Ostateczne wezwanie wykonawcy do zakończenia prac

Jak wyegzekwować od wykonawcy wykonanie umówionej usługi?

Najrozsądniejszym pierwszym krokiem jest wysłanie do wykonawcy pisemnego ostatecznego wezwania do zakończenia prac. W piśmie należy wskazać, jaka umowa została zawarta, jakie prace miały zostać wykonane, ile zapłacono, co nie zostało jeszcze zrobione oraz jaki dodatkowy termin wyznacza się wykonawcy. Termin powinien być realny, ale konkretny, np. 7 albo 14 dni od doręczenia pisma, zależnie od zakresu pozostałych prac.

W wezwaniu warto wyraźnie napisać, że po bezskutecznym upływie terminu zamawiający złoży oświadczenie o odstąpieniu od umowy, zażąda zwrotu odpowiedniej części wynagrodzenia, wydania powierzonych rzeczy i naprawienia szkody. Pismo najlepiej wysłać listem poleconym za potwierdzeniem odbioru, a dodatkowo e-mailem lub SMS-em, jeżeli strony wcześniej tak się kontaktowały.

Przed wysłaniem pisma trzeba uporządkować dowody: potwierdzenia przelewów, pokwitowania zaliczki, wiadomości z wykonawcą, zdjęcia aktualnego stanu prac, ustalenia co do terminu oraz ewentualne nagrania lub zeznania świadków. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy umowa była ustna. Sama umowa ustna co do zasady może być ważna, ale w sporze trzeba wykazać jej treść.

Niewywiązanie się wykonawcy z umowy o dzieło

Renowacja stolarki drzwiowej, wykonanie balustrad, mebli na wymiar, zabudowy czy innych oznaczonych prac najczęściej będzie umową o dzieło. Zgodnie z art. 627 Kodeksu cywilnego przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia.

Jeżeli wykonawca wykonał tylko część prac, a następnie przez wiele tygodni lub miesięcy nie podejmuje realnych działań, nie odbiera telefonu albo składa wyłącznie puste obietnice, mamy do czynienia co najmniej z nienależytym wykonywaniem zobowiązania. W praktyce najważniejsze jest ustalenie, czy problem dotyczy przede wszystkim opóźnienia, wadliwego sposobu wykonywania prac, czy obu tych kwestii jednocześnie.

Przy samym opóźnieniu podstawowe znaczenie ma art. 635 Kodeksu cywilnego. Jeżeli przyjmujący zamówienie opóźnia się z rozpoczęciem lub wykończeniem dzieła tak dalece, że nie jest prawdopodobne, aby zdołał ukończyć je w umówionym czasie, zamawiający może odstąpić od umowy jeszcze przed upływem terminu do wykonania dzieła i bez wyznaczania terminu dodatkowego.

Ostateczne wezwanie a odstąpienie od umowy o wykonanie dzieła

Choć art. 635 Kodeksu cywilnego pozwala w określonych przypadkach odstąpić od umowy bez dodatkowego wezwania, z praktycznego punktu widzenia często lepiej najpierw wysłać ostateczne ponaglenie. Takie pismo porządkuje sytuację, utrwala dowody i zmniejsza ryzyko sporu o to, czy wykonawca rzeczywiście miał jeszcze szansę dokończyć prace.

W piśmie można powołać się także na art. 491 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym jeżeli jedna ze stron dopuszcza się zwłoki w wykonaniu zobowiązania z umowy wzajemnej, druga strona może wyznaczyć jej odpowiedni dodatkowy termin z zagrożeniem, że po jego bezskutecznym upływie będzie uprawniona do odstąpienia od umowy. Może również żądać wykonania zobowiązania i naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki.

Oświadczenie o odstąpieniu od umowy powinno być złożone tak, aby wykonawca mógł zapoznać się z jego treścią. Dla celów dowodowych najlepiej zachować formę pisemną. W piśmie należy wskazać podstawę odstąpienia, opisać naruszenia wykonawcy i określić żądania: zwrot pieniędzy, wydanie rzeczy, rozliczenie wykonanej części dzieła oraz zapłatę ewentualnego odszkodowania.

Zwrot zaliczki, wynagrodzenia i powierzonych rzeczy

Po skutecznym odstąpieniu od umowy wzajemnej zastosowanie ma art. 494 § 1 Kodeksu cywilnego. Strona, która odstępuje od umowy, powinna zwrócić drugiej stronie to, co otrzymała, a druga strona ma obowiązek to przyjąć. Strona odstępująca może żądać nie tylko zwrotu swojego świadczenia, lecz także naprawienia szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania. Zwrot świadczenia na rzecz konsumenta powinien nastąpić niezwłocznie.

W sprawach o prace częściowo wykonane najczęściej pojawia się problem, czy można żądać zwrotu całej zaliczki albo całego wynagrodzenia. Odpowiedź zależy od tego, czy wykonana część dzieła ma dla zamawiającego realną wartość i czy można ją wykorzystać. Jeżeli część pracy jest prawidłowa i użyteczna, rozliczenie może obejmować wynagrodzenie odpowiadające tej części, a zwrotowi podlega nadwyżka. Jeżeli praca jest bezużyteczna albo niezgodna z umową, żądanie zwrotu całości może być uzasadnione.

Jeżeli wykonawca przechowuje drzwi, elementy balustrad, materiały albo inne rzeczy zamawiającego, w wezwaniu i oświadczeniu o odstąpieniu trzeba osobno zażądać ich wydania. Warto wskazać termin, miejsce odbioru i konsekwencje braku wydania. Gdy wykonawca odmawia zwrotu rzeczy, poza pozwem o zapłatę może być potrzebne także roszczenie o wydanie rzeczy.

