Praca w gospodarstwie rolnym a staż służby w PSP – kiedy można ją zaliczyć

Kiedy praca w gospodarstwie rolnym wlicza się do stażu służby w PSP?

Podstawą jest art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej, zgodnie z którym do okresu służby, od którego zależą prawo do wzrostu uposażenia zasadniczego i jego wysokość, wlicza się również okresy uwzględniane w pracowniczym stażu pracy na podstawie odrębnych przepisów.

Takim odrębnym aktem jest ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Zgodnie z art. 1 ust. 1 tej ustawy do stażu pracy wlicza się:

1. okresy prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego lub pracy w takim gospodarstwie prowadzonym przez współmałżonka – art. 1 ust. 1 pkt 1;
2. przypadające przed 1 stycznia 1983 r. okresy pracy po ukończeniu 16 lat w gospodarstwie prowadzonym przez rodziców lub teściów, poprzedzające objęcie tego gospodarstwa – art. 1 ust. 1 pkt 2;
3. przypadające po 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika – art. 1 ust. 1 pkt 3.

W opisanej sytuacji decydujące znaczenie ma zwykle właśnie art. 1 ust. 1 pkt 3 tej ustawy, czyli ustalenie, czy dana osoba rzeczywiście była domownikiem.

Kim jest domownik według aktualnych przepisów?

Definicję zawiera art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Domownikiem jest osoba bliska rolnikowi, która łącznie:

• ukończyła 16 lat,
• pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym albo zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego lub w bliskim sąsiedztwie,
• stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym,
• nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.

Najczęstszy problem dotyczy zwrotu „osoba bliska rolnikowi”. Przepisy nie ograniczają tego pojęcia wyłącznie do krewnych. Sam brak więzi rodzinnej nie przesądza więc automatycznie o odmowie. Jednak w praktyce trzeba wykazać rzeczywistą, trwałą relację z rolnikiem oraz faktyczne włączenie do funkcjonowania gospodarstwa. Samo koleżeństwo, pomoc „po znajomości” albo sezonowe wsparcie przy żniwach zwykle nie wystarczą.

Dlatego w Pana sprawie nie wystarczy powołanie się na to, że relacje były serdeczne. Trzeba udowodnić, że była to relacja na tyle bliska, iż uzasadniała stałą, nieodpłatną pracę w gospodarstwie w warunkach typowych dla domownika.

Zobacz również: gospodarstwo rolne a zaliczanie okresów do stażu służby.

Co trzeba wykazać, aby praca została zaliczona?

W podobnych sprawach organ i sąd badają nie tylko sam fakt wykonywania prac rolnych, ale także ich charakter. Trzeba zwykle wykazać łącznie:

• konkretny okres pracy,
• wiek co najmniej 16 lat w tym czasie,
• zamieszkiwanie we wspólnym gospodarstwie domowym, na terenie gospodarstwa albo w bliskim sąsiedztwie,
• stałą pracę w gospodarstwie, a nie sporadyczną pomoc,
• brak stosunku pracy z rolnikiem,
• istnienie relacji pozwalającej uznać Pana za osobę bliską rolnikowi.

„Stała praca” nie oznacza, że praca musiała być wykonywana bez przerwy każdego dnia przez określoną liczbę godzin. Chodzi raczej o realne, regularne uczestniczenie w prowadzeniu gospodarstwa, podporządkowane jego potrzebom. Inaczej oceniana będzie codzienna pomoc przy obrządku zwierząt, karmieniu, dojeniu, pracach polowych i transporcie, a inaczej okazjonalna pomoc w żniwa czy wykopki.

Jeżeli w danym czasie uczył się Pan, pracował gdzie indziej albo przebywał stale poza miejscem położenia gospodarstwa, organ może uznać, że nie było podstaw do przyjęcia stałej pracy domownika. Dlatego stan faktyczny musi być opisany bardzo konkretnie.

Jakie dowody są najważniejsze?

Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. na wniosek zainteresowanej osoby właściwy urząd gminy stwierdza okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym na podstawie posiadanych dokumentów. Jeżeli urząd nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia, zgodnie z art. 3 ust. 2 tej ustawy okresy te mogą być ustalone na podstawie zeznań co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w czasie, którego dotyczy wniosek, na terenie, na którym jest położone gospodarstwo rolne.

W praktyce warto zgromadzić:

• zaświadczenie z urzędu gminy albo informację o braku dokumentów,
• zeznania co najmniej dwóch świadków spełniających wymogi z art. 3 ust. 2 ustawy,
• oświadczenia rolnika lub jego następców prawnych, jeśli są możliwe do uzyskania,
• dane dotyczące miejsca zamieszkania i położenia gospodarstwa,
• dokumenty pośrednie: meldunek, dokumentację szkolną, korespondencję, ewidencję gruntów, dokumenty potwierdzające skład gospodarstwa i hodowli.

Świadkowie powinni mówić nie ogólnie, lecz konkretnie: od kiedy do kiedy Pan pracował, jakie czynności wykonywał, jak często, o jakiej porze roku, czy mieszkał Pan obok, czy praca była nieodpłatna i czy nie była to wyłącznie sąsiedzka przysługa.

