Przerwanie nauki a zapłata czesnego

Czy szkoła prywatna może żądać całego czesnego po rezygnacji?

W opisanej sytuacji kluczowy jest zapis umowy, zgodnie z którym w razie rezygnacji z nauki albo skreślenia z listy słuchaczy w trakcie roku szkolnego słuchacz ma zapłacić pełne czesne za cały okres nauki przewidziany dla danego kierunku. Taki zapis należy oceniać przede wszystkim przez pryzmat przepisów o niedozwolonych postanowieniach umownych, jeżeli umowę zawarła osoba fizyczna jako konsument.

Nie można przyjąć, że każda opłata po rezygnacji jest z góry bezprawna. Szkoła może mieć prawo do zapłaty za naukę faktycznie odbytą, za okres wypowiedzenia przewidziany w umowie, a w szczególnych sytuacjach także do zwrotu wykazanych kosztów lub naprawienia szkody. Czym innym jest jednak rozliczenie rzeczywiście wykonanych usług, a czym innym automatyczne żądanie pełnego czesnego za zajęcia, z których uczeń już nie skorzysta.

Postanowienie nakazujące zapłatę całej kwoty za przyszłe, niewykonane świadczenia może być uznane za niedozwolone, zwłaszcza gdy zostało narzucone we wzorcu umowy i nie było indywidualnie negocjowane. Podstawą jest art. 385¹ Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym nieuzgodnione indywidualnie postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki sprzecznie z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy.

Dlaczego taki zapis może być klauzulą abuzywną?

W umowach ze szkołami prywatnymi, szkołami policealnymi, kursami i innymi podmiotami edukacyjnymi często stosuje się gotowe wzorce umów. Jeżeli słuchacz nie miał realnego wpływu na treść postanowienia o obowiązku zapłaty pełnego czesnego po rezygnacji, zapis ten może podlegać kontroli abuzywności.

W praktyce szczególne znaczenie mają art. 385³ pkt 12, 13 i 16 Kodeksu cywilnego. Za niedozwolone mogą być uznane m.in. postanowienia, które:

• wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi zapłaty za świadczenie niespełnione w całości lub części, jeżeli konsument rezygnuje z umowy,
• przewidują utratę prawa żądania zwrotu świadczenia spełnionego wcześniej niż świadczenie przedsiębiorcy, gdy strony wypowiadają, rozwiązują lub odstępują od umowy,
• nakładają wyłącznie na konsumenta obowiązek zapłaty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy.

Jeżeli więc szkoła żąda zapłaty za cały okres kształcenia niezależnie od tego, kiedy nastąpiła rezygnacja, ile zajęć faktycznie się odbyło i jakie koszty szkoła realnie poniosła, takie roszczenie można kwestionować. Nie oznacza to jednak automatycznie, że cała umowa jest nieważna. Co do zasady niewiążące może być tylko konkretne niedozwolone postanowienie, a umowa pozostaje skuteczna w pozostałym zakresie.

Jak rozliczyć czesne po przerwaniu nauki?

Umowy o odpłatne kształcenie, które nie są szczegółowo uregulowane innymi przepisami, często ocenia się jako umowy o świadczenie usług. Zgodnie z art. 750 Kodeksu cywilnego do takich umów odpowiednio stosuje się przepisy o zleceniu, w tym art. 746 Kodeksu cywilnego.

W uproszczeniu oznacza to, że uczeń lub słuchacz może wypowiedzieć taką umowę, ale rozliczenie zależy od okoliczności. Szkoła może domagać się przede wszystkim:

• wynagrodzenia za dotychczas wykonane usługi, czyli za okres, w którym nauka była rzeczywiście świadczona,
• zwrotu uzasadnionych wydatków poniesionych w celu wykonania umowy, jeżeli potrafi je wykazać,
• naprawienia szkody, jeżeli wypowiedzenie nastąpiło bez ważnego powodu i szkoła udowodni rzeczywistą szkodę.

Nie jest natomiast prawidłowe mechaniczne przyjmowanie, że szkoda szkoły zawsze równa się pełnemu czesnemu za cały rok lub cały kierunek. Przy ocenie roszczeń należy brać pod uwagę również to, że po rezygnacji szkoła nie musi już świadczyć usług wobec konkretnego słuchacza, może zaoszczędzić część kosztów, a czasem może przyjąć inną osobę na jego miejsce.

Podobne zasady rozliczeń mogą mieć znaczenie także przy kursach zawodowych i szkoleniach. Jeżeli problem dotyczy kursu, a nie szkoły w ścisłym znaczeniu, przydatna może być analiza zagadnienia: wypowiedzenie umowy szkoleniowej.

Jak skutecznie wypowiedzieć umowę ze szkołą prywatną?

Rezygnację z nauki warto złożyć w sposób, który pozwoli później udowodnić zarówno treść oświadczenia, jak i datę jego doręczenia. Jeżeli umowa została zawarta w formie pisemnej, dokumentowej albo elektronicznej, jej wypowiedzenie wymaga co najmniej formy dokumentowej, chyba że ustawa lub sama umowa zastrzega inną formę. W praktyce najbezpieczniejsze jest pismo podpisane własnoręcznie i złożone za potwierdzeniem odbioru albo wysłane listem poleconym za potwierdzeniem nadania.