Wadliwe wykonywanie prac i wykonanie zastępcze

Jeżeli problem nie polega wyłącznie na opóźnieniu, ale także na tym, że wykonawca wykonuje dzieło wadliwie albo sprzecznie z umową, znaczenie ma art. 636 § 1 Kodeksu cywilnego. W takiej sytuacji zamawiający powinien wezwać wykonawcę do zmiany sposobu wykonania i wyznaczyć mu odpowiedni termin. Po bezskutecznym upływie terminu może odstąpić od umowy albo powierzyć poprawienie lub dalsze wykonanie dzieła innej osobie na koszt i niebezpieczeństwo wykonawcy.

Ta podstawa jest szczególnie przydatna, gdy prace są wykonywane źle, niezgodnie z projektem, z innych materiałów niż uzgodniono albo w sposób zagrażający dalszemu wykorzystaniu dzieła. W takim przypadku samo stwierdzenie opóźnienia może nie wystarczyć; trzeba opisać także, na czym polega wadliwość lub sprzeczność z umową. Więcej o typowych roszczeniach przy nienależytej usłudze omawia artykuł o tym, jak wygląda reklamacja usługi wykonanej niezgodnie z umową.

Trzeba odróżnić wykonanie zastępcze przy wadliwym wykonywaniu dzieła od sytuacji, w której wykonawca jedynie opóźnia prace. Przy samym opóźnieniu zamawiający może dochodzić odszkodowania za szkodę wynikłą ze zwłoki lub niewykonania zobowiązania, ale obciążenie wykonawcy kosztami innej firmy wymaga wykazania podstaw prawnych, wysokości szkody i związku przyczynowego.

Odszkodowanie za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania

Podstawą żądania odszkodowania jest art. 471 Kodeksu cywilnego. Dłużnik, czyli w tym przypadku wykonawca, ma obowiązek naprawić szkodę wynikłą z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że wykaże, iż nastąpiło to z przyczyn, za które nie ponosi odpowiedzialności.

Szkoda może obejmować np. konieczność zapłacenia innej firmie wyższej ceny za dokończenie prac, koszty zabezpieczenia materiałów, koszty transportu, przechowania rzeczy albo inne realne straty. W określonych przypadkach można dochodzić także utraconych korzyści, ale trzeba je szczególnie starannie udowodnić. Zgodnie z art. 361 § 2 Kodeksu cywilnego naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby szkody mu nie wyrządzono.

W praktyce nie wystarczy napisać, że wykonawca opóźnia się od kilku miesięcy. Trzeba wykazać: naruszenie umowy, powstanie szkody, wysokość szkody oraz normalny związek przyczynowy między zachowaniem wykonawcy a stratą. Dowodami mogą być faktury od nowej firmy, kosztorysy, korespondencja z wykonawcą, zdjęcia, opinia rzeczoznawcy oraz potwierdzenia płatności.

Jak dochodzić roszczeń, gdy wykonawca nie reaguje?

Jeżeli wykonawca nie zakończy prac, nie zwróci pieniędzy ani nie wyda rzeczy mimo wezwania, pozostaje skierowanie sprawy do sądu. Najczęściej będzie to pozew o zapłatę, ewentualnie połączony z żądaniem wydania rzeczy albo odszkodowania. Co do zasady pozew składa się do sądu właściwego według miejsca zamieszkania albo siedziby pozwanego, choć w niektórych sprawach można rozważyć także właściwość według miejsca wykonania umowy.

W pozwie trzeba dokładnie opisać umowę, ustalenia stron, terminy, zapłatę, zakres wykonanych prac, opóźnienie, wezwania oraz wysokość dochodzonych kwot. Jeżeli sytuacja jest podobna do porzucenia robót przez wykonawcę, przydatne może być porównanie z problemem opisanym w materiale: wykonawca nie wykonał robót i porzucił pracę.

Zgodnie z art. 6 Kodeksu cywilnego ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Z kolei art. 232 Kodeksu postępowania cywilnego nakłada na strony obowiązek wskazywania dowodów dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Dlatego przed pozwem warto przygotować pełny zestaw dokumentów i uporządkowaną chronologię zdarzeń.

Co powinno zawierać ostateczne wezwanie do wykonawcy?

Dobre wezwanie powinno być krótkie, konkretne i oparte na faktach. Powinno zawierać:

• dane zamawiającego i wykonawcy,
• datę zawarcia umowy oraz opis ustalonego dzieła,
• wskazanie zapłaconej zaliczki lub wynagrodzenia,
• opis niewykonanej albo wadliwie wykonanej części prac,
• konkretny termin na zakończenie prac albo wydanie rzeczy,
• zapowiedź odstąpienia od umowy i dochodzenia roszczeń,
• żądanie zwrotu pieniędzy, odszkodowania lub wydania materiałów, jeżeli wykonawca nie wykona zobowiązania.

Jeżeli wykonawca nie wystawia dokumentów, faktur albo rachunków, trzeba zachować wszystkie inne potwierdzenia płatności i ustaleń. W podobnych sprawach pomocny może być także tekst o sytuacji, gdy wykonawca nie chce wystawić faktury.

FAQ

Źródła

• art. 6, art. 60, art. 61, art. 361 § 2, art. 471, art. 491, art. 494, art. 627, art. 635, art. 636 Kodeksu cywilnego, ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 230, art. 231, art. 232 Kodeksu postępowania cywilnego, ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• wyrok Sądu Najwyższego z 4 kwietnia 1997 r., II CKN 65/97
• wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 19 grudnia 2013 r., I ACa 792/13
• wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 21 kwietnia 2009 r., V ACa 88/09