Uporczywe wysyłanie maili i SMS-ów z linkami pornograficznymi – czy to przestępstwo?

Kiedy uporczywe wysyłanie maili i SMS-ów może być przestępstwem?

Jeżeli ktoś wielokrotnie wysyła do dorosłej osoby e-maile lub SMS-y z linkami do treści pornograficznych mimo wyraźnego braku zgody odbiorcy, w pierwszej kolejności trzeba ocenić, czy takie zachowanie wypełnia znamiona uporczywego nękania z art. 190a § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.

Przepis ten stanowi, że: „Kto przez uporczywe nękanie innej osoby lub osoby jej najbliższej wzbudza u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia lub istotnie narusza jej prywatność, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8”.

W praktyce oznacza to, że sama niewłaściwa treść wiadomości nie zawsze przesądza o odpowiedzialności karnej. Trzeba jeszcze wykazać:

• powtarzalność i uporczywość działań sprawcy,
• brak zgody adresata na taki kontakt,
• skutek w postaci uzasadnionego poczucia zagrożenia albo istotnego naruszenia prywatności.

Jeżeli zachowanie sprawcy polega na ciągłym bombardowaniu wiadomościami, zmianie numerów telefonów lub adresów e-mail, obchodzeniu blokad, wysyłaniu treści o charakterze seksualnym i narzucaniu kontaktu mimo sprzeciwu – ocena pod kątem stalkingu jest jak najbardziej zasadna.

Czy w takiej sytuacji zawsze stosuje się art. 202 Kodeksu karnego?

Nie zawsze. Art. 202 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny penalizuje publiczne prezentowanie treści pornograficznych w taki sposób, że może to narzucić ich odbiór osobie, która sobie tego nie życzy. Przepis brzmi: „Kto publicznie prezentuje treści pornograficzne w taki sposób, że może to narzucić ich odbiór osobie, która tego sobie nie życzy, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2”.

Problem polega na tym, że wysyłanie wiadomości do jednej, oznaczonej osoby nie musi być traktowane jako publiczne prezentowanie. Dlatego przy prywatnych mailach i SMS-ach art. 202 § 1 Kodeksu karnego nie zawsze będzie najlepszą i najpewniejszą podstawą prawną.

W typowym stanie faktycznym, gdy sprawca kieruje wiadomości bezpośrednio do konkretnej osoby, częściej stosuje się właśnie art. 190a § 1 Kodeksu karnego. Jeżeli jednak treści są rozpowszechniane szerzej, np. na forach, w grupach, komentarzach lub w sposób dostępny dla wielu osób, wtedy ocena pod kątem art. 202 § 1 Kodeksu karnego może być bardziej realna.

Jeżeli zachowania obejmują także telefoniczne nagabywanie, warto porównać podobne stany faktyczne w materiale o uporczywym nękaniu przez telefon.

Co oznacza „uporczywość” przy stalkingu?

Kodeks karny nie podaje sztywnej liczby wiadomości ani minimalnego czasu trwania nękania. Nie ma więc przepisu, który mówiłby, że stalking zaczyna się dopiero po 10 wiadomościach albo po 30 dniach. Tego rodzaju uproszczenia pojawiają się w obiegu internetowym, ale nie wynikają wprost z ustawy.

Ocena zależy od całokształtu okoliczności sprawy. Znaczenie mają przede wszystkim:

• częstotliwość wiadomości,
• czas trwania działań,
• powtarzanie kontaktu mimo blokad i sprzeciwu,
• treść wiadomości, w tym ich seksualny, upokarzający lub zastraszający charakter,
• wpływ na życie prywatne, zawodowe i psychiczne pokrzywdzonego.

W orzecznictwie przyjmuje się, że uporczywość to nie tylko wielokrotność działania, ale także swoista nieustępliwość sprawcy. Jeżeli po wyraźnym żądaniu zaprzestania kontaktu wiadomości nadal przychodzą, jest to okoliczność bardzo istotna dowodowo.

Link do treści pornograficznych a sam materiał pornograficzny

Z prawnego punktu widzenia nie zawsze jest obojętne, czy sprawca przesyła bezpośrednio zdjęcia i filmy, czy tylko odsyła do stron internetowych. Jednak przy stalkingu różnica ta nie musi mieć decydującego znaczenia. Jeżeli przesyłanie linków jest elementem uporczywego nękania, naruszania prywatności lub seksualnego poniżania odbiorcy, nadal może wypełniać znamiona art. 190a § 1 Kodeksu karnego.

Inaczej mówiąc: nawet gdy wiadomość zawiera wyłącznie odnośnik, a nie sam obraz czy film, organ ścigania będzie badał nie tylko techniczną formę przekazu, ale całe zachowanie sprawcy.

Podobne problemy opisuje materiał o nękanie SMS-ami, gdzie kluczowe jest nie tyle medium, ile intensywność i skutek działań sprawcy.

Kiedy naruszenie prywatności jest „istotne”?

Art. 190a § 1 Kodeksu karnego wymaga, aby nękanie albo wzbudzało uzasadnione poczucie zagrożenia, albo istotnie naruszało prywatność. Nie trzeba wykazywać obu tych skutków jednocześnie.

Istotne naruszenie prywatności może polegać na przykład na:

• ciągłym wdzieraniu się w sferę osobistą przez niechciane wiadomości,
• przesyłaniu treści seksualnych mimo sprzeciwu,
• zakłócaniu spokoju domowego lub pracy,
• używaniu wielu kanałów kontaktu jednocześnie: e-mail, SMS, komunikatory, media społecznościowe,
• próbach obejścia blokad i tworzeniu nowych kont.

Jeżeli nękanie przenosi się do internetu lub mediów społecznościowych, przydatny może być także materiał o nękaniu w mediach społecznościowych.

Czy trzeba wcześniej napisać sprawcy, żeby przestał?

Przepisy nie wymagają, by przed złożeniem zawiadomienia o przestępstwie zawsze wzywać sprawcę do zaprzestania kontaktu. Taki krok bywa jednak bardzo pomocny dowodowo. Krótka wiadomość w rodzaju: „Nie życzę sobie dalszych wiadomości. Proszę nie kontaktować się ze mną” może później pokazać, że sprawca działał świadomie i wbrew wyraźnemu sprzeciwowi.

Nie należy jednak prowadzić długiej polemiki, odpisywać emocjonalnie ani klikać w podejrzane linki. W praktyce lepiej:

• jednoznacznie odmówić kontaktu,
• zachować kopię tej wiadomości,
• zablokować numer, adres e-mail lub konto,
• dokumentować dalsze próby kontaktu.

Jak zabezpieczyć dowody?

To najważniejszy etap z punktu widzenia praktycznego. Im lepiej udokumentowane zachowanie sprawcy, tym większa szansa na skuteczną reakcję policji lub prokuratury.

Warto zgromadzić:

• zrzuty ekranu wiadomości z widoczną datą, godziną i danymi nadawcy,
• pełne nagłówki e-maili, jeśli to możliwe,
• listę numerów telefonów, adresów e-mail i kont używanych przez sprawcę,
• historię połączeń i SMS-ów,
• informację, kiedy i w jaki sposób zgłaszano sprzeciw wobec kontaktu,
• dziennik zdarzeń: daty, częstotliwość, wpływ na życie codzienne,
• zeznania świadków, jeśli inni widzieli wiadomości lub znają skutki nękania.

Nie kasuj wiadomości, nawet jeśli są odrażające. Jeśli obawiasz się utraty danych, wykonaj kopię na innym nośniku lub w chmurze. W sprawach o nękanie w internecie zasady dowodowe są bardzo podobne.

Jak zgłosić sprawę na policję lub do prokuratury?

Zawiadomienie można złożyć ustnie do protokołu albo pisemnie. W piśmie warto wskazać:

• dane pokrzywdzonego,
• jeśli są znane – dane sprawcy,
• opis zachowań wraz z datami,
• wskazanie, że chodzi o podejrzenie czynu z art. 190a § 1 Kodeksu karnego,
• opis skutków: stres, zakłócenie życia prywatnego, obawa, konieczność blokad, zmiana numeru itp.,
• listę załączonych dowodów.

Warto od razu dołączyć wydruki, screeny i nośnik elektroniczny z materiałami. Jeżeli sprawca jest nieznany albo korzysta z fałszywych danych, należy to wyraźnie zaznaczyć – organy ścigania mogą podejmować czynności zmierzające do ustalenia tożsamości.

Co istotne, przestępstwo z art. 190a § 4 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny jest ścigane na wniosek pokrzywdzonego. W praktyce oznacza to, że pokrzywdzony powinien wyraźnie zaznaczyć, że wnosi o ściganie sprawcy.

Jakie grożą kary?

W aktualnym stanie prawnym za czyn z art. 190a § 1 Kodeksu karnego grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Jeżeli następstwem nękania jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, zastosowanie może mieć art. 190a § 3 Kodeksu karnego, który przewiduje surowszą odpowiedzialność.

Niezależnie od odpowiedzialności karnej możliwe są też roszczenia cywilne związane z ochroną dóbr osobistych, na podstawie art. 23 i art. 24 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, jeżeli zachowanie sprawcy narusza prywatność, godność lub spokój.

Czy można żądać ochrony także w postępowaniu cywilnym?

Tak, w niektórych sprawach obok zawiadomienia karnego warto rozważyć działania cywilne. Jeżeli wiadomości godzą w prywatność, dobre imię, cześć lub poczucie bezpieczeństwa, można domagać się m.in. zaniechania naruszeń, przeprosin, a w odpowiednich przypadkach także zadośćuczynienia pieniężnego – na podstawie art. 24 § 1 oraz art. 448 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

To rozwiązanie bywa przydatne zwłaszcza wtedy, gdy sprawca jest znany, a skala naruszeń jest dobrze udokumentowana.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, kiedy podobne zachowania mogą być oceniane odmiennie – wszystko zależy od skali, powtarzalności i skutków dla pokrzywdzonego.

FAQ

Czy jedno obraźliwe albo seksualne SMS wystarczy do zgłoszenia stalkingu?

Zwykle nie. Dla art. 190a § 1 Kodeksu karnego potrzebna jest uporczywość, czyli powtarzalność i nieustępliwość działania. Jednorazowy incydent może jednak mieć znaczenie dowodowe, jeśli później pojawią się kolejne wiadomości.

Czy muszę znać dane sprawcy, żeby złożyć zawiadomienie?

Nie. Można zgłosić sprawę także wtedy, gdy znany jest tylko numer telefonu, adres e-mail albo konto w serwisie internetowym. Trzeba przekazać organom wszystkie dostępne informacje i materiały.

Czy link do pornografii liczy się tak samo jak zdjęcie?

W sprawach o stalking może mieć podobne znaczenie, jeśli jest elementem uporczywego nękania. Organ ocenia całe zachowanie sprawcy, a nie tylko techniczną formę wiadomości.

Gdzie zgłosić sprawę: na policję czy do prokuratury?

Można do obu tych organów. Najważniejsze jest złożenie zawiadomienia i dołączenie uporządkowanych dowodów oraz wyraźnego wniosku o ściganie sprawcy.

Czy oprócz sprawy karnej mogę domagać się przeprosin albo zadośćuczynienia?

Tak, jeżeli doszło do naruszenia dóbr osobistych, można rozważyć roszczenia cywilne na podstawie art. 24 § 1 i art. 448 Kodeksu cywilnego. Wymaga to jednak oceny konkretnego stanu faktycznego i jakości dowodów.

Źródła

• art. 190a § 1, § 3 i § 4 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
• art. 202 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
• art. 23, art. 24 § 1 oraz art. 448 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• orzecznictwo dotyczące rozumienia uporczywości, przywoływane pomocniczo w praktyce stosowania prawa karnego