Podwyższenie alimentów – jakie argumenty bierze pod uwagę sąd?

Postępowanie o podwyższenie alimentów

Nie ma w polskim prawie przepisu, który wyznaczałby minimalną albo maksymalną kwotę podwyższenia alimentów na dziecko. Sąd nie stosuje tabel ustawowych ani sztywnego procentu wynagrodzenia rodzica. W każdej sprawie ocena jest indywidualna. Z tego powodu osobno trzeba ocenić, czy sąd może zastosować procentowe ustalenie alimentów zamiast wskazania konkretnej kwoty.

Podstawą zmiany wcześniej ustalonych alimentów jest art. 138 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego. Oznacza to, że trzeba wykazać zmianę, która nastąpiła już po poprzednim wyroku, ugodzie sądowej, ugodzie przed mediatorem zatwierdzonej przez sąd albo umowie alimentacyjnej.

Zmiana stosunków może polegać przede wszystkim na:

• wzroście usprawiedliwionych potrzeb dziecka,
• zwiększeniu możliwości zarobkowych lub majątkowych rodzica zobowiązanego,
• zmianie zakresu osobistych starań jednego z rodziców o wychowanie dziecka.

Nie wystarczy samo ogólne stwierdzenie, że „wszystko zdrożało”. Trzeba pokazać konkretnie, jakie wydatki wzrosły i dlaczego są związane z potrzebami dziecka.

Od czego zależy wysokość alimentów?

Kluczowy jest art. 135 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Przepis ten stanowi, że zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego.

W praktyce sąd porównuje dwa elementy:

1. ile realnie kosztuje utrzymanie i wychowanie dziecka,
2. na ile rodzica stać, przy uwzględnieniu nie tylko faktycznie osiąganych dochodów, ale także możliwości ich uzyskania.

Dlatego sąd bada nie tylko pensję „na rękę”, ale także kwalifikacje, doświadczenie zawodowe, stan zdrowia, posiadany majątek, dodatkowe źródła dochodu, a czasem również to, czy rodzic celowo nie ogranicza aktywności zawodowej.

Zobacz również:

podwyższenie pełnoletniego

Jakie argumenty zwykle uzasadniają podwyższenie alimentów?

Najczęściej skuteczne są argumenty oparte na konkretnych, udokumentowanych zmianach od czasu ostatniego rozstrzygnięcia. Mogą to być na przykład:

• dziecko poszło do szkoły lub zmieniło etap edukacji i wzrosły koszty podręczników, zajęć, dojazdów, wyżywienia,
• pojawiły się wydatki na leczenie, rehabilitację, terapię, ortodoncję lub leki,
• wzrosły koszty mieszkania, wyżywienia i codziennego utrzymania dziecka,
• rodzic zobowiązany zaczął więcej zarabiać lub poprawiła się jego sytuacja majątkowa,
• rodzic sprawujący codzienną opiekę ponosi większy ciężar wychowania niż poprzednio.

Warto pamiętać, że zgodnie z art. 96 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka oraz należycie przygotować je do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień. To wpływa na ocenę, czy określone wydatki edukacyjne lub rozwojowe są usprawiedliwione.

Do typowych dowodów należą: faktury, paragony, potwierdzenia opłat, umowy, zaświadczenia lekarskie, zaświadczenia szkolne, harmonogramy zajęć, zestawienia miesięcznych kosztów oraz dokumenty dotyczące dochodów stron.

Czy wzrost dochodów rodzica automatycznie oznacza wyższe alimenty?

Nie. Wzrost wynagrodzenia jest ważny, ale sam w sobie nie oznacza jeszcze, że sąd podwyższy alimenty dokładnie o określoną kwotę. Sąd ocenia, czy wraz ze wzrostem dochodów rzeczywiście zwiększyły się możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego w rozumieniu art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Znaczenie ma też skala wzrostu. Jeżeli dochód wzrósł nieznacznie, a jednocześnie rodzic ma uzasadnione stałe koszty utrzymania, sąd może uznać, że podwyżka alimentów powinna być umiarkowana. Jeżeli natomiast poprawa sytuacji jest wyraźna, a potrzeby dziecka wzrosły, podwyżka może być większa.

Orzecznictwo od lat przyjmuje, że liczą się nie tylko rzeczywiście osiągane zarobki, ale również dochody, które zobowiązany mógłby uzyskiwać przy pełnym wykorzystaniu sił i kwalifikacji. Takie stanowisko wynika m.in. z wyroku Sądu Najwyższego z 16 maja 1975 r., sygn. akt III CRN 48/75, oraz z orzeczenia Sądu Najwyższego z 9 stycznia 1959 r., sygn. akt III CR 212/58.

Czy kredyt mieszkaniowy obniża alimenty?

Kredyt mieszkaniowy nie wyłącza możliwości podwyższenia alimentów, ale może być jednym z elementów oceny sytuacji majątkowej zobowiązanego. Sąd zwykle inaczej ocenia kredyt zaciągnięty na zaspokojenie podstawowej potrzeby mieszkaniowej, a inaczej zobowiązania konsumpcyjne.

Nie ma jednak przepisu, który dawałby pierwszeństwo racie kredytu przed obowiązkiem alimentacyjnym wobec dziecka. Z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, że rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.

W praktyce oznacza to, że kredyt może być argumentem pomocniczym, ale rzadko samodzielnie przesądza o oddaleniu żądania podwyższenia alimentów. Dużo zależy od tego, czy kredyt był konieczny, jaka jest jego wysokość i jaka pozostaje cała sytuacja finansowa rodzica.

Znaczenie osobistych starań o wychowanie dziecka

Zgodnie z art. 135 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o jego utrzymanie lub wychowanie. W takim przypadku świadczenie drugiego rodzica polega odpowiednio na pokrywaniu kosztów utrzymania i wychowania.

Dlatego znaczenie ma to, który z rodziców na co dzień zajmuje się dzieckiem, odrabia z nim lekcje, organizuje leczenie, dowozi na zajęcia, gotuje i zapewnia bieżącą opiekę. Im większy ciężar osobistej pieczy po jednej stronie, tym większy może być udział finansowy drugiego rodzica.

Jeżeli kontakty z dzieckiem są ograniczane albo faktyczny model opieki odbiega od tego, co wynika z wcześniejszych ustaleń, może to mieć znaczenie dowodowe, ale trzeba to przedstawić konkretnie i ostrożnie. Sama deklaracja, że rodzic „chciałby częściej uczestniczyć w wychowaniu”, zwykle nie wystarcza bez wykazania realnych okoliczności.

Zobacz również:

podwyższenie z funduszu oraz apelacja od alimentów

Jakich dowodów warto użyć w sprawie?

W sprawie o podwyższenie alimentów liczy się porównanie: jak było przy poprzednim orzeczeniu i jak jest teraz. Najlepiej przygotować to w formie czytelnego zestawienia.

W toku już wszczętej sprawy znaczenie może mieć również procesowa forma żądania, np. pozew wzajemny o podwyższenie alimentów.

Warto unikać zawyżania kosztów dziecka. Sąd zwykle krytycznie ocenia zestawienia oderwane od realiów albo niepoparte dokumentami.

Od kiedy może obowiązywać podwyższona kwota?

Co do zasady sąd może zasądzić podwyższone alimenty od daty wniesienia pozwu, a w niektórych stanach faktycznych także od innej daty wskazanej w żądaniu, jeżeli znajduje ona uzasadnienie w materiale dowodowym. W praktyce duże znaczenie ma to, jak sformułowano pozew i od kiedy wykazano zmianę stosunków.

Jeżeli w sprawie występują zaległości lub problem z egzekucją, warto równolegle ocenić, czy znaczenie ma także sposób wykonywania dotychczasowego obowiązku alimentacyjnego i ewentualne zabezpieczenie roszczenia na czas procesu.

Nieznany adres pozwanego – co może zrobić sąd?

Jeżeli miejsce pobytu pozwanego nie jest znane, zastosowanie mają art. 143 i art. 144 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.

Zgodnie z art. 143 Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli stronie, której miejsce pobytu nie jest znane, ma być doręczony pozew lub inne pismo procesowe wywołujące potrzebę obrony jej praw, doręczenie może nastąpić do rąk kuratora ustanowionego przez sąd. Jeżeli pozwany o zmianie wysokości alimentów dowiaduje się dopiero po czasie, kluczowe stają się doręczenia i możliwość obrony; ten wariant omawiamy w poradzie o podwyższeniu alimentów bez wiedzy zobowiązanego.

Z kolei art. 144 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego wymaga, aby wnioskodawca uprawdopodobnił, że miejsce pobytu strony nie jest znane. W sprawach o roszczenia alimentacyjne sąd przed ustanowieniem kuratora podejmuje stosowne czynności w celu ustalenia miejsca zamieszkania lub pobytu pozwanego.

W praktyce może to oznaczać m.in. próbę ustalenia adresu w rejestrach, zwrócenie się o dane meldunkowe albo wezwanie powoda do podania dodatkowych informacji. Jeżeli adres okaże się nieaktualny, samo doręczenie na adres rodziców pozwanego nie jest wystarczające, jeśli pozwany tam nie mieszka.

Jeżeli sąd ustanowi kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu, kurator reprezentuje interesy pozwanego do czasu ustalenia jego miejsca pobytu albo zgłoszenia się samego pozwanego lub jego pełnomocnika.

Jaki sąd jest właściwy w sprawie o podwyższenie alimentów?

W sprawach o alimenty działa właściwość przemienna. Zgodnie z art. 32 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego powództwo o roszczenie alimentacyjne można wytoczyć także według miejsca zamieszkania osoby uprawnionej.

To oznacza, że osoba dochodząca podwyższenia alimentów nie musi składać pozwu wyłącznie do sądu miejsca zamieszkania pozwanego. Może wybrać sąd swojego miejsca zamieszkania, jeśli działa w imieniu dziecka uprawnionego do alimentów.

W praktyce pozwany zwykle nie doprowadzi skutecznie do przeniesienia sprawy tylko dlatego, że mieszka daleko od sądu wybranego przez powoda. Wyjątkowe sytuacje proceduralne są możliwe, ale muszą wynikać z konkretnych przesłanek, a nie samej niewygody dojazdu.

Jeżeli udział osobisty w rozprawie jest obiektywnie utrudniony, można rozważyć wniosek o przesłuchanie zdalne albo o przeprowadzenie określonej czynności przy wykorzystaniu pomocy sądu wezwanego, ale decyzja należy do sądu prowadzącego sprawę i zależy od okoliczności konkretnej sprawy.

Jak bronić się przed zbyt wysokim żądaniem?

Jeżeli żądana podwyżka jest zawyżona, warto w odpowiedzi na pozew:

• zakwestionować nieudowodnione albo przesadzone koszty,
• wykazać swoją aktualną sytuację dochodową i majątkową,
• przedstawić uzasadnione stałe wydatki, w tym mieszkaniowe,
• wskazać rzeczywisty zakres osobistej opieki nad dzieckiem, jeżeli ma znaczenie,
• ewentualnie zaproponować inną, realną kwotę podwyższenia zamiast żądania oddalenia powództwa w całości.

Taka strategia bywa praktyczna, gdy wiadomo, że pewna podwyżka jest prawdopodobna, ale spór dotyczy jej wysokości.

FAQ

Czy była żona może żądać dowolnej kwoty podwyższenia alimentów?

Może sformułować własne żądanie, ale sąd nie jest nim związany co do wysokości. Ostateczna kwota zależy od oceny przesłanek z art. 135 § 1 i art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy sam upływ czasu wystarczy do podwyższenia alimentów?

Nie. Potrzebna jest konkretna zmiana stosunków po poprzednim rozstrzygnięciu, np. wzrost kosztów utrzymania dziecka albo poprawa możliwości zarobkowych zobowiązanego.

Czy sąd bierze pod uwagę tylko aktualną pensję rodzica?

Nie. Sąd ocenia także możliwości zarobkowe i majątkowe, czyli to, ile rodzic może realnie zarabiać przy wykorzystaniu swoich kwalifikacji i sytuacji życiowej.

Czy kredyt mieszkaniowy chroni przed podwyżką alimentów?

Nie automatycznie. Może być uwzględniony przy ocenie sytuacji finansowej, ale nie ma pierwszeństwa przed obowiązkiem alimentacyjnym wobec dziecka.

Czy sprawa może toczyć się w sądzie miejsca zamieszkania dziecka?

Tak. Zgodnie z art. 32 Kodeksu postępowania cywilnego pozew o alimenty można wnieść także według miejsca zamieszkania osoby uprawnionej.

Źródła

• art. 96 § 1, art. 133 § 1, art. 135 § 1 i § 2, art. 138 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 32, art. 143, art. 144 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• wyrok Sądu Najwyższego z 25 maja 1999 r., sygn. akt I CKN 274/99
• wyrok Sądu Najwyższego z 16 maja 1975 r., sygn. akt III CRN 48/75
• orzeczenie Sądu Najwyższego z 9 stycznia 1959 r., sygn. akt III CR 212/58