Czy można zaliczyć pracę u zaprzyjaźnionego rolnika do stażu służby w PSP, spór o definicję domownika

Kiedy praca w gospodarstwie rolnym wlicza się do stażu?

Zgodnie z art. 88 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, do okresu służby, od którego zależą prawo do wzrostu uposażenia i jego wysokość, zalicza się również m.in. inne okresy, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają one wliczeniu do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Takim okresem jest okres pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym.

Kwestię zaliczania pracy w gospodarstwie rolnym reguluje ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (zwana dalej „ustawą”), wskazując m.in. okresy, jakie wlicza się do pracowniczego stażu pracy. Okresami takimi są:

1. okresy prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego lub pracy w takim gospodarstwie, prowadzonym przez współmałżonka,
2. przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy po ukończeniu 16. roku życia w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez rodziców lub teściów, poprzedzające objęcie tego gospodarstwa i rozpoczęcie jego prowadzenia osobiście lub wraz ze współmałżonkiem,
3. przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.Masz problem prawny? Kliknij tutaj i zapytaj prawnika ›
   

Świadkowie jako dowód – co trzeba wykazać?

Jednocześnie, zgodnie z wymienioną ustawą, okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne (o ile wnioskodawca nie jest w stanie uzyskać zaświadczenia właściwego urzędu gminy potwierdzającego pracę w gospodarstwie). 

Kim naprawdę jest „domownik” według prawa?

Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy wliczane są przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Tym samym kluczowe jest rozumienie pojęcia „domownika”.

Przepisami dotyczącymi ubezpieczenia społecznego rolników od 1991 r. jest ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, która definiuje pojęcie domownika w art. 6 pkt 2 w następujący sposób:

Ilekroć w ustawie jest mowa o: (…)
2) domownik – rozumie się osobę bliską rolnikowi, która:
a) ukończyła 16 lat,
b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie,
c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy; (…).

W piśmiennictwie podnosi się, że:
„Domownikami mogą być członkowie rodziny albo osoby niespokrewnione (np. konkubina lub konkubent). Domownik musi pozostawać z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym albo mieszkać na terenie gospodarstwa lub w pobliżu tego gospodarstwa. Domownik w odróżnieniu od małżonka musi pracować w tym gospodarstwie, ale nie na podstawie umowy o pracę.”
(Jędrasik-Jankowska Inetta, Komentarz do ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, [w:] Prawo do emerytury z ubezpieczenia i zabezpieczenia społecznego. Komentarz do ustaw).

Zatem domownikiem może być osoba niespokrewniona, jednakże między rolnikiem a domownikiem musi istnieć więź, która powoduje, że domownik stale pracuje dla rolnika bez prawa do wynagrodzenia. Z tego też względu należy odróżnić doraźną pomoc od stałej pracy w gospodarstwie rolnym.

Jak udowodnić pracę w gospodarstwie i co dalej z odwołaniem?

Jak wskazałam na początku, okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo. W mojej ocenie niezbędne jest zatem złożenie zeznań przez świadków, którymi wykaże Pan, że po pierwsze – pracował Pan dla osoby bliskiej (czyli rolnika, a nie jego syna – przyjaciela), a po drugie – że praca miała charakter stały i nieodpłatny w okresach, w których nie pozostawał Pan w innym stosunku pracy lub ubezpieczenia.

Wskazuję ponadto, że zgodnie z przepisami prawa, od decyzji komendanta powiatowego przysługuje Panu prawo wniesienia odwołania do komendanta wojewódzkiego. Na jego decyzję przysługuje z kolei skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, a następnie skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej, Dz.U. 1991 nr 88 poz. 400
2. Ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy - Dz.U. 1990 nr 54 poz. 310
3. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz.U. 1991 nr 7 poz. 24
4. Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - Dz.U. 1960 nr 30 poz. 168
5. Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. 2002 nr 153 poz. 1270