Nieoprocentowana pożyczka między firmami a PCC i zgłoszenie do urzędu

Tak – co do zasady umowa pożyczki pieniędzy podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych. Wynika to z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych. Obowiązek podatkowy ciąży na biorącym pożyczkę zgodnie z art. 4 pkt 7 tej ustawy, a podstawę opodatkowania stanowi kwota lub wartość pożyczki na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 7.

Stawka PCC przy pożyczce wynosi 0,5% – art. 7 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. Jeżeli więc nie działa żadne wyłączenie albo zwolnienie, pożyczkobiorca ma obowiązek złożyć deklarację PCC-3 i zapłacić podatek w terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego, czyli co do zasady od dnia zawarcia umowy – art. 10 ust. 1 ustawy o PCC w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 1 tej ustawy.

Kiedy pożyczka nie podlega PCC

Najważniejsze w opisanej sytuacji jest wyłączenie z art. 2 pkt 4 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. Przepis ten stanowi, że PCC nie podlegają czynności cywilnoprawne inne niż umowa spółki i jej zmiany:

• w zakresie, w jakim są opodatkowane VAT, albo
• jeżeli przynajmniej jedna ze stron jest zwolniona z VAT z tytułu dokonania tej konkretnej czynności.

To oznacza, że sam fakt, iż obie firmy są czynnymi podatnikami VAT, nie wystarcza. Trzeba ustalić, czy właśnie ta konkretna pożyczka mieści się w zakresie ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług oraz czy po stronie pożyczkodawcy występuje opodatkowanie albo zwolnienie z VAT z tytułu udzielenia pożyczki.

Jeżeli tak, wtedy pożyczka jest wyłączona z PCC i pożyczkobiorca nie ma obowiązku zapłaty podatku.

Pożyczka a VAT – co wynika z aktualnych przepisów

Usługi udzielania kredytów lub pożyczek pieniężnych są zwolnione z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 38 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług. Jednocześnie, aby w ogóle mówić o VAT, trzeba jeszcze ustalić, czy pożyczkodawca działa jako podatnik VAT w ramach działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ust. 1 i ust. 2 ustawy o VAT oraz czy dana czynność stanowi odpłatne świadczenie usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 tej ustawy.

W praktyce organy podatkowe często przyjmują szerokie podejście: także jednorazowe udzielenie pożyczki przez przedsiębiorcę może pozostawać w związku z prowadzoną działalnością i wchodzić w zakres VAT. To stanowisko nadal bywa potwierdzane w interpretacjach indywidualnych, ale przy pożyczce nieoprocentowanej sprawa wymaga większej ostrożności niż przy pożyczce odpłatnej.

Dlaczego? Bo klasyczna usługa finansowa objęta art. 43 ust. 1 pkt 38 ustawy o VAT ma co do zasady charakter odpłatny. Przy całkowicie nieoprocentowanej pożyczce trzeba ocenić, czy pożyczkodawca uzyskuje jakiekolwiek wynagrodzenie za udostępnienie kapitału. Jeżeli brak wynagrodzenia, może powstać spór, czy w ogóle dochodzi do odpłatnego świadczenia usług objętego VAT. A jeśli czynność nie wchodzi w zakres VAT, wyłączenie z art. 2 pkt 4 ustawy o PCC może nie zadziałać.

Czy nieoprocentowana pożyczka między firmami jest bezpiecznie wyłączona z PCC

W typowym modelu, gdy przedsiębiorca udziela pożyczek odpłatnie, łatwiej obronić tezę, że jest to usługa finansowa zwolniona z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 38 ustawy o VAT, a więc wyłączona z PCC na podstawie art. 2 pkt 4 ustawy o PCC.

Przy pożyczce nieoprocentowanej odpowiedź zależy jednak od stanu faktycznego. Możliwe są dwa podstawowe warianty:

Dlatego nie można dziś bezwarunkowo twierdzić, że każda nieoprocentowana pożyczka między firmami na pewno nie podlega PCC. Bezpieczna odpowiedź brzmi: często można bronić braku PCC, ale trzeba zbadać, czy konkretna nieoprocentowana pożyczka rzeczywiście mieści się w zakresie VAT po stronie pożyczkodawcy.

Jeżeli interesuje Cię także pożyczka a PCC w relacjach rodzinnych, zasady mogą być inne niż przy transakcjach między przedsiębiorcami.

Czy trzeba zgłosić umowę pożyczki do urzędu skarbowego

Jeżeli pożyczka jest wyłączona z PCC na podstawie art. 2 pkt 4 ustawy o PCC, pożyczkobiorca co do zasady nie składa deklaracji PCC-3 i nie płaci podatku. Ustawa o PCC nie przewiduje wtedy odrębnego „rejestrowania” samej umowy pożyczki w urzędzie skarbowym.

W praktyce warto jednak zachować:

• pisemną umowę pożyczki,
• dowody przelewów,
• dokumenty potwierdzające status stron i związek czynności z działalnością gospodarczą,
• ewentualne uzasadnienie podatkowe, dlaczego wyłączenie z PCC ma zastosowanie.

Jeżeli natomiast po analizie okaże się, że pożyczka nie korzysta z wyłączenia z PCC, pożyczkobiorca powinien złożyć PCC-3 i zapłacić 0,5% podatku w terminie 14 dni od zawarcia umowy.

Czy brak wpisu odpowiedniego PKD ma znaczenie

Sam brak kodu PKD dotyczącego usług finansowych nie przesądza jeszcze, że pożyczka jest poza VAT. Dla oceny podatkowej znaczenie mają rzeczywisty charakter czynności i to, czy przedsiębiorca działa jako podatnik VAT w ramach działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o VAT. PKD ma znaczenie pomocnicze, ale nie rozstrzyga samoistnie o opodatkowaniu.

To samo dotyczy jednorazowości transakcji. Jedna pożyczka także może zostać oceniona jako czynność związana z działalnością gospodarczą, jeżeli wynika z wykorzystania majątku przedsiębiorstwa i pozostaje w związku z prowadzonym biznesem.

Na co zwrócić uwagę w samej umowie

Aby ograniczyć ryzyko sporu z fiskusem, w umowie warto precyzyjnie wskazać:

• strony umowy i ich dane rejestrowe,
• kwotę pożyczki,
• termin i sposób przekazania środków,
• termin zwrotu,
• czy pożyczka jest oprocentowana czy nieoprocentowana,
• ewentualne zabezpieczenia,
• związek transakcji z działalnością gospodarczą stron.

W razie kontroli urząd będzie badał nie tylko sam dokument, ale też faktyczne wykonanie umowy. Przelewy powinny odpowiadać treści umowy, a księgowanie operacji powinno być spójne z przyjętym rozliczeniem podatkowym.

Przy relacjach prywatnych przydatny może być też materiał o tym, kiedy rodzinna pożyczka korzysta ze zwolnienia z PCC.

FAQ

Czy każda pożyczka między firmami jest zwolniona z PCC?

Nie. Każda pożyczka co do zasady podlega PCC na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o PCC. Brak podatku wynika dopiero z konkretnego wyłączenia lub zwolnienia, najczęściej z art. 2 pkt 4 tej ustawy.

Czy nieoprocentowana pożyczka automatycznie korzysta ze zwolnienia z VAT?

Nie automatycznie. Trzeba ocenić, czy w danym stanie faktycznym czynność w ogóle stanowi usługę objętą VAT oraz czy pożyczkodawca działa jako podatnik VAT w odniesieniu do tej transakcji.

Czy trzeba składać PCC-3, jeśli pożyczka jest wyłączona z PCC?

Co do zasady nie. Jeżeli działa wyłączenie z art. 2 pkt 4 ustawy o PCC, nie ma obowiązku składania PCC-3 tylko po to, by zgłosić taką umowę.

Czy status czynnego podatnika VAT obu stron wystarczy do braku PCC?

Nie. Decyduje to, czy z tytułu dokonania tej konkretnej czynności jedna ze stron jest opodatkowana VAT albo zwolniona z VAT. Sam status rejestracyjny nie rozstrzyga sprawy.

Czy warto wystąpić o interpretację indywidualną?

Tak, zwłaszcza przy większych kwotach i pożyczkach nieoprocentowanych. Interpretacja może ograniczyć ryzyko sporu co do tego, czy pożyczka wchodzi w zakres VAT, a tym samym czy jest wyłączona z PCC.

Źródła

• art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 2 pkt 4, art. 3 ust. 1 pkt 1, art. 4 pkt 7, art. 6 ust. 1 pkt 7, art. 7 ust. 1 pkt 4, art. 10 ust. 1 ustawy z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych
• art. 8 ust. 1, art. 15 ust. 1 i 2, art. 43 ust. 1 pkt 38 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
• aktualna praktyka interpretacyjna organów podatkowych dotycząca kwalifikacji pożyczek udzielanych przez przedsiębiorców na gruncie VAT i PCC