Czy poradnia może ograniczyć liczbę pacjentów lekarzowi w okresie wypowiedzenia?

Charakter prawny umowy z poradnią

Kontrakt lekarza z poradnią lub przychodnią bardzo często nie jest umową o pracę, lecz umową o świadczenie usług. W takim przypadku zastosowanie ma art. 750 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu.

To ważne, bo przy ocenie skutków wypowiedzenia, obowiązków stron i możliwości wcześniejszego zakończenia współpracy trzeba sięgać właśnie do regulacji o zleceniu, zwłaszcza do art. 746 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

Jednocześnie sama kwalifikacja umowy nie rozstrzyga jeszcze sprawy. Najpierw trzeba dokładnie sprawdzić, czy kontrakt przewiduje:

• minimalną liczbę godzin lub dyżurów,
• obowiązek zapewnienia określonej liczby pacjentów,
• stałe wynagrodzenie niezależne od obłożenia,
• harmonogram ustalany jednostronnie przez placówkę,
• prawo do skrócenia okresu wypowiedzenia,
• kary umowne albo zasady odpowiedzialności odszkodowawczej.

Czy poradnia może zmniejszyć liczbę pacjentów w okresie wypowiedzenia?

Co do zasady tak – ale tylko o tyle, o ile pozwala na to treść zawartej umowy. Jeżeli kontrakt nie nakłada na poradnię obowiązku zapewnienia lekarzowi określonej liczby wizyt, określonego obrotu albo minimalnego wynagrodzenia, to samo ograniczenie zapisów pacjentów nie musi oznaczać naruszenia umowy.

Inaczej będzie wtedy, gdy z umowy wynika wyraźny obowiązek placówki, np. zapewnienia grafiku w ustalonym wymiarze, określonej liczby godzin przyjęć albo ryczałtowego wynagrodzenia za gotowość do świadczenia usług. Wówczas redukcja pacjentów może być niewykonaniem albo nienależytym wykonaniem zobowiązania, za które dłużnik odpowiada na zasadach z art. 471 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli więc w Pana przypadku wynagrodzenie zależy wyłącznie od rzeczywiście wykonanych konsultacji, a poradnia nie zagwarantowała minimalnego obłożenia, argument za natychmiastowym zerwaniem umowy jest słabszy.

Znaczenie harmonogramu i zapisów umownych

W praktyce najwięcej zależy od tego, jak sformułowano postanowienia o grafiku. Jeżeli umowa stanowi tylko, że lekarz wykonuje usługi „zgodnie z harmonogramem ustalanym przez poradnię”, to placówka ma zwykle szeroki margines organizacyjny. Jeżeli jednak harmonogram był z góry uzgodniony albo zmiany wymagały zgody obu stron, jednostronne „wyczyszczenie” kalendarza może być oceniane inaczej.

Warto również odróżnić dwie sytuacje:

Zobacz również:

• wypowiedzenie umowy o współpracy
• umowa stażowa czy zlecenie i stawka minimalna

Wypowiedzenie umowy o świadczenie usług – co mówi Kodeks cywilny?

Zgodnie z art. 746 § 2 Kodeksu cywilnego przyjmujący zlecenie może je wypowiedzieć w każdym czasie. Jeżeli jednak zlecenie jest odpłatne, a wypowiedzenie następuje bez ważnego powodu, przyjmujący zlecenie odpowiada za szkodę.

Z kolei art. 746 § 3 Kodeksu cywilnego stanowi, że nie można zrzec się z góry uprawnienia do wypowiedzenia zlecenia z ważnych powodów. Taki zapis byłby nieważny.

Oznacza to dwie praktyczne konsekwencje:

• nawet przy umowie zawartej na czas oznaczony można ją wypowiedzieć,
• ale wcześniejsze zakończenie współpracy bez ważnego powodu może narazić lekarza na roszczenie odszkodowawcze.

W Pana sytuacji trzeba więc oddzielić zwykłe wypowiedzenie z zachowaniem 3-miesięcznego okresu od próby zakończenia umowy natychmiast.

Czy ograniczenie pacjentów może być „ważnym powodem”?

Może, ale nie zawsze. Pojęcie „ważnego powodu” nie zostało zdefiniowane wprost w Kodeksie cywilnym, dlatego ocenia się je przez pryzmat okoliczności konkretnej sprawy, charakteru stosunku prawnego oraz zasad lojalności kontraktowej wynikających z art. 354 § 1 i § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

Za ważny powód mogą przemawiać zwłaszcza takie okoliczności jak:

• rażące i celowe ograniczenie możliwości wykonywania usług po złożeniu wypowiedzenia,
• pozbawienie lekarza realnej możliwości osiągania wynagrodzenia, mimo pozostawienia go formalnie w kontrakcie,
• naruszenie ustalonych zasad tworzenia harmonogramu,
• utrata zaufania wynikająca z działań odwetowych placówki,
• inne jednoczesne naruszenia umowy, np. opóźnienia w płatnościach.

Jednak jeżeli placówka ma umowną swobodę organizowania grafiku, a liczba pacjentów zależy od rzeczywistego popytu, sezonowości lub decyzji pacjentów, sam spadek liczby wizyt może nie wystarczyć. W razie sporu to lekarz musiałby wykazać, że zachowanie poradni było na tyle poważne, iż uzasadniało natychmiastowe zakończenie współpracy.

Czy można mówić o odstąpieniu od umowy?

Najczęściej nie. W opisanym stanie faktycznym właściwym mechanizmem jest wypowiedzenie, a nie odstąpienie od umowy. Odstąpienie ma podstawę wtedy, gdy wynika z ustawy albo z samej umowy, np. z klauzuli odstąpienia lub z przepisów o zwłoce i wzajemności świadczeń. Przy umowach o świadczenie usług medycznych w relacji lekarz–placówka zwykle rozpatruje się przede wszystkim wypowiedzenie na podstawie art. 746 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli więc kontrakt nie przewiduje prawa odstąpienia, lepiej nie używać tego pojęcia w piśmie rozwiązującym współpracę, bo może to wywołać niepotrzebny spór co do podstawy prawnej oświadczenia.

Jakie ryzyko wiąże się z natychmiastowym zakończeniem współpracy?

Najważniejsze ryzyko wynika z art. 746 § 2 Kodeksu cywilnego. Jeżeli poradnia uzna, że lekarz wypowiedział odpłatną umowę bez ważnego powodu, może próbować dochodzić odszkodowania. W praktyce musiałaby wykazać:

• brak ważnego powodu po stronie lekarza,
• powstanie szkody,
• związek przyczynowy między wcześniejszym rozwiązaniem a tą szkodą.

Nie oznacza to automatycznie, że takie roszczenie będzie skuteczne. Ale ryzyko sporu istnieje, zwłaszcza gdy placówka twierdzi, że musiała nagle odwołać pacjentów, znaleźć zastępstwo albo poniosła koszty organizacyjne.

Co zrobić praktycznie w takiej sytuacji?

Najbezpieczniejsze rozwiązanie zależy od dokumentów i od tego, jak duże jest ograniczenie grafiku. W praktyce warto działać etapami:

1. Przeanalizować umowę – zwłaszcza postanowienia o harmonogramie, wynagrodzeniu, wypowiedzeniu, karach umownych i zakazie konkurencji.
2. Zebrać dowody – zrzuty z kalendarza, wcześniejsze grafiki, korespondencję z administracją, zestawienia liczby wizyt przed i po wypowiedzeniu.
3. Wezwać placówkę do wyjaśnień – najlepiej pisemnie, z pytaniem o podstawę ograniczenia przyjęć i o dalszy harmonogram.
4. Zaproponować skrócenie okresu wypowiedzenia za porozumieniem stron – to często najpraktyczniejsze i najmniej konfliktowe wyjście.
5. Rozważyć wypowiedzenie ze skutkiem natychmiastowym tylko wtedy, gdy istnieją mocne argumenty na ważny powód i można je udokumentować.

Jeżeli poradnia faktycznie pozostawia lekarza „na papierze”, ale odbiera mu możliwość realnego świadczenia usług, warto też rozważyć roszczenia o zapłatę lub odszkodowanie – pod warunkiem, że z umowy da się wywieść konkretny obowiązek placówki.

Zobacz również:

• rezygnacja z umowy i znaczenie zapisów o odstępnym
• odstąpienie od umowy i dochodzenie szkody

Wynagrodzenie w okresie wypowiedzenia

Tu również nie ma jednej odpowiedzi dla wszystkich kontraktów. Jeżeli lekarz otrzymuje wynagrodzenie wyłącznie za zrealizowane świadczenia, a pacjentów jest mniej, wynagrodzenie może spaść. Jeżeli jednak umowa przewiduje ryczałt, stawkę za gotowość, minimalną liczbę godzin albo obowiązek zapewnienia dyspozycyjności, redukcja przyjęć nie musi usprawiedliwiać obniżenia należności.

W razie niewykonania zobowiązania przez poradnię zastosowanie może mieć art. 471 Kodeksu cywilnego, a przy wykładni postanowień umownych także art. 65 § 1 i § 2 tej ustawy.

Wnioski dla opisanej sytuacji

Jeżeli umowa nie zawiera zobowiązania poradni do zapewnienia określonej liczby pacjentów albo stałego wynagrodzenia, samo usunięcie wolnych terminów dla pacjentów prywatnych najczęściej nie daje jeszcze pewnej podstawy do natychmiastowego rozwiązania kontraktu bez ryzyka roszczeń.

Najrozsądniejszym krokiem bywa wtedy pisemne wystąpienie o:

• przywrócenie uzgodnionego grafiku albo wskazanie przyczyn ograniczeń,
• skrócenie okresu wypowiedzenia za porozumieniem stron,
• potwierdzenie zasad rozliczenia do końca współpracy.

Jeżeli jednak z dokumentów wynika, że poradnia naruszyła konkretne postanowienia umowy albo działa w sposób odwetowy i pozbawia lekarza realnej możliwości wykonywania kontraktu, można rozważyć powołanie się na ważny powód z art. 746 § 2 Kodeksu cywilnego. Taka decyzja powinna być jednak poprzedzona analizą konkretnego stanu faktycznego i treści umowy.

FAQ

Czy lekarz na kontrakcie może rozwiązać umowę w każdym czasie?

Tak, jeżeli do umowy stosuje się przepisy o zleceniu, wynika to z art. 746 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Trzeba jednak liczyć się z odpowiedzialnością za szkodę, jeśli umowa odpłatna zostanie wypowiedziana bez ważnego powodu.

Czy zmniejszenie liczby pacjentów automatycznie oznacza naruszenie umowy?

Nie. Najpierw trzeba sprawdzić, czy poradnia zobowiązała się do zapewnienia określonej liczby wizyt, godzin pracy albo minimalnego wynagrodzenia. Bez takiego zapisu sama redukcja grafiku nie zawsze narusza kontrakt.

Czy można żądać odszkodowania od poradni?

Tak, ale tylko wtedy, gdy da się wykazać niewykonanie albo nienależyte wykonanie umowy, szkodę i związek przyczynowy. Podstawą może być art. 471 Kodeksu cywilnego.

Czy lepiej składać odstąpienie czy wypowiedzenie?

W opisanych sprawach zwykle właściwe jest wypowiedzenie, a nie odstąpienie. Odstąpienie wymaga odrębnej podstawy ustawowej albo umownej.

Co zrobić przed podjęciem decyzji o natychmiastowym zakończeniu współpracy?

Należy przeanalizować umowę, zebrać dowody ograniczenia grafiku i wystąpić do placówki o wyjaśnienia. Bez tego łatwo narazić się na spór o odszkodowanie.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93.

2. W szczególności: art. 61, art. 65 § 1 i § 2, art. 354 § 1 i § 2, art. 471, art. 746 § 2 i § 3, art. 750 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.