Brak podłączenia do kanalizacji a opłaty za ścieki

Kiedy można naliczać opłatę za odprowadzanie ścieków?

Podstawą pobierania opłat za zbiorowe odprowadzanie ścieków jest rzeczywiste świadczenie tej usługi przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne. Wynika to z art. 2 pkt 20 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Zgodnie z tymi przepisami zbiorowe odprowadzanie ścieków polega na odprowadzaniu i oczyszczaniu ścieków za pomocą urządzeń kanalizacyjnych będących w posiadaniu przedsiębiorstwa, a dostarczanie usług następuje na podstawie pisemnej umowy zawartej z odbiorcą usług.

Jeżeli budynek nie jest przyłączony do sieci kanalizacyjnej, a ścieki nie trafiają do kanalizacji, tylko do zbiornika bezodpływowego, to co do zasady nie dochodzi do świadczenia usługi zbiorowego odprowadzania ścieków. W takiej sytuacji samo istnienie kanalizacji w ulicy nie wystarcza do wystawiania faktur za odprowadzanie ścieków.

W praktyce przedsiębiorstwo może żądać zapłaty tylko wtedy, gdy wykaże konkretną podstawę roszczenia: zawartą umowę, faktyczne przyłączenie nieruchomości, wykonywanie usługi albo inną wyraźną podstawę prawną. Bez tego obciążanie właściciela nieruchomości opłatą jest co najmniej wątpliwe.

Czy brak podpisanej umowy ma znaczenie?

Tak. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków dostarczanie wody lub odprowadzanie ścieków odbywa się na podstawie pisemnej umowy zawartej między przedsiębiorstwem a odbiorcą usług. Brak umowy nie zawsze automatycznie kończy spór, bo czasem przedsiębiorstwo powołuje się na faktyczne korzystanie z usługi, ale jeśli nie ma ani umowy, ani przyłączenia, ani rzeczywistego odbioru ścieków, to dochodzenie opłat jest bardzo trudne do obrony.

Jeżeli otrzymuje Pan faktury, choć nie korzysta Pan z kanalizacji, należy zażądać od przedsiębiorstwa kopii umowy, wskazania numeru przyłącza, podstawy naliczania opłat, sposobu ustalenia ilości ścieków oraz dokumentu potwierdzającego, że nieruchomość jest objęta usługą.

Obowiązki właściciela nieruchomości wobec gminy

Oddzielną kwestią jest obowiązek właściciela nieruchomości w zakresie gospodarowania ściekami. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku m.in. przez przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej albo, gdy budowa sieci jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych albo w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych.

Jednocześnie art. 5 ust. 1 pkt 2 tej ustawy stanowi, że przyłączenie do sieci nie jest obowiązkowe, jeżeli nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych. Ten wyjątek nie dotyczy zwykłego szamba. Oznacza to, że gdy sieć kanalizacyjna istnieje i są warunki techniczne przyłączenia, gmina może egzekwować obowiązek podłączenia nieruchomości, jeśli właściciel korzysta jedynie ze zbiornika bezodpływowego.

Nie oznacza to jednak, że do czasu wykonania przyłącza przedsiębiorstwo może dowolnie naliczać opłaty za nieświadczoną usługę. Obowiązek przyłączenia i obowiązek zapłaty za usługę to dwie różne kwestie.

Jeżeli problem dotyczy budowy lub modernizacji instalacji, znaczenie może mieć także stan prawny samego przyłącze firma, zwłaszcza gdy nieruchomość jest wykorzystywana w działalności gospodarczej.

Szambo i wywóz nieczystości – jakie dokumenty trzeba mieć?

Jeżeli nieruchomość nie jest podłączona do kanalizacji i korzysta ze zbiornika bezodpływowego, właściciel musi wykonywać obowiązki z art. 5 ust. 1 pkt 3b ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, czyli pozbywać się zebranych na terenie nieruchomości nieczystości ciekłych w sposób zgodny z przepisami ustawy i przepisami odrębnymi.

W praktyce trzeba posiadać:

• umowę z przedsiębiorcą uprawnionym do opróżniania zbiorników bezodpływowych i transportu nieczystości ciekłych,
• rachunki, faktury albo potwierdzenia zapłaty za wywóz,
• w razie kontroli możliwość wykazania, że częstotliwość opróżniania zbiornika odpowiada rzeczywistemu zużyciu wody i pojemności zbiornika.

Gmina ma uprawnienia kontrolne w tym zakresie na podstawie art. 6 ust. 5a i nast. ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Dlatego dokumenty dotyczące wywóz nieczystości ciekłych warto przechowywać w uporządkowany sposób.

Jak zakwestionować bezzasadne faktury?

Najbezpieczniej zrobić to na piśmie. W piśmie do przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego warto:

1. wskazać numer faktury i okres rozliczeniowy,
2. oświadczyć, że nieruchomość nie jest podłączona do sieci kanalizacyjnej i nie korzysta z usługi zbiorowego odprowadzania ścieków,
3. powołać art. 6 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, wskazując brak pisemnej umowy, jeżeli faktycznie jej nie zawarto,
4. zażądać wskazania podstawy prawnej i faktycznej naliczania opłat,
5. zażądać przesłania kopii umowy, protokołu odbioru przyłącza, danych rozliczeniowych oraz informacji, na jakiej podstawie ustalono ilość ścieków,
6. załączyć kopie umowy i rachunków za opróżnianie szamba, jeśli takie dokumenty Pan posiada.

