Jak uzyskać dostęp do konta bankowego chorego rodzica?

Jak legalnie uzyskać dostęp do konta bankowego rodzica?

Co do zasady nie można samodzielnie dysponować rachunkiem bankowym rodzica tylko dlatego, że opłaca się jego leczenie, pobyt w domu opieki czy inne wydatki. Rachunek bankowy należy do jego posiadacza, a bank jest związany tajemnicą bankową na podstawie art. 104 ust. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe.

W praktyce są trzy główne sytuacje:

Pełnomocnictwo do konta bankowego – kiedy wystarczy?

Jeżeli rodzic ma zachowaną świadomość i rozumie, kogo oraz do czego upoważnia, może ustanowić pełnomocnika do rachunku. Umocowanie do działania przez pełnomocnika wynika z art. 95 § 1 i art. 98 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

W odniesieniu do rachunku bankowego znaczenie ma także art. 51 ust. 1 ustawy – Prawo bankowe, zgodnie z którym rachunek bankowy może być prowadzony dla jednej osoby fizycznej albo kilku osób fizycznych, a sposób dysponowania rachunkiem określa umowa z bankiem oraz regulamin banku. Dlatego banki zwykle wymagają pełnomocnictwa udzielonego na ich formularzu lub w trybie przez nie przewidzianym.

Najpraktyczniejsze rozwiązanie to wspólna wizyta w banku i ustanowienie pełnomocnictwa do konkretnego rachunku. Wtedy bank od razu weryfikuje tożsamość i wpisuje pełnomocnika do systemu.

Czy notarialne pełnomocnictwo zawsze wystarczy w banku?

Nie zawsze. Z punktu widzenia prawa cywilnego pełnomocnictwo może być udzielone w odpowiedniej formie, a zgodnie z art. 99 § 1 Kodeksu cywilnego pełnomocnictwo do czynności wymagającej szczególnej formy powinno być udzielone w tej samej formie. Jednak dysponowanie rachunkiem bankowym odbywa się w relacji z konkretnym bankiem i według jego procedur.

W praktyce część banków uznaje pełnomocnictwo notarialne, ale może wymagać jego dodatkowej weryfikacji albo bardzo precyzyjnej treści, np. wyraźnego umocowania do: składania dyspozycji, wypłat gotówki, przelewów, odbioru wyciągów, zmiany danych, zamawiania kart, dostępu elektronicznego czy likwidacji rachunku. Dlatego przed wizytą notariusza warto najpierw zapytać bank, jakie dokładnie wymagania stosuje.

Jeżeli rodzic nie może podpisać dokumentu własnoręcznie, ale jest świadomy i komunikuje wolę, notariusz może sporządzić czynność zgodnie z przepisami ustawy z 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie, z uwzględnieniem sposobu podpisania odpowiadającego stanowi osoby składającej oświadczenie. To jednak zawsze wymaga oceny konkretnego notariusza co do zdolności osoby do świadomego i swobodnego wyrażenia woli.

Zobacz również: pełnomocnictwo do konta bankowego i nieruchomości.

Czy można zostać współwłaścicielem rachunku rodzica?

Czasem bank dopuszcza przekształcenie rachunku indywidualnego w rachunek wspólny, ale tylko wtedy, gdy posiadacz rachunku może skutecznie złożyć taką dyspozycję i bank przewiduje taką usługę dla danego typu konta. Nie jest to rozwiązanie, które można wprowadzić jednostronnie przez dziecko.

Trzeba też pamiętać, że rachunek wspólny wywołuje szersze skutki niż zwykłe pełnomocnictwo, bo współposiadacz uzyskuje własne uprawnienia do rachunku wynikające z umowy rachunku. Zanim wybierze się tę opcję, warto ustalić z bankiem jej skutki na wypadek śmierci jednego ze współposiadaczy oraz wpływ na rozliczenia spadkowe.

Co jeśli rodzic nie może przyjść do banku?

Jeżeli problem ma charakter wyłącznie fizyczny, a nie dotyczy świadomości, zwykle można rozważyć:

• wizytę pracownika banku lub procedurę zdalną – o ile dany bank ją oferuje,
• pełnomocnictwo notarialne sporządzone podczas wizyty notariusza w domu, szpitalu lub domu opieki,
• ustanowienie pełnomocnictwa do rachunku po wcześniejszym uzgodnieniu z bankiem wymaganej treści dokumentu.

W takim wariancie najważniejsze jest potwierdzenie, że rodzic ma zdolność do świadomego podjęcia decyzji. Jeżeli są co do tego wątpliwości, bank albo notariusz może odmówić dokonania czynności.

Kurator dla osoby z niepełnosprawnością – kiedy może pomóc?

Jeżeli rodzic potrzebuje pomocy w prowadzeniu spraw, ale nie zachodzą jeszcze podstawy do ubezwłasnowolnienia albo zakres pomocy ma być ograniczony, można rozważyć wniosek o ustanowienie kuratora dla osoby z niepełnosprawnością. Podstawą jest art. 183 § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym dla osoby niepełnosprawnej ustanawia się kuratora, jeżeli potrzebuje ona pomocy do prowadzenia wszelkich spraw albo spraw określonego rodzaju lub do załatwienia poszczególnej sprawy.

To rozwiązanie nie działa jednak automatycznie jak pełne zastępstwo. Zakres uprawnień kuratora określa sąd opiekuńczy. Jeżeli postanowienie sądu nie będzie obejmowało spraw bankowych albo przedstawicielstwa wobec banku, samo ustanowienie kuratora może nie wystarczyć do dysponowania rachunkiem.

