Rozwód Polaków mieszkających za granicą

Właściwość miejscową sądu

Dla udzielenia odpowiedzi na zadane przez Panią pytanie istotna jest treść art. 1103¹ Kodeksu postępowania cywilnego (K.p.c.), która rozstrzyga właściwość miejscową sądu, w przypadku, gdy małżonkowie, bądź jeden z nich przebywają poza granicami kraju. Przepis ten stanowi, że sprawy małżeńskie oraz sprawy dotyczące małżeńskich stosunków majątkowych należą do jurysdykcji krajowej także wtedy, gdy:

1) oboje małżonkowie mieli ostatnie miejsce zamieszkania lub ostatnie miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli jedno z nich nadal ma miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej, lub

2) małżonek będący powodem ma co najmniej od roku bezpośrednio przed wszczęciem postępowania miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej, lub

3) małżonek będący powodem jest obywatelem polskim i ma co najmniej od sześciu miesięcy bezpośrednio przed wszczęciem postępowania miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej, lub

4) oboje małżonkowie są obywatelami polskimi.

Spełnienie którejkolwiek z tych przesłanek jest wystarczające, aby sądem właściwym miejscowo w sprawie o rozwód był sąd polski. Zgodnie z § 2 tego przepisu – jurysdykcja krajowa jest wyłączna, jeżeli oboje małżonkowie są obywatelami polskimi oraz mają miejsce zamieszkania i miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej. Natomiast § 3 stanowi, iż jurysdykcja krajowa w sprawie małżeńskiej obejmuje także orzekanie o władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi małżonków.

Sprawami małżeńskimi są takie sprawy, jak o unieważnienie małżeństwa, ustalenie istnienia lub nieistnienia małżeństwa i rozwód oraz o separację na żądanie jednego z małżonków oraz sprawy dotyczące małżeńskich stosunków majątkowych, na przykład o ustanowienie rozdzielności majątkowej między małżonkami.

Z uwagi na fakt, że Państwo mieszkają w Irlandii od 13 lat i zarówno Pani, jak i małżonek jesteście wymeldowani z miejsca zamieszkania w Polsce, to polecałabym uwadze pkt 4 niniejszego przepisu. Tak więc nawet w przypadku, gdy nie mają Państwo miejsca zamieszkania, czy miejsca zwykłego pobytu w Polsce, sądom polskim przysługuje jurysdykcja w sprawach małżeńskich również wtedy, gdy oboje małżonkowie są polskimi obywatelami. Nie ma znaczenia również, czy małżonkowie obok polskiego obywatelstwa posiadają także inne obywatelstwa.

Pozew rozwodowy, rozwód bez orzekania o winie

W pozwie o rozwód należy uzasadnić podstawę właściwości sądu polskiego, co oznacza po prostu powołanie się na fakt posiadania przez małżonków obywatelstwa polskiego. Zgodnie z art. 41 K.p.c. – powództwo ze stosunku małżeństwa wytacza się wyłącznie przed sąd, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich w okręgu tym jeszcze ma miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu. Z braku takiej podstawy wyłącznie właściwy jest sąd miejsca zamieszkania strony pozwanej, a jeżeli i tej podstawy nie ma – sąd miejsca zamieszkania powoda. Jeżeli w myśl przepisów kodeksu nie można na podstawie okoliczności sprawy ustalić właściwości miejscowej, Sąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym oznaczy sąd, przed który należy wytoczyć powództwo. (art. 45 K.p.c.).

Z Pani opisu wnioskuję, iż zgadzają się Państwo na rozwód bez orzekania o winie. To zdecydowanie przyspieszy postępowanie, ponieważ unikną Państwo dowodzenia winy jednej ze stron, a także jeśli dojdą Państwo do porozumienia we wszystkich kwestiach – również co do sprawowania władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi oraz w kwestii alimentów, to możliwe jest orzeczenie rozwodu na jednym posiedzeniu sądu. Do pozwu można dołączyć ustalenia między Państwem. Jeżeli zależy Państwu na szybkim orzeczeniu rozwodu, to w przypadku gdy to Pani złoży pozew, mąż powinien wnieść odpowiedź, w której poprze Pani twierdzenia. Niestety, proszę pamiętać także o tym, że od złożenia pozwu do wyznaczenia rozprawy też musi upłynąć pewien okres czasu, który zależy od kolejności wpływu spraw.

Ponadto zgodnie z przepisami K.p.c. przeprowadzenie postępowania jest możliwe nawet bez stawiennictwa pozwanego, jeżeli wniesie on w odpowiedzi na pozew o przeprowadzenie postępowania pod jego nieobecność. To uprzywilejowanie nie dotyczy powoda.

Oczywiście, możliwe jest ustanowienie pełnomocnika, który zajmie się w Polsce wszelkimi sprawami związanymi z postępowaniem. Stanowi o tym art. 426 K.p.c.: „Do reprezentowania strony konieczne jest pełnomocnictwo udzielone do prowadzenia danej sprawy”. W tym przypadku osobiste stawiennictwo stron nie jest konieczne, mogą być one reprezentowane przez pełnomocników.

Zgodnie z art. 428 K.p.c. rozprawa odbywa się bez względu na niestawiennictwo jednej ze stron. Jednakże w razie nieusprawiedliwionego niestawiennictwa powoda na pierwsze posiedzenie sądowe wyznaczone w celu przeprowadzenia rozprawy, postępowanie ulega zawieszeniu, chyba że prokurator popiera żądanie unieważnienia albo ustalenia istnienia lub nieistnienia małżeństwa.

Przesłuchanie strony za granicą – przed konsulem

Jednakże zgodnie z art. 432 K.p.c. – w każdej sprawie o rozwód lub o separację sąd zarządza przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron. Jednak proszę się tym nie martwić, ponieważ możliwe jest przeprowadzenie tego dowodu w drodze pomocy prawnej, czyli przesłuchania strony za granicą, a następnie przekazania tego dowodu sądowi polskiemu. Zazwyczaj przesłuchanie takie odbywa się przed konsulem. Pominięcie tego dowodu jest możliwe w sytuacji określonej w art. 302 § 1 K.p.c.: gdy z przyczyn natury faktycznej lub prawnej przesłuchać można co do okoliczności spornych jedną tylko stronę, sąd oceni, czy mimo to należy przesłuchać tę stronę, czy też dowód ten pominąć w zupełności.

Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych stanowi, że opłata od pozwu o rozwód wynosi 600 zł. Z uwagi na trudną sytuację materialną można się starać o zwolnienie z kosztów sądowych, dołączając do wniosku formularz – oświadczenie o stanie rodzinnym, dochodach... Pozew można napisać osobiście bądź powierzyć to zadanie adwokatowi, radcy prawnemu.