Jeżeli przedsiębiorstwo podtrzyma stanowisko, można rozważyć dalsze kroki: reklamację według regulaminu usług, wezwanie do korekty faktur, a w razie sporu o zapłatę – obronę przed roszczeniem cywilnym. W części spraw możliwe będzie również zawiadomienie gminy lub organów nadzorczych, ale zależy to od tego, jaki podmiot wystawia faktury i w jakiej formie działa.

Czy trzeba płacić faktury do czasu wyjaśnienia sprawy?

To zależy od ryzyka konkretnej sprawy. Jeżeli opłata jest ewidentnie naliczana za usługę, która nie jest świadczona, można ją kwestionować. Trzeba jednak pamiętać, że przedsiębiorstwo może naliczać odsetki i kierować wezwania do zapłaty. Z tego względu najlepiej nie ograniczać się do samego niepłacenia, lecz jednocześnie złożyć formalne pismo kwestionujące należność.

Jeżeli istnieje choćby cień wątpliwości, czy nieruchomość nie została formalnie przyłączona, czy nie zawarto kiedyś umowy albo czy opłata nie dotyczy innego składnika rozliczenia, przed wstrzymaniem płatności warto przeanalizować całą dokumentację. Sam brak wiedzy właściciela o formalnym statusie instalacji nie zawsze przesądza jeszcze sprawy.

Jakie przepisy mogą mieć jeszcze znaczenie?

W sporze mogą pojawić się również przepisy wykonawcze i lokalne, w szczególności regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków uchwalony przez radę gminy na podstawie art. 19 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz zatwierdzona taryfa. Te akty nie mogą jednak tworzyć opłat za usługę, która nie jest świadczona, ani zastąpić ustawowej podstawy do żądania zapłaty.

W niektórych sprawach trzeba też sprawdzić, czy przedsiębiorstwo nie obciąża właściciela opłatą ryczałtową wynikającą z błędnie przyjętego założenia, że ilość ścieków odpowiada ilości pobranej wody. Taka metoda rozliczeń ma sens tylko wtedy, gdy w ogóle istnieje usługa odprowadzania ścieków do kanalizacji.

Co grozi za brak realizacji obowiązków dotyczących ścieków?

Jeżeli właściciel nieruchomości nie wykonuje obowiązków wynikających z ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, gmina może prowadzić kontrolę i podejmować działania administracyjne. W razie niewykonywania obowiązku przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej możliwe jest wydanie decyzji nakazującej wykonanie tego obowiązku na podstawie przepisów tej ustawy, a następnie egzekucja administracyjna według ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Odrębnie oceniana jest kwestia samego naliczenia opłat przez przedsiębiorstwo. Nawet jeśli właściciel powinien był już podłączyć nieruchomość do kanalizacji, nie daje to jeszcze automatycznie podstaw do obciążania go opłatą za usługę, która nie była świadczona.

Tabela: najczęstsze sytuacje i ich skutki

FAQ

Czy sam fakt, że kanalizacja przebiega w ulicy, pozwala naliczać opłaty za ścieki?

Nie. Samo istnienie sieci kanalizacyjnej obok nieruchomości nie oznacza jeszcze, że przedsiębiorstwo świadczy usługę odprowadzania ścieków na rzecz właściciela konkretnej nieruchomości.

Czy brak umowy zawsze oznacza, że nie trzeba płacić?

Najczęściej bardzo wzmacnia to pozycję właściciela, ale trzeba jeszcze sprawdzić, czy nie było faktycznego korzystania z usługi albo wcześniejszej umowy zawartej przez poprzednika prawnego.

Czy mając szambo, trzeba zachowywać rachunki za jego opróżnianie?

Tak. To ważny dowód prawidłowego pozbywania się nieczystości ciekłych i dokument, którego może żądać gmina podczas kontroli.

Czy gmina może zmusić do podłączenia domu do kanalizacji?

Tak, co do zasady tak, jeśli istnieje sieć kanalizacyjna i są warunki techniczne przyłączenia, a nieruchomość nie korzysta z przydomowej oczyszczalni ścieków spełniającej wymagania ustawowe.

Czy warto od razu iść do sądu?

Niekoniecznie. Najpierw zwykle warto złożyć pisemne zastrzeżenia, zażądać dokumentów i ustalić stan prawny oraz techniczny nieruchomości. Sąd jest etapem dalszym, gdy przedsiębiorstwo podtrzymuje niezasadne roszczenia.

Źródła

• art. 2 pkt 20, art. 6 ust. 1, art. 19 ustawy z 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków
• art. 5 ust. 1 pkt 2 i pkt 3b, art. 6 ust. 5a i nast. ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach
• ustawa z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
• lokalny regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków oraz obowiązująca taryfa przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego – do sprawdzenia w konkretnej gminie