W praktyce kurator z art. 183 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sprawdza się przede wszystkim wtedy, gdy osoba nadal ma kontakt z rzeczywistością, lecz potrzebuje wsparcia w załatwianiu spraw. Przy zaawansowanym otępieniu może to być rozwiązanie niewystarczające.

Zobacz również: ubezwłasnowolnienie – kiedy jest potrzebne i jak wygląda procedura.

Kiedy potrzebne jest ubezwłasnowolnienie?

Jeżeli rodzic wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, nie jest w stanie kierować swoim postępowaniem, może zostać ubezwłasnowolniony całkowicie na podstawie art. 13 § 1 Kodeksu cywilnego. Jeżeli stan tej osoby nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego, ale potrzebna jest pomoc do prowadzenia jej spraw, możliwe jest ubezwłasnowolnienie częściowe na podstawie art. 16 § 1 Kodeksu cywilnego.

Po prawomocnym orzeczeniu:

• dla osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie ustanawia się opiekę – art. 13 § 2 Kodeksu cywilnego w zw. z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego,
• dla osoby ubezwłasnowolnionej częściowo ustanawia się kuratelę – art. 16 § 2 Kodeksu cywilnego.

Dopiero przedstawiciel ustawowy ustanowiony w takim trybie może działać w granicach wynikających z orzeczenia i przepisów prawa. W wielu sprawach dotyczących majątku opiekun lub kurator musi dodatkowo uzyskać zezwolenie sądu opiekuńczego, jeżeli czynność przekracza zakres zwykłego zarządu. Wynika to z art. 156 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku opiekuna.

Samo postępowanie o ubezwłasnowolnienie jest prowadzone przez sąd okręgowy w trybie nieprocesowym. W sprawie zwykle powoływani są biegli, a czas trwania postępowania zależy od stanu zdrowia, materiału dowodowego i obciążenia sądu.

Jakie dokumenty przygotować przed działaniem?

Niezależnie od wybranej drogi warto zgromadzić:

• dane rachunku bankowego i nazwę banku,
• dokumentację medyczną pokazującą stan zdrowia rodzica,
• informacje o bieżących kosztach utrzymania, leczenia i opieki,
• dokumenty potwierdzające pokrewieństwo, jeśli będą potrzebne w sądzie,
• informację z banku, czy akceptuje pełnomocnictwo notarialne i jakiej treści wymaga.

Jeżeli rozważany jest wniosek do sądu, dobrze opisać konkretnie, dlaczego potrzebny jest dostęp do rachunku: opłacanie domu opieki, leków, rachunków, podatków lub innych zobowiązań.

Najbezpieczniejsza kolejność działania

W opisanej sytuacji najlepiej działać według następującego schematu:

1. Najpierw ustalić, czy rodzic obecnie rozumie znaczenie udzielenia pełnomocnictwa.
2. Jeżeli tak – skontaktować się z bankiem i zapytać, czy wymaga obecności w placówce, formularza bankowego czy akceptuje akt notarialny.
3. Jeżeli obecność w banku nie jest możliwa, ale świadomość jest zachowana – zorganizować wizytę notariusza i sporządzić dokument zgodny z wymaganiami banku.
4. Jeżeli rodzic nie jest już zdolny do świadomego wyrażenia woli – rozważyć wniosek o kuratora z art. 183 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego albo o ubezwłasnowolnienie, zależnie od faktycznego stanu zdrowia.

To, która ścieżka będzie prawidłowa, zależy przede wszystkim od aktualnego stanu psychicznego rodzica, a nie od samego rozpoznania choroby czy wieku.

FAQ

Czy bank musi udzielić mi informacji o koncie mamy, skoro jestem jedynym dzieckiem?

Nie. Samo pokrewieństwo nie znosi tajemnicy bankowej. Bank działa na podstawie art. 104 ust. 1 ustawy – Prawo bankowe i co do zasady nie powinien ujawniać informacji osobie nieuprawnionej.

Czy mogę wypłacać pieniądze z konta rodzica, jeśli płacę za jego opiekę?

Nie, chyba że ma Pani ważne umocowanie do rachunku albo status przedstawiciela ustawowego wynikający z orzeczenia sądu. Inaczej wypłaty byłyby dokonywane bez podstawy prawnej.

Czy pełnomocnictwo ogólne wystarczy do konta bankowego?

Niekoniecznie. Zależy to od treści pełnomocnictwa i procedur konkretnego banku. W praktyce banki często wymagają osobnego pełnomocnictwa do rachunku lub własnego formularza.

Czy kurator z art. 183 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zawsze może dysponować kontem?

Nie. Wszystko zależy od tego, jaki zakres uprawnień wskaże sąd w postanowieniu. Jeżeli sprawy bankowe nie będą objęte zakresem kurateli, bank może odmówić wykonania dyspozycji.

Czy po śmierci rodzica pełnomocnictwo do konta nadal działa?

Co do zasady pełnomocnictwo wygasa ze śmiercią mocodawcy, chyba że co innego wynika z jego treści i charakteru stosunku prawnego, ale w praktyce w relacji z bankiem możliwość dalszego działania jest bardzo ograniczona. Po śmierci posiadacza rachunku znaczenie mają też przepisy Prawa bankowego dotyczące wypłat po śmierci. Na ten temat warto zobaczyć materiał: wypłata pieniędzy z konta po śmierci właściciela – konsekwencje.

Źródła

• art. 95 § 1, art. 98, art. 99 § 1, art. 13 § 1 i 2, art. 16 § 1 i 2 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny,
• art. 183 § 1 oraz art. 156 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy,
• art. 51 ust. 1 oraz art. 104 ust. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe,
• ustawa z 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie.