Zakaz odbioru dziecka z przedszkola przez babcię

Czy ojciec może sam upoważnić babcię do odbioru dziecka?

W opisanej sytuacji kluczowe są trzy elementy: treść postanowienia o zabezpieczeniu, zakres władzy rodzicielskiej każdego z rodziców oraz charakter samej czynności odbioru dziecka z przedszkola. Zgodnie z art. 93 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, chyba że sąd orzekł inaczej. Jeżeli więc ojciec nie został pozbawiony władzy rodzicielskiej, nie została mu ona zawieszona ani ograniczona w zakresie decydowania o bieżącej pieczy nad dzieckiem, nadal wykonuje władzę rodzicielską.

Art. 95 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że władza rodzicielska obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą dziecka oraz do wychowania dziecka. Z kolei art. 95 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nakazuje wykonywać władzę rodzicielską tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny. Zorganizowanie odbioru dziecka przez babcię w dniu, w którym dziecko przebywa pod opieką ojca, mieści się zasadniczo w bieżącej pieczy nad dzieckiem, o ile nie ma szczególnych przeciwwskazań, np. zagrożenia bezpieczeństwa dziecka albo odmiennego rozstrzygnięcia sądu.

Art. 97 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje, że jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest obowiązane i uprawnione do jej wykonywania. Dopiero o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie, a w braku porozumienia rozstrzyga sąd opiekuńczy, co wynika z art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Stałe wskazanie osoby odbierającej dziecko z przedszkola może w praktyce wywołać spór, ale co do zasady samo techniczne odebranie dziecka przez babcię w czasie, gdy pieczę sprawuje ojciec, nie jest taką samą kategorią sprawy jak wybór szkoły, leczenie, miejsce stałego pobytu czy wyjazd za granicę.

Art. 97 i 98 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego a odbiór dziecka z przedszkola

Art. 97 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jest ważniejszą podstawą w tej sprawie niż art. 98 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Art. 98 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczy bowiem przedstawicielstwa ustawowego dziecka, czyli reprezentowania dziecka przez rodziców w czynnościach prawnych. Upoważnienie babci do odbioru dziecka z przedszkola ma przede wszystkim charakter organizacyjny i faktyczny: rodzic wskazuje placówce osobę, której można wydać dziecko.

Nie oznacza to jednak, że przedszkole ma ignorować dokumenty i procedury. Dyrektor placówki odpowiada za bezpieczeństwo dzieci. Art. 68 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe nakłada na dyrektora szkoły obowiązek wykonywania zadań związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom i nauczycielom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę, a zgodnie z art. 4 pkt 1 Prawa oświatowego ilekroć w ustawie jest mowa o szkole, należy przez to rozumieć także przedszkole. Przedszkole może więc żądać, aby upoważnienie było pisemne, zawierało dane osoby odbierającej dziecko i pozwalało na jej identyfikację.

Statut przedszkola może regulować kwestie organizacyjne. Art. 102 ust. 1 pkt 6 Prawa oświatowego przewiduje, że statut przedszkola określa sposób sprawowania opieki nad dziećmi w czasie zajęć w przedszkolu oraz w czasie zajęć poza przedszkolem. Taki statut nie może jednak być sprzeczny z ustawami ani z postanowieniem sądu. Jeżeli statut wymaga podpisu obojga rodziców w każdej sytuacji, a ojciec ma sądowo określone dni opieki nad dzieckiem, placówka powinna ocenić sprawę z uwzględnieniem orzeczenia sądu i zakresu władzy rodzicielskiej ojca, a nie wyłącznie mechanicznie stosować formularz.

Co zrobić, gdy przedszkole odmawia wydania dziecka babci?

W pierwszej kolejności ojciec powinien złożyć w przedszkolu pisemne upoważnienie dla babci. Dokument powinien zawierać: imię i nazwisko dziecka, dane ojca, dane babci, numer dokumentu tożsamości babci, wskazanie dni lub okresu obowiązywania upoważnienia oraz podpis ojca. Dobrze dołączyć odpis albo kopię postanowienia sądu o zabezpieczeniu, z którego wynika, kiedy ojciec sprawuje opiekę nad dzieckiem.

Jeżeli przedszkole odmawia przyjęcia dokumentu albo odmawia wydania dziecka w dniu opieki ojca, należy poprosić o pisemne stanowisko dyrektora z podaniem podstawy prawnej. Warto złożyć pismo za potwierdzeniem odbioru albo wysłać je e-mailem na oficjalny adres placówki. W razie dalszego sporu można zwrócić się do organu prowadzącego przedszkole, a gdy sprawa dotyczy przedszkola publicznego także do kuratora oświaty w zakresie kontroli zgodności działań placówki z prawem oświatowym.

Podobne problemy pojawiają się także przy szkole, świetlicy i odbiorze dziecka przez dziadków. Praktyczne znaczenie ma wtedy nie tylko treść regulaminu placówki, ale również zakres władzy rodzicielskiej oraz orzeczenia sądu. Zobacz również: odbiór dziecka ze szkoły oraz szkoła i rodzic ograniczony.

Kiedy potrzebne jest rozstrzygnięcie sądu?

Jeżeli rodzice nie mogą porozumieć się w sprawie organizacji opieki, a spór zaczyna dezorganizować pobyt dziecka w przedszkolu, sprawę powinien rozstrzygnąć sąd. Podstawą jest art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym o istotnych sprawach dziecka w braku porozumienia rodziców rozstrzyga sąd opiekuńczy. W czasie sprawy rozwodowej właściwy będzie co do zasady sąd rozwodowy, ponieważ art. 445^1 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego ogranicza prowadzenie odrębnych postępowań dotyczących władzy rodzicielskiej i kontaktów, gdy sprawa o rozwód lub separację jest już w toku.

Jeżeli istniejące zabezpieczenie jest niewystarczające albo wywołuje wątpliwości, można złożyć wniosek o zmianę zabezpieczenia. Art. 742 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego pozwala obowiązanemu żądać uchylenia albo zmiany prawomocnego postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia, gdy odpadnie lub zmieni się przyczyna zabezpieczenia. W praktyce w sprawach rodzinnych wniosek może zmierzać do doprecyzowania, że w dniach opieki ojca dziecko może być odbierane z przedszkola przez osoby wskazane pisemnie przez ojca, w tym przez babcię ojczystą.

Przy zabezpieczeniu roszczeń sąd stosuje art. 730 § 1, art. 730^1 § 1 i § 2 oraz art. 755 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Trzeba uprawdopodobnić roszczenie i interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia, czyli wykazać, że bez jasnego rozstrzygnięcia dalsze wykonywanie opieki nad dzieckiem będzie utrudnione albo będzie prowadziło do konfliktów uderzających w dobro dziecka.

Jeżeli problem wynika nie tylko z formalności przedszkolnych, ale z konfliktu rodzinnego z udziałem babci, warto oddzielić emocje dorosłych od dobra dziecka. Inaczej ocenia się zwykłą pomoc babci w odbiorze dziecka z placówki, a inaczej sytuację, w której osoba odbierająca podsyca konflikt albo działa wbrew ustaleniom rodziców. W szerszym kontekście rodzinnych napięć pomocne mogą być także materiały: zabronić odwiedzin u rodziców oraz teściowa-synowa konflikt.

Jak przygotować upoważnienie dla babci?

Upoważnienie powinno być proste, ale jednoznaczne. Nie trzeba sporządzać aktu notarialnego, chyba że placówka ma uzasadnione wątpliwości co do autentyczności dokumentu albo rodzice chcą dodatkowo zabezpieczyć dowód podpisu. Wystarczy pisemne upoważnienie rodzica wraz z danymi osoby odbierającej dziecko. Warto wskazać, że upoważnienie obowiązuje wyłącznie w dniach, w których zgodnie z postanowieniem sądu dziecko pozostaje pod opieką ojca.

W upoważnieniu można też dopisać, że babcia jest zobowiązana okazać dokument tożsamości przy odbiorze dziecka. Jeżeli przedszkole odmawia przyjęcia dokumentu, dobrze poprosić o adnotację o odmowie albo wysłać pismo listem poleconym lub przez ePUAP, jeśli placówka publiczna obsługuje korespondencję elektroniczną.

FAQ

Podsumowanie

Jeżeli ojciec ma władzę rodzicielską i sąd ustalił, że w określonych dniach sprawuje opiekę nad dzieckiem, może co do zasady upoważnić babcię do odbioru dziecka z przedszkola w tych dniach. Podstawowe znaczenie ma art. 97 § 1 i § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz konkretna treść postanowienia sądu. Art. 98 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ma mniejsze znaczenie, ponieważ odbiór dziecka z przedszkola jest przede wszystkim czynnością faktyczną, a nie klasyczną reprezentacją dziecka przy czynności prawnej.

Jednocześnie przedszkole ma obowiązek dbać o bezpieczeństwo dziecka i może wymagać jasnej, pisemnej procedury. Jeżeli statut placówki żąda podpisu obojga rodziców, a jeden z rodziców bezzasadnie blokuje odbiór dziecka przez babcię, najlepszym rozwiązaniem jest pisemne uporządkowanie sprawy oraz uzyskanie doprecyzowania przez sąd rozwodowy.

Źródła

• Art. 93 § 1, art. 95 § 1 i § 3, art. 96 § 1, art. 97 § 1 i § 2, art. 98 § 1, art. 109 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 730 § 1, art. 730^1 § 1 i § 2, art. 742 § 1, art. 755 § 1, art. 445^1 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego.
• Art. 4 pkt 1, art. 68 ust. 1 pkt 6, art. 102 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe.