Wyrejestrowanie działalności z datą wsteczną – ZUS, VAT i podatki

Czy można wyrejestrować działalność gospodarczą z datą wsteczną?

Tak, w praktyce można złożyć wniosek o wykreślenie działalności z CEIDG i wskazać wcześniejszą datę faktycznego zaprzestania jej wykonywania. Nie chodzi jednak o dowolne cofnięcie daty dla wygody przedsiębiorcy, lecz o uporządkowanie wpisu zgodnie z rzeczywistym stanem faktycznym. Jeżeli działalność zakończyła się np. w dniu utraty lokalu, sprzedaży ostatniego towaru albo zaprzestania świadczenia usług, ta data może być datą wykreślenia.

Wniosek nie powinien tworzyć fikcji. Jeżeli po wskazanej dacie przedsiębiorca wystawiał faktury, przyjmował zlecenia, reklamował usługi, sprzedawał towary albo ponosił typowe koszty bieżącej działalności, ZUS lub urząd skarbowy mogą zakwestionować datę zakończenia działalności. Z tego powodu przed złożeniem wniosku warto ustalić, kiedy rzeczywiście ustały wszystkie istotne przejawy prowadzenia firmy.

Jeżeli problem dotyczy nie tyle zamknięcia firmy, ile błędnie wpisanej daty rozpoczęcia albo danych w CEIDG, pomocna może być osobna analiza zasad dotyczących korekty daty w CEIDG. Przy wykreśleniu działalności najważniejsze jest jednak wykazanie daty końcowej, czyli dnia trwałego zaprzestania wykonywania działalności.

Zawieszenie działalności a wykreślenie z CEIDG

Trzeba odróżnić zawieszenie działalności od jej zakończenia. Zawieszenie oznacza przerwę w wykonywaniu działalności, a nie likwidację firmy. Według aktualnych zasad przedsiębiorca wpisany do CEIDG może zawiesić działalność na czas nieokreślony albo na czas określony, nie krótszy niż 30 dni. Jeżeli zawieszenie jest bezterminowe, działalność nie wznawia się automatycznie tylko dlatego, że upłynął określony okres.

W starszych stanach faktycznych mogła mieć znaczenie dawna ustawa o swobodzie działalności gospodarczej i wynikająca z niej reguła wykreślenia po upływie 24 miesięcy zawieszenia, jeżeli przedsiębiorca nie złożył wniosku o wznowienie. Ten mechanizm nie powinien być jednak bezrefleksyjnie przenoszony na obecne sprawy. Dziś podstawowe znaczenie ma aktualny wpis w CEIDG, historia zmian wpisu oraz to, czy przedsiębiorca faktycznie wykonywał działalność.

Po złożeniu wniosku o wykreślenie informacja z CEIDG jest przekazywana w ramach zasady jednego okienka do urzędu skarbowego, GUS, ZUS albo KRUS oraz do właściwych rejestrów działalności regulowanej, jeżeli działalność wymagała koncesji, zezwolenia lub wpisu. Nie oznacza to jednak, że wszystkie obowiązki podatkowe i ubezpieczeniowe znikają automatycznie. W niektórych przypadkach trzeba złożyć dodatkowe formularze albo wyjaśnienia.

W sprawach dotyczących samego prowadzenia, zawieszania i kończenia jednoosobowej firmy warto też sprawdzić inne materiały z działu działalność gospodarcza.

Jakie dokumenty przygotować przed zamknięciem starej działalności?

Najbezpieczniej przygotować krótką chronologię zdarzeń oraz dokumenty potwierdzające, kiedy firma rzeczywiście przestała działać. Mogą to być zwłaszcza: wypowiedzenie umowy najmu lokalu, ostatnie faktury sprzedażowe, ostatnie deklaracje podatkowe, dokumenty likwidacyjne, korespondencja z kontrahentami, potwierdzenie zamknięcia konta firmowego, potwierdzenie wyrejestrowania kasy fiskalnej, brak ogłoszeń i reklam po danej dacie oraz dokumenty księgowe wskazujące na brak przychodów.

Jeżeli dokumentacja jest niepełna, nie oznacza to automatycznie przegranej. Po wielu latach brak części dokumentów jest częsty. Trzeba jednak zebrać wszystko, co pozwala wiarygodnie odtworzyć sytuację: historię rachunku bankowego, informacje z CEIDG, dane z urzędu skarbowego, korespondencję z właścicielem lokalu, archiwalne umowy i oświadczenia. W razie wezwania przez ZUS lub urząd skarbowy przedsiębiorca powinien przedstawić spójne wyjaśnienia, a nie ograniczać się do twierdzenia, że o firmie zapomniał.

ZUS po wyrejestrowaniu działalności z datą wsteczną

Największe praktyczne ryzyko zwykle dotyczy ZUS. Jeżeli działalność była formalnie zawieszona, co do zasady za okres zawieszenia nie opłaca się składek społecznych i zdrowotnych z tej działalności. Problem pojawia się wtedy, gdy wpis wskazywał działalność aktywną, mimo że przedsiębiorca twierdzi, iż realnie jej nie prowadził, albo gdy w dokumentach ZUS występują rozbieżności.

W orzecznictwie przyjmuje się, że sam wpis w ewidencji przedsiębiorców nie musi przesądzać o faktycznym wykonywaniu działalności gospodarczej. Wpis tworzy silne domniemanie, ale przedsiębiorca może próbować je obalić, wykazując, że działalność nie miała cech zorganizowanej, zarobkowej i ciągłej aktywności. W praktyce ciężar dowodu spoczywa jednak na osobie, która twierdzi, że mimo wpisu działalności nie prowadziła.

Jeżeli ZUS nie uzna wyjaśnień, może wydać decyzję o podleganiu ubezpieczeniom i ustalić zaległości składkowe. Od takiej decyzji przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. W postępowaniu sądowym liczą się konkretne dowody, a nie samo przekonanie przedsiębiorcy. Warto więc wcześniej uporządkować dokumenty dotyczące rozliczeń z ZUS.

Należności z tytułu składek co do zasady przedawniają się po 5 latach od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. W starszych sprawach trzeba dodatkowo sprawdzić przepisy przejściowe, bo okresy przedawnienia zmieniały się w czasie. Nie można więc automatycznie zakładać, że każda dawna składka jest przedawniona albo że ZUS nie może prowadzić postępowania wyjaśniającego.

Za naruszenie obowiązków płatnika składek może grozić grzywna do 5000 zł, m.in. za nieopłacanie składek w terminie, niezgłoszenie wymaganych danych albo nieprzesłanie deklaracji. ZUS może także naliczyć odsetki, a w określonych przypadkach opłatę dodatkową. Jeżeli jednak spór dotyczy tego, czy działalność w ogóle była faktycznie prowadzona, najpierw trzeba rozstrzygnąć sam obowiązek ubezpieczeniowy.

Przedawnienie zaległości podatkowych

W podatkach podstawowa zasada wynika z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej: zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. W praktyce oznacza to, że zobowiązania sprzed wielu lat często są już przedawnione, o ile nie doszło do zdarzeń zawieszających albo przerywających bieg przedawnienia.

Do takich zdarzeń mogą należeć m.in. zastosowanie środka egzekucyjnego, ogłoszenie upadłości, wszczęcie postępowania w sprawie o przestępstwo lub wykroczenie skarbowe, jeżeli podejrzenie popełnienia czynu wiąże się z niewykonaniem tego zobowiązania, albo inne przypadki przewidziane w Ordynacji podatkowej. Dlatego przy ocenie starej działalności trzeba sprawdzić nie tylko datę zakończenia firmy, ale też to, czy urząd prowadził jakiekolwiek postępowania.

Jeżeli działalność została faktycznie zakończona wiele lat temu i nie było decyzji, egzekucji ani postępowań, ryzyko podatkowe bywa ograniczone. Nie oznacza to jednak, że można pominąć obowiązki likwidacyjne. W zależności od formy opodatkowania i rodzaju prowadzonej ewidencji mogą pojawić się obowiązki sporządzenia spisu z natury, wykazu składników majątku, zamknięcia ksiąg albo rozliczenia sprzedaży majątku po likwidacji.

Jeżeli stara firma pozostawiła długi wobec kontrahentów lub urzędów, sama formalna likwidacja wpisu nie usuwa odpowiedzialności za zobowiązania. W takim przypadku warto osobno przeanalizować, co zrobić, gdy problemem jest zadłużona firma.

Odpowiedzialność karna skarbowa

Jeżeli w związku z dawną działalnością nie złożono deklaracji, nie rozliczono podatku albo nie zgłoszono zaprzestania działalności, teoretycznie może pojawić się odpowiedzialność na gruncie Kodeksu karnego skarbowego. W praktyce w bardzo starych sprawach często znaczenie ma przedawnienie karalności.

Zgodnie z art. 44 Kodeksu karnego skarbowego karalność przestępstwa skarbowego co do zasady ustaje po upływie 5 albo 10 lat, zależnie od zagrożenia karą. Jeżeli czyn polegał na uszczupleniu lub narażeniu na uszczuplenie należności publicznoprawnej, karalność ustaje także wtedy, gdy nastąpiło przedawnienie tej należności. Bieg terminów i wyjątki należy jednak oceniać indywidualnie, zwłaszcza gdy były prowadzone czynności organów.

VAT, VAT-Z i remanent likwidacyjny

Jeżeli przedsiębiorca był czynnym podatnikiem VAT, trzeba sprawdzić, czy został wykreślony z rejestru VAT i czy złożono zgłoszenie VAT-Z. Co do zasady podatnik VAT, który zaprzestał wykonywania czynności opodatkowanych, powinien zgłosić to naczelnikowi urzędu skarbowego. W praktyce formularz VAT-Z składa się w terminie 7 dni od dnia zakończenia działalności.

CEIDG przekazuje informację o wykreśleniu do urzędu skarbowego, a naczelnik urzędu skarbowego może wykreślić podatnika z rejestru VAT także z urzędu. Nie zawsze jednak zamyka to wszystkie sprawy. Jeżeli na dzień likwidacji pozostały towary handlowe, materiały, wyposażenie albo środki trwałe, przy których nabyciu przysługiwało prawo do odliczenia VAT, może powstać obowiązek sporządzenia spisu z natury i rozliczenia podatku na podstawie art. 14 ustawy o VAT.

Najbardziej problematyczne są sytuacje, w których przedsiębiorca nie pamięta, czy miał majątek firmowy na dzień likwidacji albo nie posiada pełnej dokumentacji. Wtedy trzeba odtworzyć stan majątku na podstawie dostępnych dowodów: ewidencji środków trwałych, KPiR, faktur zakupu, dokumentów sprzedaży, protokołów likwidacji, historii rachunku bankowego i dokumentów magazynowych. W sprawach związanych z podatkiem od towarów i usług pomocne mogą być także materiały z działu podatek VAT.

Zamknięcie starej działalności i otwarcie nowej

Zamknięcie starej działalności nie blokuje co do zasady możliwości założenia nowej jednoosobowej działalności gospodarczej. Przed ponowną rejestracją warto jednak sprawdzić, czy stary wpis został skutecznie wykreślony, czy nie ma zaległości składkowych, czy urząd skarbowy nie oczekuje deklaracji oraz czy przedsiębiorca nie figuruje nadal jako czynny podatnik VAT.

Jeżeli stara działalność została kiedyś wykreślona z urzędu, np. na podstawie dawnych przepisów po długim zawieszeniu, urząd skarbowy, ZUS i GUS powinny otrzymać informację z CEIDG. Mimo to przedsiębiorca może mieć obowiązki wynikające z przepisów podatkowych, zwłaszcza w VAT. Sam fakt, że urząd został powiadomiony, nie zawsze oznacza, że nie trzeba było sporządzić remanentu albo złożyć dodatkowego zgłoszenia.

Przy zakładaniu nowej firmy znaczenie mogą mieć również ulgi w ZUS, status podatnika VAT, wybór formy opodatkowania oraz ewentualne zaległości z poprzedniej działalności. Dlatego przed nowym wpisem warto pobrać zaświadczenie o wykreśleniu starej działalności, sprawdzić konto płatnika składek i upewnić się, czy nie ma zaległej korespondencji z urzędów.

FAQ

Czy CEIDG pozwala zamknąć firmę z datą wsteczną?

Tak, jeżeli wskazana data odpowiada faktycznemu zaprzestaniu działalności. Wniosek powinien odzwierciedlać rzeczywistość, dlatego warto mieć dokumenty potwierdzające, że po tej dacie firma nie wykonywała usług, nie sprzedawała towarów i nie działała w sposób zorganizowany.

Czy zawieszona działalność po 24 miesiącach nadal jest wykreślana automatycznie?

Nie według obecnych zasad dotyczących przedsiębiorców wpisanych do CEIDG. Dziś działalność można zawiesić na czas nieokreślony albo określony, nie krótszy niż 30 dni. Dawna reguła automatycznego wykreślenia po 24 miesiącach zawieszenia ma znaczenie głównie przy ocenie starszych stanów faktycznych.

Czy samo nieprowadzenie firmy wystarczy, żeby nie płacić ZUS?

Nie zawsze. Samo twierdzenie, że działalność nie była prowadzona, zwykle nie wystarczy. Trzeba wykazać brak realnej aktywności gospodarczej. Wpis w CEIDG może być traktowany jako domniemanie prowadzenia firmy, ale można próbować je obalić konkretnymi dowodami.

Po ilu latach przedawniają się zaległości podatkowe po działalności?

Co do zasady zobowiązanie podatkowe przedawnia się po 5 latach liczonych od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Trzeba jednak sprawdzić, czy nie było zdarzeń zawieszających albo przerywających bieg przedawnienia, np. egzekucji lub postępowania karnego skarbowego.

Czy przy zamknięciu firmy trzeba złożyć VAT-Z?

Jeżeli przedsiębiorca był czynnym podatnikiem VAT i zaprzestał wykonywania czynności opodatkowanych, powinien zgłosić to naczelnikowi urzędu skarbowego, co w praktyce odbywa się na formularzu VAT-Z. Dodatkowo należy sprawdzić, czy powstał obowiązek remanentu likwidacyjnego VAT.

Czy można otworzyć nową firmę, jeśli stara nie została prawidłowo zamknięta?

Co do zasady można rozpocząć nową działalność, ale najpierw warto uporządkować stary wpis, status w ZUS i urzędzie skarbowym. Nieuregulowane zaległości albo niejasny status VAT mogą utrudnić prowadzenie nowej firmy i spowodować korespondencję z urzędów.

Podsumowanie

Wyrejestrowanie działalności gospodarczej z datą wsteczną jest przede wszystkim czynnością porządkującą wpis w CEIDG. Data wykreślenia musi odpowiadać faktycznemu zakończeniu działalności, a nie tylko chęci uniknięcia zaległości. W sprawach sprzed wielu lat istotne są trzy obszary: ZUS, podatki dochodowe oraz VAT.

Jeżeli przedsiębiorca rzeczywiście nie prowadził firmy, ma argumenty przeciwko naliczaniu składek za cały formalny okres wpisu, ale powinien przygotować dowody. W podatkach często kluczowe jest przedawnienie, natomiast w VAT trzeba sprawdzić zgłoszenie VAT-Z i remanent likwidacyjny. Najbezpieczniej działać etapami: ustalić historię wpisu, zebrać dokumenty, sprawdzić ZUS i urząd skarbowy, a dopiero potem składać wniosek albo wyjaśnienia.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców - Dz.U. 2018 poz. 646.
2. Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy - Dz.U. 2018 poz. 647.
3. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926.
4. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz.U. 1998 nr 137 poz. 887.
5. Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - Dz.U. 2004 nr 54 poz. 535.
6. Ustawa z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy - Dz.U. 1999 nr 83 poz. 930.
7. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2022 r., I USKP 119/21 - orzeczenie SN.