W wypowiedzeniu warto wskazać:

• dane ucznia lub słuchacza oraz dane szkoły,
• datę i oznaczenie umowy, której dotyczy wypowiedzenie,
• jednoznaczne oświadczenie o wypowiedzeniu umowy albo rezygnacji z nauki,
• datę, od której rezygnacja ma wywołać skutek, jeżeli wynika to z umowy,
• informację, że nie uznaje się obowiązku zapłaty za niewykonane świadczenia, jeżeli szkoła powołuje się na taki zapis,
• żądanie rozliczenia opłat tylko za okres faktycznego korzystania z nauki i przedstawienia kalkulacji ewentualnych kosztów.

Nie należy ograniczać się do ustnej informacji w sekretariacie. Brak pisemnego albo dokumentowego śladu rezygnacji może utrudnić obronę, gdy szkoła wystawi wezwanie do zapłaty albo skieruje sprawę do windykacji.

Co z opłatą wpisową, wpisowym i czesnym zapłaconym z góry?

Opłata wpisowa lub administracyjna nie zawsze podlega zwrotowi w całości, ale szkoła nie może dowolnie zatrzymywać każdej wpłaconej kwoty tylko dlatego, że tak zapisano w regulaminie. Jeżeli opłata ma odpowiadać konkretnym kosztom organizacyjnym, szkoła powinna być w stanie wykazać, jakie czynności zostały wykonane i dlaczego zatrzymanie opłaty jest uzasadnione.

Jeszcze wyraźniej problem widać przy czesnym zapłaconym z góry. Jeżeli uczeń zapłacił za semestr lub rok, a po krótkim czasie skutecznie wypowiedział umowę, zasadniczo można domagać się rozliczenia proporcjonalnego. Szkoła może potrącić należność za okres rzeczywistej nauki oraz ewentualne uzasadnione koszty, ale całkowita odmowa zwrotu nadpłaty może być kwestionowana jako naruszająca interes konsumenta.

Kiedy sytuacja może wyglądać inaczej?

Ocena sprawy zależy od konkretnej umowy i okoliczności. Szczególną ostrożność trzeba zachować, gdy:

• umowę zawarł przedsiębiorca, pracodawca albo firma finansująca szkolenie pracownika,
• kurs miał charakter zamknięty, indywidualny albo przygotowany specjalnie dla jednej osoby,
• szkoła poniosła konkretne, wysokie i możliwe do udokumentowania koszty przed rozpoczęciem nauki,
• umowa przewiduje okres wypowiedzenia i obowiązek zapłaty za ten okres,
• uczeń korzystał z promocji lub rabatu uzależnionego od kontynuowania nauki przez określony czas.

Nie oznacza to, że szkoła zawsze wygra spór. Oznacza natomiast, że nie każdą sprawę da się ocenić wyłącznie na podstawie jednego paragrafu. Trzeba zbadać, czy dany zapis był indywidualnie uzgodniony, czy uczeń jest konsumentem, jakie świadczenia wykonano, jakie koszty szkoła poniosła i czy żądana kwota nie jest rażąco wygórowana.

Co zrobić, gdy szkoła wysłała wezwanie do zapłaty?

Jeżeli po rezygnacji szkoła żąda zapłaty całego czesnego, warto działać spokojnie i dokumentować każdy krok. W pierwszej kolejności należy sprawdzić umowę, regulamin, harmonogram opłat oraz dowody dotychczasowych płatności. Następnie dobrze jest wysłać odpowiedź na wezwanie, w której:

• odmawia się zapłaty za okres, w którym szkoła nie będzie już świadczyć usług,
• wskazuje się, że sporny zapis może stanowić niedozwolone postanowienie umowne,
• żąda się szczegółowego wyliczenia należności i podstawy prawnej roszczenia,
• proponuje się rozliczenie za faktycznie odbytą naukę, jeżeli takie należności rzeczywiście istnieją,
• wzywa się do korekty salda albo zwrotu nadpłaty, gdy czesne zostało opłacone z góry.

Jeżeli sprawa trafi do firmy windykacyjnej, nadal można kwestionować roszczenie. Firma windykacyjna nie jest sądem i samo wezwanie do zapłaty nie przesądza o istnieniu długu. Dopiero w postępowaniu sądowym szkoła musiałaby wykazać podstawę i wysokość żądania.

FAQ

Podsumowanie

Przerwanie nauki w szkole prywatnej nie oznacza automatycznie obowiązku zapłaty czesnego za cały okres kształcenia. Jeżeli szkoła żąda pełnej kwoty za przyszłe zajęcia, warto sprawdzić, czy zapis umowy nie jest klauzulą abuzywną. W relacji z konsumentem szczególne znaczenie mają przepisy art. 385¹ i art. 385³ Kodeksu cywilnego.

Najrozsądniejsze działanie to pisemne wypowiedzenie umowy, zachowanie dowodu doręczenia, rozliczenie dotychczasowych opłat i zakwestionowanie roszczeń za niewykonane usługi. Szkoła może domagać się zapłaty za faktycznie wykonaną naukę i ewentualnie wykazanych kosztów, ale nie powinna bezrefleksyjnie przerzucać na ucznia pełnego ryzyka swojej działalności.

Źródła

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności art. 77, art. 385¹, art. 385³, art. 746 i art. 750 - tekst aktu w ISAP.
• Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, informacje o niedozwolonych klauzulach umownych - uokik.gov.pl.
• Raport UOKiK dotyczący wzorców umownych stosowanych przez szkoły niepaństwowe - materiał UOKiK.
• Decyzja i komunikat UOKiK w sprawie niedozwolonych klauzul stosowanych przez Nova Centrum Edukacyjne, dotyczących m.in. zasad wnoszenia czesnego i wypowiedzenia umowy - komunikat UOKiK.