Czy brak pokrewieństwa przekreśla sprawę?

Nie. Sam brak pokrewieństwa nie zamyka drogi do uznania za domownika. Z art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wynika wymóg bycia „osobą bliską”, a nie „członkiem rodziny”. To istotna różnica.

Jednocześnie trzeba uczciwie zaznaczyć, że w sprawach spornych organy często rygorystycznie oceniają tę przesłankę. Jeżeli z materiału dowodowego będzie wynikało jedynie, że pracował Pan u znajomych rodziny, organ może uznać, że była to pomoc grzecznościowa. Jeżeli jednak relacja miała trwały i faktycznie rodzinny charakter, a praca była regularna oraz związana z codziennym funkcjonowaniem gospodarstwa, argumenty za uznaniem statusu domownika są silniejsze.

Zobacz również: zasady obowiązujące w PSP przy dodatkowej aktywności poza służbą.

Jak odwołać się od odmowy komendanta?

Jeżeli komendant wydał decyzję administracyjną, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 127 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy odwołanie, o ile ustawa nie stanowi inaczej. Termin do wniesienia odwołania wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie – art. 129 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Odwołanie wnosi się za pośrednictwem organu, który wydał decyzję – art. 129 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. W odwołaniu warto:

• wskazać, że decyzja błędnie interpretuje pojęcie osoby bliskiej/domownika,
• zakwestionować przyjęcie, że brak pokrewieństwa automatycznie wyklucza status domownika,
• złożyć wnioski dowodowe: świadków, dokumenty, mapy, zaświadczenia,
• opisać dokładnie zakres, częstotliwość i okres pracy.

Jeżeli organ II instancji utrzyma odmowę, można wnieść skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 1 oraz art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Co do zasady skargę wnosi się w terminie 30 dni od doręczenia decyzji organu II instancji – art. 53 § 1 tej ustawy.

Od wyroku WSA może następnie przysługiwać skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z art. 173 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Jak przygotować odwołanie, żeby miało realne szanse?

Najlepiej oprzeć odwołanie na faktach i przepisach, a nie wyłącznie na poczuciu niesprawiedliwości. W praktyce pomocne jest dołączenie tabeli pokazującej, co dokładnie trzeba udowodnić.

W uzasadnieniu trzeba pokazać, że organ błędnie zastosował art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, jeżeli utożsamił osobę bliską wyłącznie z krewnym lub powinowatym. Równie ważne jest zarzucenie niewyczerpującego zebrania materiału dowodowego, jeżeli organ nie dopuścił świadków albo pominął istotne okoliczności, co może naruszać art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Podsumowanie

Jeżeli pracował Pan po 31 grudnia 1982 r. w gospodarstwie osoby niespokrewnionej, sprawa nie jest z góry przegrana. O wyniku decyduje to, czy uda się wykazać przesłanki z art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy.

Najważniejsze będzie udowodnienie, że nie była to zwykła pomoc sąsiedzka, lecz stała praca osoby bliskiej rolnikowi. Jeżeli decyzja komendanta została oparta wyłącznie na braku pokrewieństwa, warto ją zaskarżyć i uzupełnić materiał dowodowy o świadków oraz szczegółowy opis okoliczności pracy.

Zobacz również: gospodarstwo a staż przy ustalaniu innych uprawnień pracowniczych.

FAQ

Czy do uznania za domownika konieczne jest pokrewieństwo z rolnikiem?

Nie. Art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników mówi o „osobie bliskiej rolnikowi”, a nie wyłącznie o członku rodziny. Trzeba jednak udowodnić realną, trwałą więź oraz stałą pracę w gospodarstwie.

Czy dwóch świadków zawsze wystarczy?

Dwa zeznania świadków są ważnym środkiem dowodowym na podstawie art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r., ale ich treść musi być konkretna i wiarygodna. Im bardziej szczegółowe zeznania i im lepiej wspierają je inne dokumenty, tym większe szanse powodzenia.

Ile mam czasu na odwołanie od decyzji?

Co do zasady 14 dni od doręczenia decyzji, zgodnie z art. 129 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem organu, który wydał decyzję.

Czy od razu trzeba iść do sądu?

Nie. Najpierw co do zasady trzeba wykorzystać zwykły tok instancji w postępowaniu administracyjnym. Dopiero po decyzji organu II instancji można wnieść skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Czy pomoc tylko w żniwa albo wykopki może zostać zaliczona?

Zwykle jest to trudne. Taka pomoc bywa oceniana jako doraźna i sezonowa, a nie jako stała praca domownika. Każda sprawa zależy jednak od konkretnych okoliczności i intensywności pracy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej, Dz.U. 1991 nr 88 poz. 400.

2. Ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, Dz.U. 1990 nr 54 poz. 310.

3. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, Dz.U. 1991 nr 7 poz. 24.

4. Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, Dz.U. 1960 nr 30 poz. 168.

5. Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. 2002 nr 153 poz. 1270.