Zakup produktu niezgodnego z opisem od osoby prywatnej

Towar niezgodny z opisem kupiony od osoby prywatnej

Zakup od osoby fizycznej niebędącej przedsiębiorcą różni się od klasycznej sprzedaży konsumenckiej. Nie stosuje się tu automatycznie wszystkich mechanizmów ochrony konsumenta właściwych dla relacji konsument - przedsiębiorca, ale nadal obowiązują przepisy Kodeksu cywilnego o sprzedaży i rękojmi.

Jeżeli sprzedający zapewnił, że przedmiot ma określone cechy, np. że jest konkretnym modelem, oryginalnym egzemplarzem, rzeczą kolekcjonerską albo przedmiotem w określonym stanie, a po wydaniu okazuje się, że opis był nieprawdziwy, kupujący może powołać się na wadę rzeczy. Zgodnie z art. 556[1] § 1 Kodeksu cywilnego wada polega na niezgodności rzeczy sprzedanej z umową, w szczególności wtedy, gdy rzecz nie ma właściwości, o których istnieniu sprzedawca zapewnił kupującego.

W praktyce najważniejsze jest udowodnienie treści umowy. Dlatego trzeba zachować ogłoszenie, zdjęcia, opis aukcji, wiadomości od sprzedającego, potwierdzenie przelewu, potwierdzenie nadania przesyłki oraz zdjęcia otrzymanego produktu. Jeżeli sprawa dotyczy zakupu przez portal ogłoszeniowy, pomocne będą także dane konta sprzedającego, numer telefonu, e-mail i historia korespondencji.

Rękojmia przy zakupie od osoby prywatnej

Przy sprzedaży prywatnej podstawową drogą jest dochodzenie roszczeń cywilnych z rękojmi. Kupujący może w szczególności żądać obniżenia ceny albo złożyć oświadczenie o odstąpieniu od umowy, jeżeli wada jest istotna. Przy odstąpieniu strony powinny zwrócić sobie wzajemnie świadczenia: kupujący zwraca rzecz, a sprzedający cenę.

Sprzedający może jednak bronić się tym, że rękojmia została w umowie wyłączona albo ograniczona. Między osobami prywatnymi takie wyłączenie jest zasadniczo dopuszczalne. Nie będzie jednak skuteczne, jeżeli sprzedający podstępnie zataił wadę. Nie odpowiada on także z rękojmi za wadę, o której kupujący wiedział przy zawarciu umowy.

Aktualnie sprzedawca odpowiada z tytułu rękojmi, jeżeli wada fizyczna zostanie stwierdzona przed upływem dwóch lat od dnia wydania rzeczy kupującemu. Roszczenie o usunięcie wady lub wymianę rzeczy przedawnia się co do zasady z upływem roku od dnia stwierdzenia wady. Jeżeli wada została podstępnie zatajona, upływ terminu do stwierdzenia wady nie wyłącza wykonania uprawnień z rękojmi.

W sprawach o rzeczy używane i kolekcjonerskie duże znaczenie ma to, co dokładnie obiecał sprzedający. Inaczej ocenia się normalne ślady używania, a inaczej sytuację, w której kupujący miał otrzymać konkretny przedmiot, np. inną szablę, określony model albo egzemplarz o oznaczonym pochodzeniu.

Jak napisać do sprzedającego i czego żądać?

Najpierw warto wysłać do sprzedającego jasne wezwanie. Powinno zawierać datę zakupu, opis rzeczy, wskazanie niezgodności z opisem, żądanie kupującego oraz termin na odpowiedź. W piśmie można wskazać, że kupujący korzysta z uprawnień z rękojmi i żąda zwrotu ceny po odesłaniu rzeczy albo obniżenia ceny o konkretną kwotę.

Ważne jest, aby nie ograniczać się do ogólnego stwierdzenia, że produkt się nie podoba. Trzeba wskazać, na czym konkretnie polega niezgodność: inny model, brak obiecanej cechy, fałszywe pochodzenie, odmienny stan techniczny, brak elementów zestawu albo niezgodność zdjęć z rzeczywiście wydanym przedmiotem.

Jeżeli sprzedający odmawia, kupujący może skierować sprawę do sądu cywilnego. W pozwie trzeba wykazać zawarcie umowy, zapłatę ceny, treść zapewnień sprzedającego, wadę oraz wysokość roszczenia. Przy niższych kwotach często warto rozważyć najpierw przedsądowe wezwanie do zapłaty, bo bywa ono wystarczające do odzyskania pieniędzy bez procesu.

Kiedy sprawę można zgłosić jako oszustwo?

Sam fakt, że produkt jest wadliwy albo niezgodny z opisem, nie zawsze oznacza przestępstwo. Dla odpowiedzialności karnej kluczowe jest ustalenie, czy sprzedający już w chwili zawierania umowy działał z zamiarem wprowadzenia kupującego w błąd i osiągnięcia korzyści majątkowej.

Art. 286 § 1 Kodeksu karnego stanowi, że kto w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd, wyzyskania błędu albo niezdolności do należytego pojmowania działania, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa ma sens szczególnie wtedy, gdy istnieją okoliczności wskazujące na celowe działanie sprzedającego: użycie cudzych zdjęć, fałszywe zapewnienia o pochodzeniu rzeczy, ukrywanie danych, wielokrotne wystawianie podobnych ofert, natychmiastowe zablokowanie kontaktu po otrzymaniu pieniędzy albo oczywista różnica między opisem a wysłanym przedmiotem.

