Co grozi za niewysłanie zapłaconego towaru?

Czy niewysłanie zapłaconego towaru zawsze jest oszustwem?

Nie. Sam fakt, że sprzedający nie wysłał towaru po otrzymaniu zapłaty, nie przesądza jeszcze o popełnieniu przestępstwa. Dla odpowiedzialności za oszustwo kluczowy jest art. 286 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny. Przepis ten stanowi, że odpowiedzialności karnej podlega ten, kto w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd, wyzyskania błędu albo wyzyskania niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania. Grozi za to kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat.

W praktyce oznacza to, że policja i prokuratura powinny ustalić, czy już w chwili przyjmowania pieniędzy sprzedający miał zamiar nie wysłać rzeczy i zatrzymać zapłatę. Jeżeli sprzedaż była rzeczywista, towar istniał, a niewysłanie wynikało z choroby, pobytu w szpitalu, przeoczenia albo innej obiektywnej przeszkody, brakuje podstawowego elementu oszustwa: zamiaru wprowadzenia kupującego w błąd.

Odmiennie należy ocenić sytuację, gdy ktoś wystawia fikcyjne ogłoszenia, przyjmuje wpłaty od wielu osób, nie ma zamiaru wysyłać rzeczy, unika kontaktu i nie zwraca pieniędzy. Taki schemat może już wskazywać na oszustwo w rozumieniu art. 286 § 1 Kodeksu karnego.

Znaczenie zamiaru sprzedającego

Oszustwo z art. 286 § 1 Kodeksu karnego jest przestępstwem umyślnym i kierunkowym. Nie wystarczy więc wykazać, że kupujący zapłacił, a sprzedający nie wysłał rzeczy. Trzeba ustalić, że sprzedający działał w celu osiągnięcia korzyści majątkowej i posłużył się wprowadzeniem w błąd lub wyzyskaniem błędu kupującego.

Dla osoby, która rzeczywiście zapomniała o wysyłce lub nie mogła jej zrealizować z powodu pobytu w szpitalu, najważniejsze jest pokazanie chronologii zdarzeń. Istotne będą zwłaszcza: data ogłoszenia, data wpłaty, data pobytu w szpitalu lub choroby, ewentualna korespondencja, brak wcześniejszych podobnych zgłoszeń oraz data zwrotu pieniędzy.

Jeżeli pieniądze zostały zwrócone dobrowolnie i szybko po ustaleniu problemu, jest to argument przemawiający przeciwko tezie o zamiarze oszustwa. Nie jest to jednak automatyczna gwarancja umorzenia, bo organ prowadzący postępowanie ocenia cały materiał dowodowy.

Mała kwota a odpowiedzialność karna

W przypadku oszustwa nie ma prostego progu kwotowego, poniżej którego odpowiedzialność karna z art. 286 § 1 Kodeksu karnego jest z góry wyłączona. Kwota 60 zł ma jednak praktyczne znaczenie przy ocenie społecznej szkodliwości czynu. Zgodnie z art. 1 § 2 Kodeksu karnego nie stanowi przestępstwa czyn zabroniony, którego społeczna szkodliwość jest znikoma. Kryteria tej oceny wymienia art. 115 § 2 Kodeksu karnego, w tym rodzaj i charakter naruszonego dobra, rozmiar szkody, sposób działania, wagę naruszonych obowiązków, postać zamiaru i motywację sprawcy.

Jeżeli organ uznałby, że znamiona oszustwa zostały formalnie spełnione, przy małej kwocie i szczególnych okolicznościach może wchodzić w grę kwalifikacja jako wypadek mniejszej wagi z art. 286 § 3 Kodeksu karnego. W takim przypadku sankcja jest łagodniejsza: grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Zwrot pieniędzy może także wpływać na ocenę zachowania po zdarzeniu. Zgodnie z art. 53 § 2 Kodeksu karnego przy wymiarze kary bierze się pod uwagę między innymi zachowanie sprawcy po popełnieniu przestępstwa, zwłaszcza starania o naprawienie szkody lub zadośćuczynienie. Przy spełnieniu warunków z art. 66 § 1 Kodeksu karnego sąd może rozważać warunkowe umorzenie postępowania, jeżeli wina i społeczna szkodliwość nie są znaczne, okoliczności czynu nie budzą wątpliwości, a sprawca co do zasady nie był karany za przestępstwo umyślne.

Jak przygotować się do przesłuchania na policji?

Najpierw warto ustalić, w jakim charakterze osoba została wezwana: jako świadek, osoba podejrzewana czy podejrzany. Ma to znaczenie dla zakresu obowiązków i praw procesowych.

Na przesłuchanie warto zabrać kopie dokumentów i uporządkować je chronologicznie. Przydatne będą:

• wydruk ogłoszenia sprzedaży lub potwierdzenie wystawienia towaru,
• korespondencja z kupującą, także ta pokazująca brak wcześniejszych ponagleń albo prób kontaktu,
• potwierdzenie otrzymania wpłaty i potwierdzenie zwrotu pieniędzy,
• dokumentacja medyczna, zaświadczenie o pobycie w szpitalu albo inne dowody zdarzenia losowego,
• dowód, że towar rzeczywiście istniał i był przeznaczony do sprzedaży, na przykład zdjęcia lub historia ogłoszenia.

Wyjaśnienia powinny być rzeczowe i zgodne z faktami. Nie warto bagatelizować sprawy, ale też nie należy przyznawać się do zamiaru, którego nie było. Jeżeli w trakcie czynności okaże się, że sprawa zmierza do postawienia zarzutów, warto rozważyć kontakt z obrońcą.

Odpowiedzialność cywilna wobec kupującego

Niezależnie od oceny karnej sprzedający ma obowiązki cywilne. Zgodnie z art. 535 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny przez umowę sprzedaży sprzedawca zobowiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać mu rzecz, a kupujący zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić cenę.

Jeżeli sprzedający nie wydaje rzeczy, kupujący może żądać wykonania umowy, zwrotu pieniędzy, a w określonych sytuacjach także naprawienia szkody na podstawie art. 471 Kodeksu cywilnego. Przy umowach wzajemnych art. 491 § 1 Kodeksu cywilnego pozwala stronie wyznaczyć dodatkowy odpowiedni termin do wykonania zobowiązania, a po jego bezskutecznym upływie odstąpić od umowy.

Jeżeli sprzedawcą jest przedsiębiorca, a kupującym konsument, znaczenie ma również art. 543(1) § 1 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z nim sprzedawca powinien wydać rzecz niezwłocznie, nie później niż 30 dni od zawarcia umowy, chyba że umowa stanowi inaczej. Na podstawie art. 543(1) § 2 Kodeksu cywilnego w razie opóźnienia konsument może wyznaczyć dodatkowy termin, a po jego bezskutecznym upływie odstąpić od umowy. Dodatkowo przy umowie zawartej na odległość konsument może mieć prawo odstąpienia od umowy w terminie 14 dni na zasadach art. 27 ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta.

Co zrobić po zwrocie pieniędzy?

Po zwrocie środków warto zachować potwierdzenie przelewu i, jeżeli to możliwe, wysłać kupującej krótką wiadomość z przeprosinami oraz informacją o przyczynie niewysłania towaru. Nie trzeba przy tym używać sformułowań, które mogłyby sugerować celowe działanie. Wystarczy rzeczowe wskazanie, że do wysyłki nie doszło z powodu przeoczenia lub zdarzenia losowego, a pieniądze zostały zwrócone.

Jeżeli sprawa jest już zgłoszona na policję, zwrot pieniędzy należy udokumentować w toku czynności. Organ może mimo to przeprowadzić przesłuchanie, ponieważ ma obowiązek zweryfikować zawiadomienie. Nie każde zawiadomienie kończy się jednak przedstawieniem zarzutów.

FAQ

Czy policja może wezwać mnie za niewysłanie rzeczy wartej 60 zł?

Tak. Policja może weryfikować zawiadomienie niezależnie od niewielkiej wartości transakcji. Mała kwota nie blokuje czynności, ale może mieć znaczenie przy ocenie społecznej szkodliwości czynu na podstawie art. 1 § 2 i art. 115 § 2 Kodeksu karnego.

Czy zwrot pieniędzy kończy sprawę karną?

Nie zawsze. Zwrot pieniędzy jest bardzo ważny dowodowo i może przemawiać za brakiem zamiaru oszustwa, ale organ prowadzący postępowanie nadal ocenia, co działo się w chwili zawierania transakcji oraz po otrzymaniu zapłaty.

Co powiedzieć na przesłuchaniu?

Należy przedstawić prawdziwą chronologię zdarzeń: kiedy wystawiono towar, kiedy wpłynęły pieniądze, dlaczego paczka nie została wysłana, kiedy dowiedziano się o problemie i kiedy nastąpił zwrot. Warto mówić konkretnie i oprzeć wyjaśnienia na dokumentach.

Czy jako świadek muszę odpowiadać na wszystkie pytania?

Świadek ma obowiązek stawić się i zeznawać zgodnie z art. 177 § 1 Kodeksu postępowania karnego. Może jednak odmówić odpowiedzi na pytanie, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić jego lub osobę najbliższą na odpowiedzialność karną, co wynika z art. 183 § 1 Kodeksu postępowania karnego.

Kiedy warto skorzystać z pomocy prawnika?

Warto to zrobić zwłaszcza wtedy, gdy policja sugeruje możliwość postawienia zarzutów, pojawia się więcej niż jedno zgłoszenie, transakcja była częścią działalności gospodarczej albo nie wiesz, czy składać zeznania jako świadek, czy wyjaśnienia jako podejrzany.

Podsumowanie

Niewysłanie zapłaconego towaru może być zwykłym niewykonaniem umowy, ale w określonych okolicznościach może też prowadzić do badania odpowiedzialności za oszustwo z art. 286 § 1 Kodeksu karnego. Decydujące znaczenie ma zamiar sprzedającego w chwili przyjmowania pieniędzy. Jeżeli brak wysyłki wynikał z przeoczenia, choroby lub innego zdarzenia losowego, a środki zostały zwrócone, należy to jasno wykazać dokumentami i spójnymi wyjaśnieniami.

Źródła

• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, w szczególności art. 1 § 2, art. 53 § 2, art. 66 § 1, art. 115 § 2 oraz art. 286 § 1, § 3 i § 4 - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553; treść art. 286 także: art. 286 Kodeksu karnego.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego, w szczególności art. 71 § 3, art. 175 § 1, art. 177 § 1, art. 183 § 1, art. 300 § 1 i art. 313 § 1 - Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555.
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności art. 471, art. 491 § 1, art. 535 § 1 oraz art. 543(1) § 1-2 - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93.
• Ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta, w szczególności art. 27 - Dz.U. 2014 poz. 827.