świadczenie według przepisów zakładowych albo powszechnych zależy od ogólnego stażu pracy.

Praca w gospodarstwie współmałżonka a praca jako domownik

W opisanym stanie faktycznym najczęściej wchodzą w grę dwie podstawy: art. 1 pkt 1 ustawy z 20 lipca 1990 r., czyli praca w gospodarstwie prowadzonym przez współmałżonka, albo art. 1 pkt 3 tej ustawy, czyli praca w charakterze domownika.

Praktycznie nie zawsze trzeba „wybierać” tylko jedną z nich na etapie składania dokumentów. Najważniejsze jest wykazanie, że praca była rzeczywista, stała i wykonywana w indywidualnym gospodarstwie rolnym. Jeżeli gospodarstwo należało do męża, a żona stale w nim pracowała po ślubie, to podstawą może być już sam art. 1 pkt 1 ustawy z 20 lipca 1990 r., bez konieczności udowadniania podlegania ubezpieczeniu w KRUS.

Jeżeli jednak pracodawca lub gmina oczekują doprecyzowania statusu osoby pracującej, pomocne może być odwołanie się również do definicji domownika z art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z tym przepisem domownikiem jest osoba bliska rolnikowi, która:

• ukończyła 16 lat,
• pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym albo zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego lub w bliskim sąsiedztwie,
• stale pracuje w tym gospodarstwie,
• nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.

Samo zameldowanie nie wystarcza. Liczy się faktyczna, stała praca w gospodarstwie. Jeżeli równolegle wykonywana była też praca poza rolnictwem, nie przekreśla to sprawy automatycznie, ale może utrudnić wykazanie, że praca rolnicza miała charakter stały i realny. Każdą sprawę ocenia się według konkretnego stanu faktycznego.

Czy brak ubezpieczenia w KRUS wyklucza zaliczenie tego okresu?

Nie. Ani art. 1 ustawy z 20 lipca 1990 r., ani art. 3 tej ustawy nie uzależniają wliczenia okresu pracy w gospodarstwie do pracowniczego stażu pracy od wcześniejszego opłacania składek w KRUS.

Brak ubezpieczenia w KRUS może jednak spowodować, że będzie mniej dokumentów urzędowych potwierdzających status osoby pracującej w gospodarstwie. Wtedy większego znaczenia nabierają inne dowody: zaświadczenia z gminy, dokumenty dotyczące gospodarstwa, zeznania świadków czy dokumenty potwierdzające wspólne zamieszkiwanie i prowadzenie gospodarstwa.

W praktyce najważniejsze jest udowodnienie nie tyle samego formalnego statusu, ile tego, że dana osoba rzeczywiście pracowała w gospodarstwie w sposób odpowiadający przesłankom z art. 1 ustawy z 20 lipca 1990 r.

Jak udowodnić pracę w gospodarstwie rolnym?

Tryb dowodzenia wynika z art. 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 tej ustawy na wniosek zainteresowanej osoby urząd gminy właściwy ze względu na położenie gospodarstwa wydaje zaświadczenie potwierdzające okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, jeżeli posiada dane pozwalające na jego wystawienie.

Jeżeli gmina nie ma odpowiednich dokumentów, zastosowanie ma art. 3 ust. 2 tej ustawy. W takim przypadku okresy pracy mogą być potwierdzone zeznaniami co najmniej dwóch świadków, zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym było położone gospodarstwo.

Najbezpieczniej przygotować kilka rodzajów dowodów jednocześnie:

• wniosek do urzędu gminy o wydanie zaświadczenia,
• zaświadczenie o zameldowaniu lub wspólnym zamieszkiwaniu,
• dokumenty potwierdzające istnienie i prowadzenie gospodarstwa przez współmałżonka,
• dokumenty podatkowe lub ewidencyjne dotyczące gospodarstwa,
• oświadczenia lub zeznania dwóch świadków, którzy znali sytuację na miejscu,
• inne dokumenty pośrednio potwierdzające stałą pracę przy gospodarstwie.

Świadkowie nie zawsze są jedynym dowodem, ale w praktyce bardzo często okazują się konieczni, jeżeli brak dokumentów urzędowych. Powinni to być świadkowie wiarygodni, znający realia funkcjonowania gospodarstwa w spornym okresie.

Zobacz również: status rolnika ryczałtowego

Czy pracodawca może odmówić zaliczenia tego okresu?

Tak, pracodawca może odmówić, jeżeli uzna, że przedstawione dowody są niewystarczające albo że wskazany okres nie mieści się w przypadkach z art. 1 ustawy z 20 lipca 1990 r. Nie oznacza to jednak, że taka odmowa jest ostateczna.

Jeżeli w regulaminie wynagradzania znajduje się zapis, że do okresów pracy uprawniających do dodatku za wieloletnią pracę wlicza się „inne udowodnione okresy, jeżeli na podstawie przepisów odrębnych podlegają one wliczeniu do okresu pracy”, to właśnie ustawa z 20 lipca 1990 r. jest takim „przepisem odrębnym”. W takim układzie pracodawca co do zasady powinien uwzględnić okres pracy w gospodarstwie, o ile został on prawidłowo udowodniony.

Jeżeli odmowa nastąpi, pracownik może dochodzić swoich roszczeń przed sądem pracy – np. o ustalenie prawa do dodatku stażowego, nagrody jubileuszowej albo innego świadczenia zależnego od stażu. Podstawą proceduralną będzie odpowiednie roszczenie ze stosunku pracy rozpoznawane przez sąd pracy na zasadach ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy oraz ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.

Jak przygotować wniosek do pracodawcy?

Najlepiej złożyć pisemny wniosek o zaliczenie konkretnego okresu pracy w gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, wskazując dokładne daty oraz podstawę prawną:

• art. 1 pkt 1 ustawy z 20 lipca 1990 r. – jeśli chodzi o pracę w gospodarstwie prowadzonym przez współmałżonka,
• art. 1 pkt 3 ustawy z 20 lipca 1990 r. w związku z art. 6 pkt 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników – jeśli powołujesz się na pracę jako domownik.

Do wniosku warto dołączyć:

• zaświadczenie z gminy albo informację, że gmina nie dysponuje dokumentami,
• zeznania lub pisemne oświadczenia świadków, jeśli są wymagane na etapie kompletowania materiału,
• dokumenty potwierdzające wspólne zamieszkanie i funkcjonowanie gospodarstwa,
• kopie dokumentów dotyczących własności lub prowadzenia gospodarstwa przez małżonka.

Warto też poprosić pracodawcę o pisemne stanowisko. Przy ewentualnym sporze sądowym ułatwia to wykazanie, z jakiego powodu odmówiono uwzględnienia stażu.

Na co uważać w praktyce?

Najczęstsze problemy pojawiają się wtedy, gdy gospodarstwo było niewielkie, osoba pracująca równolegle wykonywała inną pracę zarobkową albo nie ma żadnych dawnych dokumentów z gminy. W takich sprawach szczególnie ważne są spójne zeznania świadków oraz logiczny opis tego, jakie prace były wykonywane i z jaką częstotliwością.

Jeżeli gospodarstwo formalnie prowadził małżonek, a druga osoba faktycznie współpracowała przy jego prowadzeniu, należy w opisie stanu faktycznego wskazać konkretne czynności: prace polowe, obsługę zwierząt, prowadzenie upraw, prace sezonowe, zakupy gospodarcze, rozliczenia lub inne stałe obowiązki. Im bardziej konkretny materiał dowodowy, tym mniejsze ryzyko odmowy.

FAQ

Czy do zaliczenia pracy w gospodarstwie potrzebne są składki KRUS?

Nie. Ustawa z 20 lipca 1990 r. nie uzależnia wliczenia tego okresu do stażu pracy od opłacania składek KRUS. Trzeba jednak udowodnić faktyczną pracę w gospodarstwie.

Czy wystarczą zeznania świadków?

Mogą wystarczyć, jeżeli gmina nie dysponuje dokumentami i zachodzą przesłanki z art. 3 ust. 2 ustawy z 20 lipca 1990 r. Najlepiej jednak dołączyć także inne dokumenty wspierające.

Czy pracodawca musi uznać zaświadczenie z gminy?

Zaświadczenie z gminy jest bardzo ważnym dowodem, ale pracodawca ocenia całość materiału. Jeżeli mimo tego odmówi zaliczenia okresu, sprawę może rozstrzygnąć sąd pracy.

Czy małe gospodarstwo też może być podstawą do zaliczenia stażu?

Może, ale znaczenie ma konkretny stan faktyczny. Spór zwykle dotyczy nie samej powierzchni, lecz tego, czy praca była rzeczywista i stała.

Czy status rolnika ma znaczenie dla innych rozliczeń?

Tak. W niektórych sprawach znaczenie może mieć także status podatkowy lub cywilnoprawny osoby prowadzącej gospodarstwo, np. jako rolnik ryczałtowy, ale nie jest to warunek konieczny do samego zaliczenia okresu pracy do stażu pracowniczego.

Źródła

• art. 1 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy
• art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników
• ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy
• ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego