Pożyczka ze Szwajcarii a PCC w Polsce

Pożyczka od obywatela Szwajcarii a polski PCC

Jeżeli osoba mieszkająca w Polsce pożycza pieniądze od osoby mieszkającej w Szwajcarii, trzeba odróżnić skutki cywilne umowy od skutków podatkowych. Zgodnie z art. 720 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.

Jeżeli wartość pożyczki przekracza 1000 zł, art. 720 § 2 Kodeksu cywilnego wymaga zachowania formy dokumentowej. Nie oznacza to konieczności aktu notarialnego, ale dla bezpieczeństwa warto mieć umowę w postaci pisemnej, elektronicznej albo innym nośniku pozwalającym ustalić treść oświadczeń stron.

Podatkowo punktem wyjścia jest art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych, zgodnie z którym podatkowi podlegają umowy pożyczki pieniędzy lub rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku. Nie każda pożyczka z zagranicy będzie jednak opodatkowana w Polsce, ponieważ ustawa PCC zawiera zasadę terytorialności.

Kiedy pożyczka zagraniczna podlega PCC w Polsce?

Zgodnie z art. 1 ust. 4 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych czynności cywilnoprawne podlegają PCC, jeżeli ich przedmiotem są:

• rzeczy znajdujące się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub prawa majątkowe wykonywane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z art. 1 ust. 4 pkt 1 ustawy o PCC,
• rzeczy znajdujące się za granicą lub prawa majątkowe wykonywane za granicą, jeżeli nabywca ma miejsce zamieszkania albo siedzibę w Polsce i czynność cywilnoprawna została dokonana na terytorium Polski, zgodnie z art. 1 ust. 4 pkt 2 ustawy o PCC.

W praktyce przy pożyczce pieniężnej najważniejsze są dwa fakty: gdzie znajdowały się środki w chwili zawarcia umowy oraz gdzie doszło do zawarcia umowy. Jeżeli w chwili zawarcia umowy pieniądze były na rachunku pożyczkodawcy w Szwajcarii, a umowę zawarto poza Polską, zasadniczo nie powstaje obowiązek zapłaty PCC w Polsce.

Inaczej będzie, jeżeli pożyczkobiorca mieszka w Polsce, pieniądze w chwili zawarcia umowy są za granicą, ale sama czynność zostaje dokonana w Polsce. Wtedy spełnione mogą być obie przesłanki z art. 1 ust. 4 pkt 2 ustawy o PCC, co oznacza obowiązek rozliczenia podatku.

Sam fakt, że przelew finalnie trafia na rachunek prowadzony przez polski bank, nie przesądza jeszcze o opodatkowaniu. Istotny jest stan z chwili zawarcia umowy. Takie podejście wynika także z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 czerwca 2006 r., sygn. akt II FSK 819/05, w którym wskazano, że dla PCC znaczenie ma miejsce położenia pieniędzy jako przedmiotu pożyczki w chwili dokonania czynności, a nie późniejszy sposób wykonania umowy.

Jak ustalić miejsce zawarcia umowy pożyczki?

Miejsce zawarcia umowy może mieć decydujące znaczenie dla PCC. Jeżeli strony podpisują umowę w Szwajcarii, a środki w chwili podpisania znajdują się na rachunku pożyczkodawcy w Szwajcarii, argument za brakiem PCC w Polsce jest silny. Jeżeli natomiast pożyczkobiorca podpisuje umowę w Polsce albo składa w Polsce oświadczenie o przyjęciu pożyczki, organ podatkowy może uznać, że czynność została dokonana w Polsce.

Przy umowach zawieranych na odległość trzeba badać konkretny sposób zawarcia umowy. Art. 60 Kodeksu cywilnego pozwala złożyć oświadczenie woli przez każde zachowanie ujawniające wolę w sposób dostateczny, także elektronicznie. Art. 61 § 1 Kodeksu cywilnego wskazuje, że oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. Z kolei art. 70 § 2 Kodeksu cywilnego przewiduje regułę pomocniczą dotyczącą miejsca zawarcia umowy w razie wątpliwości.

Dlatego w praktyce warto zadbać, aby dokumenty jednoznacznie potwierdzały miejsce zawarcia umowy oraz miejsce położenia środków w chwili jej zawarcia. Samo wpisanie zagranicznej miejscowości w umowie może nie wystarczyć, jeżeli faktycznie podpisanie albo akceptacja nastąpiły w Polsce.

Co zrobić, jeżeli PCC jednak jest należny?

Jeżeli pożyczka podlega PCC w Polsce, podatnikiem jest biorący pożyczkę. Wynika to z art. 4 pkt 7 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej, czyli co do zasady z chwilą zawarcia umowy, zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o PCC.

Podstawę opodatkowania przy umowie pożyczki stanowi kwota albo wartość pożyczki, zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 7 ustawy o PCC. Stawka podatku wynosi obecnie 0,5% podstawy opodatkowania, co wynika z art. 7 ust. 1 pkt 4 ustawy o PCC.

Pożyczkobiorca powinien złożyć deklarację PCC-3 i zapłacić podatek bez wezwania organu podatkowego w terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego. Obowiązek ten wynika z art. 10 ust. 1 ustawy o PCC.

Pożyczka w walucie obcej i przeliczenie na złote

Jeżeli PCC jest należny, deklarację PCC-3 wypełnia się w złotych. Przy pożyczce wyrażonej w CHF, EUR albo innej walucie obcej trzeba więc ustalić równowartość pożyczki w PLN. Ustawa o PCC nie zawiera odrębnego, szczegółowego przepisu kursowego dla każdej pożyczki walutowej, dlatego w praktyce należy zachować konsekwentny i udokumentowany sposób przeliczenia, najczęściej oparty na średnim kursie NBP właściwym dla daty powstania obowiązku podatkowego albo bezpośrednio ją poprzedzającej, zgodnie z aktualną praktyką rozliczeń podatkowych.

Przy znacznych kwotach warto zachować wydruk tabeli kursów NBP, umowę pożyczki, potwierdzenie salda lub przelewu z rachunku zagranicznego oraz wyliczenie podstawy opodatkowania. Jeżeli kwota jest wysoka albo stan faktyczny jest nietypowy, bezpiecznym rozwiązaniem może być wniosek o interpretację indywidualną na podstawie art. 14b § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa.

Więcej o tym, jak zawarcie umowy pożyczki w walucie obcej wpływa na pożyczka i PCC, omawiamy w powiązanym materiale.

Czy taka pożyczka jest opodatkowana PIT, VAT albo podatkiem od darowizn?

Rzeczywista pożyczka nie jest darowizną, ponieważ pożyczkobiorca ma obowiązek zwrotu środków. Jeżeli strony zawierają rzeczywistą umowę pożyczki, a nie ukrytą darowiznę, podatek od spadków i darowizn nie powinien mieć zastosowania. Jeżeli jednak od początku nie ma zamiaru zwrotu pieniędzy albo później dług zostanie umorzony, skutki podatkowe trzeba ocenić odrębnie.

Otrzymanie pożyczki nie jest też co do zasady przychodem w podatku dochodowym, ponieważ pożyczkobiorca ma obowiązek zwrotu otrzymanej kwoty. Jeżeli jednak pożyczka zostanie umorzona, może powstać przychód podlegający ocenie na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

VAT zwykle nie dotyczy prywatnej pożyczki między osobami fizycznymi, które nie działają jako podatnicy VAT w zakresie tej czynności. Jeżeli pożyczkodawca udziela pożyczek w ramach działalności gospodarczej albo jest instytucją finansową, trzeba dodatkowo zbadać art. 2 pkt 4 ustawy o PCC, który wyłącza PCC w zakresie czynności opodatkowanych VAT albo zwolnionych z VAT, z wyjątkami wskazanymi w tym przepisie.

Jakie dokumenty warto przygotować?

W razie kontroli podatkowej najważniejsze będzie wykazanie rzeczywistego charakteru pożyczki oraz okoliczności istotnych dla PCC. Warto zachować:

• umowę pożyczki z datą i miejscem zawarcia, kwotą, walutą, terminem zwrotu i danymi stron,
• potwierdzenie, że środki w chwili zawarcia umowy znajdowały się na rachunku zagranicznym pożyczkodawcy,
• potwierdzenie przelewu ze szwajcarskiego banku na rachunek w Polsce,
• korespondencję potwierdzającą przebieg zawierania umowy, zwłaszcza gdy umowa była zawierana na odległość,
• harmonogram spłaty i dowody zwrotu środków.

Jeżeli celem jest brak PCC w Polsce z uwagi na art. 1 ust. 4 ustawy o PCC, dokumenty powinny jasno potwierdzać, że w chwili zawarcia umowy pieniądze znajdowały się za granicą oraz że czynność została dokonana poza terytorium Polski.

FAQ

Czy pożyczka ze Szwajcarii zawsze jest zwolniona z PCC?

Nie. Brak PCC zależy od spełnienia konkretnych warunków z art. 1 ust. 4 ustawy o PCC. Najważniejsze jest to, aby pieniądze w chwili zawarcia umowy znajdowały się za granicą oraz aby sama umowa nie została zawarta w Polsce.

Czy przelew na polski rachunek powoduje obowiązek PCC?

Sam przelew na polski rachunek nie przesądza o PCC. Liczy się przede wszystkim moment zawarcia umowy oraz miejsce położenia środków w tej chwili. Późniejsze wykonanie przelewu jest ważnym dowodem, ale nie jest jedynym kryterium podatkowym.

Jaka jest aktualna stawka PCC od pożyczki?

Stawka PCC od umowy pożyczki wynosi obecnie 0,5% podstawy opodatkowania. Wynika to z art. 7 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych.

Kto składa PCC-3 przy pożyczce?

Deklarację PCC-3 składa pożyczkobiorca, ponieważ zgodnie z art. 4 pkt 7 ustawy o PCC obowiązek podatkowy przy umowie pożyczki ciąży na biorącym pożyczkę. Termin złożenia deklaracji i zapłaty podatku wynosi 14 dni od zawarcia umowy.

Czy umowa pożyczki musi być po polsku?

Przepisy nie wymagają, aby prywatna umowa pożyczki z obcokrajowcem była sporządzona po polsku. Dla celów dowodowych i podatkowych warto jednak przygotować wersję dwujęzyczną albo tłumaczenie, zwłaszcza gdy kwota jest znaczna lub dokumenty mogą być przedstawiane polskiemu urzędowi skarbowemu.

Co grozi za brak zapłaty PCC, jeżeli podatek był należny?

Jeżeli PCC był należny, a pożyczkobiorca nie złożył deklaracji i nie zapłacił podatku, może powstać zaległość podatkowa wraz z odsetkami. Dodatkowo art. 7 ust. 5 ustawy o PCC przewiduje stawkę sankcyjną 20% w określonych przypadkach powołania się przed organem na pożyczkę, od której należny podatek nie został zapłacony.

Źródła

• Art. 720 § 1 i § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 1 ust. 4, art. 3 ust. 1 pkt 1, art. 4 pkt 7, art. 6 ust. 1 pkt 7, art. 7 ust. 1 pkt 4, art. 7 ust. 5 oraz art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych.
• Art. 14b § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa.
• Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 czerwca 2006 r., sygn. akt II FSK 819/05.