Czy żona radnego może handlować z gminą, ograniczenia z art. 24f ustawy o samorządzie gminnym

Zakres zakazów dla radnych i ich małżonków w świetle ustawy o samorządzie gminnym

Zgodnie z art. 24f ustawy o samorządzie gminnym (dalej „ustawa”):

1. Radni nie mogą prowadzić działalności gospodarczej na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami z wykorzystaniem mienia komunalnego gminy, w której radny uzyskał mandat, a także zarządzać taką działalnością lub być przedstawicielem czy pełnomocnikiem w prowadzeniu takiej działalności.

1a. Jeżeli radny przed rozpoczęciem wykonywania mandatu prowadził działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 1, jest obowiązany do zaprzestania prowadzenia tej działalności gospodarczej w ciągu 3 miesięcy od dnia złożenia ślubowania. Niewypełnienie obowiązku, o którym mowa w zdaniu pierwszym, stanowi podstawę do stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego w trybie art. 383 ustawy, o której mowa w art. 24b ust. 6.

2. Wójtowie, radni, małżonkowie wójtów, zastępców wójtów, radnych, sekretarzy gminy, skarbników gminy, kierowników jednostek organizacyjnych gminy, osób zarządzających i członków organów zarządzających gminnymi osobami prawnymi, a także osoby pozostające we wspólnym pożyciu z wójtami, zastępcami wójtów, radnymi, sekretarzami gminy, skarbnikami gminy, kierownikami jednostek organizacyjnych gminy, osobami zarządzającymi i członkami organów zarządzających gminnymi osobami prawnymi, nie mogą być członkami władz zarządzających lub kontrolnych i rewizyjnych ani pełnomocnikami spółek handlowych z udziałem gminnych osób prawnych lub przedsiębiorców, w których uczestniczą takie osoby. Wybór lub powołanie tych osób na te funkcje są z mocy prawa nieważne.

3. (uchylony).

4. Jeżeli wybór lub powołanie, o których mowa w ust. 2, nastąpiły przed rozpoczęciem wykonywania mandatu radnego albo dniem wyboru wójta lub przed zatrudnieniem na stanowisku sekretarza gminy, powołaniem na stanowisko zastępcy wójta, skarbnika gminy, kierownika jednostki organizacyjnej gminy oraz osoby zarządzającej i członka organu zarządzającego gminną osobą prawną, osoby, o których mowa w ust. 2, są obowiązane zrzec się stanowiska lub funkcji w terminie 3 miesięcy od dnia złożenia ślubowania przez radnego albo wójta czy też od dnia zatrudnienia na podstawie umowy o pracę lub powołania na stanowisko. W razie nie zrzeczenia się stanowiska lub funkcji osoba, o której mowa w ust. 2, traci je z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w zdaniu pierwszym.

5. Radni nie mogą posiadać pakietu większego niż 10% udziałów lub akcji w spółkach prawa handlowego z udziałem gminnych osób prawnych lub przedsiębiorców, w których uczestniczą takie osoby. Udziały lub akcje przekraczające ten pakiet powinny być zbyte przez radnego przed pierwszą sesją rady gminy, a w razie niezbycia ich nie uczestniczą one przez okres sprawowania mandatu i dwóch lat po jego wygaśnięciu w wykonywaniu przysługujących im uprawnień (prawa głosu, prawa do dywidendy, prawa do podziału majątku, prawa poboru).

Czy radny to to samo co jego małżonek? Kluczowe rozróżnienie podmiotowe

Zaprezentowany przepis w sposób kompleksowy reguluje sytuację radnego oraz małżonka radnego w zakresie ograniczenia wykonywania działalności gospodarczej.

Odnosząc się do zadanego pytania co do możliwości handlowania z urzędem Gminy – przepisy nie zabraniają prowadzenia działalności czy też uzyskiwania dochodów przez małżonka radnego na skutek czynności zawartej z gminą. Wymieniony przepis w ust. 1 odnosi się wyłącznie do sytuacji, w której to radny (a nie jego małżonek) prowadzi działalność gospodarczą albo zarządza taką działalnością lub jest przedstawicielem czy pełnomocnikiem w prowadzeniu takiej działalności, a tym samym małżonek radnego, jako przedsiębiorca nie jest wyłączony z możliwości prowadzenia działalności gospodarczej z wykorzystaniem mienia gminy.

Sądy potwierdzają: małżonek radnego nie podlega tym samym zakazom

Warto w tym miejscu przytoczyć wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 25 kwietnia 2012r., sygn. akt III SA/Wr 66/12:

1. Nie można przyjąć, aby art. 24f ust. 1 u.s.g. obejmował przypadki, w których działalność gospodarczą z wykorzystaniem mienia gminy, w której radny uzyskał mandat, prowadzi małżonek radnego. Adresatem normy art. 24f ust. 1 u.s.g. jest bowiem wyłącznie radny, a nie jego małżonek, choćby pozostawali w ustroju wspólności ustawowej.

2. Ograniczenia w prowadzeniu działalności gospodarczej należy interpretować zawężająco, ponieważ stanowią wyjątek od konstytucyjnie chronionej zasady swobody gospodarczej sformułowanej w art. 22 Konstytucji RP. (…)

Handel ze stowarzyszeniami dotowanymi przez gminę — czy to też naruszenie?

Co do pytania o możliwość handlowania ze stowarzyszeniem, które otrzymuje dotacje z gminy – również w tym przypadku nie będą to czynności zakazane w stosunku do małżonków osób pełniących funkcję radnych. W piśmiennictwie podnosi się, że:

Do naruszenia przepisów zakazujących radnemu prowadzenia działalności gospodarczej z wykorzystaniem mienia gminy, w której wykonuje on mandat, nie dochodzi w sytuacji, gdy radny w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej świadczy usługi na rzecz innego podmiotu wykorzystującego we własnej działalności mienie jednostki samorządu, w którym radny objął mandat. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym (Dolnicki Bogdan (red.), Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz, wyd. III), przy czym wyraźnie jest tu mowa o radnym a nie o małżonku radnego.

Nadmienić należy także, że nie zawsze fakt zakupu towarów (usług) będzie wiązał się z działalnością gospodarczą stowarzyszenia, które pozyskało dotację. Idąc dalej, można powtórzyć tezę prezentowaną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie z dnia 13 grudnia 2013 r. sygn. akt II SA/Ol 576/18, że: Działalność gospodarcza, którą prowadzi stowarzyszenie dla realizacji własnych celów statutowych, nie ma miejsca z wykorzystaniem mienia komunalnego, ponieważ mienie to jest wykorzystywane do celów statutowych, nie zaś do działalności gospodarczej.

W realiach danego przypadku można sobie również wyobrazić sytuację, w której zarząd stowarzyszenia płaci za towar lub usługi środkami finansowymi niepochodzącymi z dotacji (ponieważ dochody stowarzyszenia to nie tylko dotacje), a sprzedający lub usługodawca nie ma możliwości kontroli pochodzenia środków finansowych stowarzyszenia.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - Dz.U. 1990 nr 16 poz. 95
2. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483