Jeżeli sprawa sprowadza się wyłącznie do sporu o jakość rzeczy, organy ścigania mogą uznać ją za spór cywilny. Dlatego w zawiadomieniu trzeba opisać nie tylko samą wadę, ale także sposób wprowadzenia w błąd, chronologię zdarzeń i dowody potwierdzające zamiar sprzedającego.

Podobne znaczenie dowodów i sposobu wprowadzenia w błąd pojawia się także w innych sprawach cywilnych, np. gdy problemem jest nieuczciwy pośrednik + kredyt. W każdej takiej sprawie trzeba oddzielić zwykłe niewykonanie umowy od świadomego, celowego oszukania drugiej strony.

Wniosek o naprawienie szkody w postępowaniu karnym

Jeżeli sprawa karna zakończy się skazaniem, pokrzywdzony może domagać się orzeczenia obowiązku naprawienia szkody. Zgodnie z art. 46 § 1 Kodeksu karnego sąd może orzec taki obowiązek, a na wniosek pokrzywdzonego lub innej osoby uprawnionej orzeka go w całości albo w części, stosując przepisy prawa cywilnego.

Wniosek o orzeczenie obowiązku naprawienia szkody można złożyć w postępowaniu karnym aż do zamknięcia przewodu sądowego na rozprawie głównej. Wynika to z art. 49a § 1 Kodeksu postępowania karnego. W praktyce warto zrobić to jak najwcześniej i wskazać konkretną kwotę szkody, np. zapłaconą cenę, koszty przesyłki oraz inne udokumentowane koszty.

Trzeba jednak pamiętać, że postępowanie karne nie zawsze jest najszybszą drogą odzyskania pieniędzy. Jeżeli dowody na zamiar oszustwa są słabe, a niezgodność towaru z opisem jest dobrze udokumentowana, skuteczniejszy może okazać się pozew cywilny albo wezwanie przedsądowe.

Co przygotować przed podjęciem działań?

Przed wysłaniem wezwania, pozwu albo zawiadomienia warto uporządkować materiał dowodowy. Najlepiej przygotować jedną chronologiczną notatkę: kiedy znaleziono ogłoszenie, jak brzmiał opis, kiedy zapłacono cenę, co obiecywał sprzedający, kiedy odebrano przesyłkę i kiedy ujawniono niezgodność.

Do dokumentów warto dołączyć zrzuty ekranu ogłoszenia, korespondencję, potwierdzenie przelewu, zdjęcia produktu po odebraniu, opinię specjalisty, jeżeli przedmiot ma charakter kolekcjonerski, oraz kopię wezwania wysłanego do sprzedającego. Im bardziej konkretne dowody, tym większa szansa na skuteczne dochodzenie roszczeń.

FAQ

Czy przy zakupie od osoby prywatnej mogę odstąpić od umowy?

Tak, jeżeli rzecz ma wadę i spełnione są przesłanki rękojmi. Odstąpienie od umowy jest szczególnie uzasadnione wtedy, gdy wada jest istotna, np. kupujący otrzymał inny przedmiot niż opisany albo rzecz nie ma zasadniczej cechy, o której zapewniał sprzedający.

Czy osoba prywatna może wyłączyć rękojmię?

Co do zasady tak. W sprzedaży między osobami prywatnymi strony mogą rękojmię rozszerzyć, ograniczyć albo wyłączyć. Takie wyłączenie nie działa jednak wtedy, gdy sprzedający podstępnie zataił wadę przed kupującym.

Czy każda niezgodność towaru z opisem jest oszustwem?

Nie. Oszustwo wymaga wykazania, że sprzedający działał z zamiarem osiągnięcia korzyści majątkowej i wprowadził kupującego w błąd. Sama wada rzeczy może uzasadniać roszczenia cywilne, ale nie zawsze wystarczy do odpowiedzialności karnej.

Czy mogę jednocześnie zgłosić sprawę na policję i dochodzić pieniędzy cywilnie?

Tak, ale trzeba uważać na spójność działań i dowodów. Postępowanie karne dotyczy odpowiedzialności za przestępstwo, a droga cywilna służy przede wszystkim odzyskaniu pieniędzy albo obniżeniu ceny. W sprawie karnej można dodatkowo złożyć wniosek o naprawienie szkody.

Jakie dowody są najważniejsze?

Najważniejsze są: ogłoszenie, zdjęcia z oferty, korespondencja ze sprzedającym, potwierdzenie zapłaty, dowód nadania lub odbioru przesyłki, zdjęcia otrzymanej rzeczy oraz ewentualna opinia specjalisty, jeżeli przedmiot ma wartość kolekcjonerską albo techniczną.

Podsumowanie

Produkt niezgodny z opisem kupiony od osoby prywatnej może uzasadniać roszczenia z rękojmi, zwłaszcza jeżeli rzecz nie ma cech, o których sprzedający zapewniał kupującego. Droga karna jest możliwa wtedy, gdy okoliczności wskazują na świadome wprowadzenie w błąd w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. W praktyce najważniejsze jest szybkie zabezpieczenie dowodów, wysłanie konkretnego wezwania do sprzedającego i wybór takiej drogi działania, która odpowiada dowodom w sprawie.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności art. 556-568[1] - tekst aktu w systemie ELI
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, w szczególności art. 46 i art. 286 - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego, w szczególności art. 49a - Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555
4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 sierpnia 2000 r., sygn. V KKN 207/00