Ciąża na działalności gospodarczej – L4, zasiłek i składki ZUS

Jakie składki są obowiązkowe przy działalności gospodarczej?

Osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu oraz ubezpieczeniu zdrowotnemu, jeżeli spełnia warunki do objęcia tymi ubezpieczeniami. Podstawą są art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 11 ust. 2, art. 12 ust. 1 oraz art. 13 pkt 4 ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Ubezpieczenie chorobowe dla przedsiębiorcy jest natomiast dobrowolne. Wynika to wprost z art. 11 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. To właśnie to ubezpieczenie otwiera drogę do zasiłku chorobowego w ciąży i do zasiłku macierzyńskiego po porodzie.

Samo prowadzenie firmy nie daje więc automatycznie prawa do świadczeń związanych z ciążą. Kluczowe jest prawidłowe zgłoszenie do ubezpieczenia chorobowego i brak przerw w podleganiu temu ubezpieczeniu.

L4 w ciąży przy działalności gospodarczej – kiedy przysługuje zasiłek chorobowy?

Prawo do zasiłku chorobowego z ubezpieczenia chorobowego przedsiębiorca nabywa co do zasady po upływie 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego. Tak stanowi art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z 25.06.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Do tego okresu mogą być doliczane wcześniejsze okresy ubezpieczenia chorobowego, jeżeli przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni albo była spowodowana urlopem wychowawczym, urlopem bezpłatnym albo odbywaniem czynnej służby wojskowej przez żołnierza niezawodowego. Wynika to z art. 4 ust. 2 ustawy zasiłkowej.

Jeżeli więc przedsiębiorczyni zgłosi się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego dopiero po rozpoczęciu działalności, a następnie szybko zajdzie w ciążę i trafi na zwolnienie lekarskie przed upływem 90 dni ubezpieczenia, może nie uzyskać prawa do zasiłku chorobowego. Ocena zawsze zależy jednak od konkretnego przebiegu wcześniejszych ubezpieczeń.

W okresie ciąży zasiłek chorobowy wynosi 100% podstawy wymiaru zasiłku. Podstawą prawną jest art. 11 ust. 2 pkt 1 ustawy zasiłkowej.

Okres pobierania zasiłku chorobowego wynosi co do zasady maksymalnie 182 dni, ale jeżeli niezdolność do pracy przypada w czasie ciąży albo jest spowodowana gruźlicą, okres zasiłkowy wynosi do 270 dni. Wynika to z art. 8 ust. 1 i 2 ustawy zasiłkowej.

Trzeba też pamiętać, że podczas pobierania zasiłku chorobowego nie wolno wykonywać pracy zarobkowej ani wykorzystywać zwolnienia niezgodnie z jego celem. W przeciwnym razie można utracić prawo do zasiłku za cały okres zwolnienia, zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej. Dotyczy to również przedsiębiorczyń prowadzących własną firmę.

Czy zasiłek macierzyński przysługuje przedsiębiorczyni?

Tak, zasiłek macierzyński przysługuje także osobie prowadzącej działalność gospodarczą, jeżeli w okresie ubezpieczenia chorobowego urodzi dziecko. Podstawą jest art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy zasiłkowej.

W przeciwieństwie do zasiłku chorobowego, przy zasiłku macierzyńskim nie ma 90-dniowego okresu wyczekiwania. Znaczenie ma to, aby w dniu porodu przedsiębiorczyni podlegała ubezpieczeniu chorobowemu. Jeżeli więc poród nastąpi już po ustaniu tego ubezpieczenia, prawo do świadczenia może nie powstać, chyba że zachodzą szczególne sytuacje przewidziane ustawą.

W praktyce oznacza to, że nawet przy krótszym okresie opłacania dobrowolnej składki chorobowej można nabyć prawo do zasiłku macierzyńskiego, o ile ubezpieczenie trwało w dniu porodu.

Jak długo można pobierać zasiłek macierzyński?

Długość pobierania zasiłku macierzyńskiego odpowiada okresom urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego przewidzianym dla pracowników, choć przedsiębiorczyni formalnie nie korzysta z „urlopu” w rozumieniu Kodeksu pracy, lecz pobiera zasiłek za odpowiadające mu okresy.

Na podstawie art. 29 ust. 5, art. 30a–30c oraz art. 31 ustawy zasiłkowej świadczenie może obejmować m.in. okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu i urlopowi rodzicielskiemu. Przy urodzeniu jednego dziecka przy jednym porodzie okres ten odpowiada 20 tygodniom urlopu macierzyńskiego oraz 41 tygodniom urlopu rodzicielskiego. Przy większej liczbie dzieci okresy są dłuższe. Zasady tych wymiarów wynikają z art. 180 § 1 oraz art. 182(1a) § 1 ustawy z 26.06.1974 r. – Kodeks pracy, stosowanych odpowiednio do długości okresu zasiłkowego.

Jeżeli stan faktyczny jest bardziej złożony, na przykład rodzice dzielą się okresem pobierania świadczenia albo jedno z nich jest pracownikiem, a drugie przedsiębiorcą, trzeba sprawdzić szczegółowe zasady podziału świadczenia.

Od czego zależy wysokość zasiłku chorobowego i macierzyńskiego?

Wysokość świadczeń zależy od podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, ale nie działa już prosta zasada, że wystarczy jednorazowo zadeklarować bardzo wysoką podstawę tuż przed chorobą albo porodem. Zasady ustalania podstawy są obecnie znacznie bardziej uszczegółowione.

Podstawę wymiaru zasiłku dla osoby niebędącej pracownikiem ustala się według art. 48–52 ustawy zasiłkowej. Co do zasady bierze się pod uwagę przeciętny miesięczny przychód stanowiący podstawę wymiaru składki chorobowej za 12 pełnych miesięcy kalendarzowych ubezpieczenia poprzedzających miesiąc powstania prawa do zasiłku, a jeśli ubezpieczenie trwa krócej – za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia.

Jeżeli działalność rozpoczęto niedawno, wysokość świadczenia będzie więc liczona z krótszego okresu, ale nadal według reguł ustawowych, a nie wyłącznie na podstawie ostatniej zadeklarowanej składki. Dokładne wyliczenie może wymagać analizy dokumentów ZUS i dat zgłoszenia do ubezpieczeń.

Czy w czasie L4 i po porodzie trzeba płacić składki ZUS?

To zależy od rodzaju świadczenia i od tego, czy działalność jest nadal prowadzona.

W czasie pobierania zasiłku chorobowego przedsiębiorca co do zasady nie opłaca składek na ubezpieczenia społeczne za okres pobierania zasiłku, ponieważ w tym czasie podstawą do rozliczeń są przepisy dotyczące zasiłku, a nie normalnego wykonywania działalności. Nadal jednak trzeba ocenić obowiązki dotyczące składki zdrowotnej według aktualnych zasad rozliczeń przedsiębiorców, bo ta kwestia zależy od formy opodatkowania i statusu działalności.

W czasie pobierania zasiłku macierzyńskiego osoba pobierająca ten zasiłek podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego, zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 19 oraz art. 9 ust. 1c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Składki te finansuje w praktyce budżet państwa za pośrednictwem ZUS.

Jeżeli działalność nie jest zawieszona, trzeba osobno ocenić obowiązek składki zdrowotnej. Po zmianach wprowadzonych w ramach Polskiego Ładu sama okoliczność pobierania zasiłku macierzyńskiego nie zawsze zwalnia z rozliczania składki zdrowotnej z działalności. To obszar silnie zależny od aktualnego statusu firmy, formy opodatkowania oraz tego, czy działalność jest faktycznie prowadzona czy zawieszona.

Czy przedsiębiorczyni ma „urlop macierzyński” tak jak pracownica?

Nie w ścisłym znaczeniu kodeksowym. Urlop macierzyński i rodzicielski to instytucje prawa pracy przewidziane dla pracowników. Osoba prowadząca działalność gospodarczą nie składa wniosku do „pracodawcy” o urlop, tylko występuje do ZUS o wypłatę zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający tym urlopom.

To istotna różnica praktyczna. Przedsiębiorczyni może formalnie nadal mieć wpisaną działalność, ale wykonywanie pracy podczas pobierania niektórych świadczeń może mieć znaczenie dla ich wysokości lub prawa do nich. Dlatego przed kontynuowaniem aktywności w firmie po porodzie warto ocenić indywidualnie skutki wobec ZUS.

Czy etat lepiej chroni kobietę planującą ciążę?

Umowa o pracę daje inną ochronę niż działalność gospodarcza. Pracownica w ciąży korzysta m.in. z ochrony trwałości stosunku pracy na podstawie art. 177 § 1 Kodeksu pracy oraz z kodeksowych urlopów związanych z rodzicielstwem.

Przedsiębiorczyni nie ma takiej ochrony „pracowniczej”, ale może korzystać ze świadczeń z ZUS, jeżeli prawidłowo podlega ubezpieczeniu chorobowemu. Nie można więc powiedzieć, że tylko etat zabezpiecza kobietę planującą macierzyństwo. Różnica polega na tym, że przy B2B ochrona jest bardziej zależna od formalności ubezpieczeniowych, terminów i prawidłowego rozliczania składek.

Na co uważać w praktyce?

• trzeba dopilnować zgłoszenia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego,
• należy pilnować terminów rozliczeń i dokumentów do ZUS,
• przy planowaniu przejścia z etatu na B2B warto sprawdzić, czy nie powstanie przerwa w ubezpieczeniu chorobowym,
• przy krótkim okresie prowadzenia działalności trzeba realnie ocenić przyszłą wysokość świadczeń,
• każda aktywność zarobkowa w czasie L4 może skutkować utratą zasiłku.

FAQ

Czy na działalności gospodarczej w ciąży dostanę 100% świadczenia na L4?

Tak, jeżeli ma Pani prawo do zasiłku chorobowego, to za okres niezdolności do pracy przypadającej w czasie ciąży zasiłek wynosi 100% podstawy wymiaru, zgodnie z art. 11 ust. 2 pkt 1 ustawy zasiłkowej.

Czy muszę opłacać składkę chorobową, żeby dostać zasiłek macierzyński?

Tak. Dla przedsiębiorczyni zasiłek macierzyński jest związany z podleganiem ubezpieczeniu chorobowemu w dniu porodu. Bez tego ubezpieczenia co do zasady nie powstaje prawo do świadczenia.

Czy wystarczy jeden miesiąc wysokiej składki, żeby mieć wysoki zasiłek?

Nie ma już bezpiecznej zasady, że jednorazowe podwyższenie podstawy tuż przed porodem automatycznie zapewni wysoki zasiłek. ZUS stosuje reguły z art. 48–52 ustawy zasiłkowej i liczy podstawę według okresu ubezpieczenia oraz przeciętnego przychodu.

Czy podczas L4 mogę wystawiać faktury?

Samo techniczne wystawienie dokumentu w pewnych sytuacjach nie zawsze będzie oceniane tak samo, ale wykonywanie pracy zarobkowej w czasie zwolnienia może spowodować utratę zasiłku na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej. To kwestia zależna od konkretnego stanu faktycznego.

Czy w czasie zasiłku macierzyńskiego mogę nadal mieć zarejestrowaną firmę?

Tak, sama rejestracja działalności nie wyklucza pobierania zasiłku macierzyńskiego. Trzeba jednak osobno ocenić skutki dla składki zdrowotnej i ewentualnego dalszego wykonywania działalności.

Źródła

• ustawa z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – w szczególności art. 6 ust. 1 pkt 5 i 19, art. 9 ust. 1c, art. 11 ust. 2, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 4,
• ustawa z 25.06.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa – w szczególności art. 4 ust. 1 pkt 2 i ust. 2, art. 8 ust. 1 i 2, art. 11 ust. 2 pkt 1, art. 17 ust. 1, art. 29 ust. 1 pkt 1 i ust. 5, art. 30a–30c, art. 31, art. 48–52,
• ustawa z 26.06.1974 r. – Kodeks pracy – w szczególności art. 177 § 1, art. 180 § 1, art. 182(1a) § 1.