Nielegalna wycinka drzew przez sąsiada

Nielegalna wycinka drzew przez sąsiada – od czego zacząć?

Jeżeli sąsiad wyciął i zabrał drzewa rosnące na Pani działce, trzeba rozdzielić trzy sprawy: odpowiedzialność karną albo wykroczeniową sprawcy, ewentualną odpowiedzialność administracyjną za usunięcie drzew oraz roszczenie cywilne o naprawienie szkody.

Nie zawsze wartość drewna przyjęta przez policję będzie taka sama jak potencjalna kara administracyjna za usunięcie drzewa bez wymaganego zezwolenia. W postępowaniu karnym lub wykroczeniowym organy często wyceniają wartość zabranego drewna albo wartość szkody w mieniu. W postępowaniu administracyjnym organ ochrony przyrody oblicza natomiast karę według zasad z art. 88 i art. 89 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody.

Dlatego sama informacja, że drewno wyceniono na kilkadziesiąt albo kilkaset złotych, nie przesądza jeszcze, czy sprawa administracyjna nie powinna być wyjaśniona. Nie oznacza też automatycznie, że właściciel działki poniesie karę administracyjną, jeżeli wykaże, że drzewa usunęła osoba trzecia bez jego wiedzy i zgody.

Wyrąb drzewa w lesie a odpowiedzialność karna

Jeżeli drzewa rosły w lesie, podstawowe znaczenie ma art. 290 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Zgodnie z tym przepisem ten, kto w celu przywłaszczenia dopuszcza się wyrębu drzewa w lesie, odpowiada jak za kradzież. Przy skazaniu za wyrąb drzewa albo za kradzież drzewa wyrąbanego lub powalonego sąd orzeka na rzecz pokrzywdzonego nawiązkę w wysokości podwójnej wartości drzewa – wynika to z art. 290 § 2 Kodeksu karnego.

Jeżeli wartość drzewa nie przekracza progu wykroczeniowego, sprawa może być prowadzona jako wykroczenie z art. 120 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń. Obecnie granica między wykroczeniem a przestępstwem w sprawach kradzieżowych wynosi 800 zł, co wynika z art. 119 § 1 Kodeksu wykroczeń oraz art. 278 § 1 Kodeksu karnego w związku z aktualnymi przepisami o kwalifikacji czynów przeciwko mieniu.

W sprawie o wykroczenie z art. 120 § 1 Kodeksu wykroczeń sprawcy grozi kara aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny. Dodatkowo art. 120 § 3 Kodeksu wykroczeń pozwala orzec nawiązkę w wysokości podwójnej wartości wyrąbanego, ukradzionego lub przywłaszczonego drzewa, a jeżeli drzewo nie zostało odebrane – także obowiązek zapłaty jego równowartości.

Drzewa na prywatnej działce poza lasem

Jeżeli drzewa nie rosły w lesie, art. 290 Kodeksu karnego i art. 120 Kodeksu wykroczeń mogą nie być właściwą podstawą odpowiedzialności. Wtedy organy ścigania zwykle analizują przepisy o kradzieży oraz o zniszczeniu lub uszkodzeniu mienia.

Zabranie drewna po ścięciu może być kwalifikowane jako kradzież: jako wykroczenie z art. 119 § 1 Kodeksu wykroczeń, jeżeli wartość rzeczy nie przekracza 800 zł, albo jako przestępstwo z art. 278 § 1 Kodeksu karnego, jeżeli wartość przekracza ten próg. Samo ścięcie drzewa na cudzej nieruchomości może natomiast stanowić zniszczenie lub uszkodzenie mienia: wykroczenie z art. 124 § 1 Kodeksu wykroczeń przy szkodzie do 800 zł albo przestępstwo z art. 288 § 1 Kodeksu karnego przy szkodzie przekraczającej 800 zł.

Ostateczna kwalifikacja zależy od konkretnego stanu faktycznego: miejsca wzrostu drzew, tego, czy sprawca chciał przywłaszczyć drewno, wartości szkody, liczby drzew, dowodów oraz ustaleń policji lub prokuratury.

Czy policja mogła przyjąć niską wartość drewna?

Tak, ale trzeba sprawdzić, co dokładnie zostało wycenione. W postępowaniu o kradzież lub wykroczenie kradzieżowe organ może ustalać wartość zabranego drewna jako rzeczy. Taka wycena może być sporządzona przez osobę mającą wiadomości specjalne, np. leśnika, rzeczoznawcę albo biegłego. Jeżeli pokrzywdzony nie zgadza się z wyceną, może składać wnioski dowodowe, żądać uzupełnienia ustaleń i przedstawiać własne dowody, np. zdjęcia, dokumentację gatunku, obwodu pnia, wieku drzewa, wycenę rzeczoznawcy lub koszt odtworzenia nasadzeń.

Wartość drewna nie musi jednak odpowiadać całej szkodzie właściciela nieruchomości. Szkoda może obejmować także utratę walorów działki, koszt uporządkowania terenu, koszt nowych nasadzeń albo inne następstwa normalnie wynikające z czynu sprawcy. Takie roszczenia ocenia się na podstawie art. 361 § 1-2 Kodeksu cywilnego oraz art. 363 § 1 Kodeksu cywilnego.

Kara administracyjna za usunięcie drzewa bez zezwolenia

Zezwolenie na usunięcie drzewa lub krzewu jest co do zasady wymagane na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody. Zezwolenie wydaje wójt, burmistrz albo prezydent miasta, a w określonych przypadkach inny organ wskazany w tej ustawie.

Od tej zasady istnieją ważne wyjątki. Art. 83f ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie przyrody zwalnia z obowiązku uzyskania zezwolenia m.in. drzewa, których obwód pnia mierzony na wysokości 5 cm nie przekracza: 80 cm dla topoli, wierzb, klonu jesionolistnego i klonu srebrzystego, 65 cm dla kasztanowca zwyczajnego, robinii akacjowej i platanu klonolistnego oraz 50 cm dla pozostałych gatunków drzew.

Dodatkowo art. 83f ust. 1 pkt 3a ustawy o ochronie przyrody przewiduje szczególne zasady dla drzew i krzewów rosnących na nieruchomościach stanowiących własność osób fizycznych i usuwanych na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Jeżeli obwód pnia przekracza wskazane wyżej progi, właściciel co do zasady musi dokonać zgłoszenia zamiaru usunięcia drzewa. Wynika to z art. 83f ust. 4 ustawy o ochronie przyrody.

Po zgłoszeniu organ dokonuje oględzin w terminie 21 dni od dnia doręczenia zgłoszenia, co wynika z art. 83f ust. 6 ustawy o ochronie przyrody. Następnie organ może wnieść sprzeciw w terminie 14 dni od dnia oględzin – art. 83f ust. 8 tej ustawy. Jeżeli sprzeciw nie zostanie wniesiony, drzewo można usunąć, ale zgodnie z art. 83f ust. 13 ustawy o ochronie przyrody trzeba to zrobić przed upływem 6 miesięcy od oględzin.

Administracyjną karę pieniężną za usunięcie drzewa bez wymaganego zezwolenia, bez wymaganego zgłoszenia albo mimo sprzeciwu organu przewiduje art. 88 ustawy o ochronie przyrody. Wysokość kary ustala się według art. 89 tej ustawy, co oznacza, że zależy ona m.in. od gatunku drzewa, obwodu pnia i stawek stosowanych przy obliczaniu opłat.

W praktyce kary administracyjne mogą być znacznie wyższe niż wartość drewna jako rzeczy. Jeżeli jednak drzewo wyciął sąsiad bez wiedzy i zgody właściciela, właściciel powinien niezwłocznie przedłożyć organowi dowody: zawiadomienie policji, notatkę urzędową, zdjęcia, dane świadków, korespondencję oraz oświadczenie, że nie zlecał ani nie akceptował wycinki. Art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody wprost odnosi się do usunięcia drzewa lub krzewu bez zgody posiadacza nieruchomości, dlatego okoliczność braku zgody właściciela ma zasadnicze znaczenie.

Co powinien zrobić pokrzywdzony właściciel?

Najpierw należy zabezpieczyć dowody: zdjęcia miejsca wycinki, pni, śladów wjazdu, pozostałości gałęzi, ewentualnych kamer, dane świadków oraz dokumenty potwierdzające własność nieruchomości. Warto zanotować datę zdarzenia, liczbę drzew, gatunki, przybliżony obwód pni i to, kto zabrał drewno.

Następnie można złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa albo wykroczenia. Podstawą ogólną zawiadamiania o przestępstwie jest art. 304 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego. Status pokrzywdzonego wynika z art. 49 § 1 Kodeksu postępowania karnego, zgodnie z którym pokrzywdzonym jest osoba fizyczna lub prawna, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przestępstwo. Przy składaniu zawiadomienia policji pomocny może być także materiał o prawach pokrzywdzonego.

Równolegle warto poinformować właściwy urząd gminy lub miasta, że drzewa zostały usunięte bez zgody właściciela. W piśmie trzeba zaznaczyć, że właściciel nie dokonał wycinki, nie zlecił jej i nie wyraził na nią zgody. W sprawach z zakresu ochrony środowiska dobrze jest opisać zdarzenie możliwie precyzyjnie.

Odszkodowanie za wycięte drzewa

Niezależnie od postępowania prowadzonego przez policję lub urząd, właściciel może żądać naprawienia szkody od sprawcy. Podstawą jest art. 415 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, zgodnie z którym ten, kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia.

Zakres odszkodowania określają art. 361 § 1-2 Kodeksu cywilnego. Obejmuje ono normalne następstwa działania sprawcy, w tym rzeczywistą stratę i utracone korzyści, jeżeli da się je wykazać. Sposób naprawienia szkody reguluje art. 363 § 1 Kodeksu cywilnego – poszkodowany może żądać przywrócenia stanu poprzedniego albo zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej, chyba że przywrócenie stanu poprzedniego byłoby niemożliwe albo pociągało za sobą nadmierne trudności lub koszty.

Jeżeli sprawa karna zakończy się skazaniem, pokrzywdzony może złożyć wniosek o obowiązek naprawienia szkody na podstawie art. 46 § 1 Kodeksu karnego. W sprawach o wyrąb drzewa w lesie szczególne znaczenie ma także nawiązka z art. 290 § 2 Kodeksu karnego albo art. 120 § 3 Kodeksu wykroczeń.

Porównanie możliwych postępowań

FAQ

Czy właściciel działki odpowiada za drzewa wycięte przez sąsiada?

Nie powinno się tego zakładać automatycznie. Jeżeli właściciel nie zlecił wycinki i nie wyraził na nią zgody, powinien wykazać to w postępowaniu administracyjnym. Znaczenie ma art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody, który dotyczy usunięcia drzewa bez zgody posiadacza nieruchomości.

Czy niska wartość drewna wyklucza wysoką karę administracyjną?

Nie. Wartość drewna ustalana w sprawie karnej lub wykroczeniowej nie jest tym samym co kara administracyjna z art. 88 i art. 89 ustawy o ochronie przyrody. Kara administracyjna zależy m.in. od gatunku drzewa, obwodu pnia i zasad obliczania opłat.

Kiedy sprawa jest wykroczeniem, a kiedy przestępstwem?

W sprawach kradzieży i zniszczenia mienia podstawową granicą jest obecnie 800 zł. Przy wartości do 800 zł w grę wchodzą najczęściej art. 119 § 1 albo art. 124 § 1 Kodeksu wykroczeń. Powyżej tej kwoty możliwa jest odpowiedzialność z art. 278 § 1 albo art. 288 § 1 Kodeksu karnego. Wyrąb drzewa w lesie ocenia się dodatkowo przez art. 120 Kodeksu wykroczeń albo art. 290 Kodeksu karnego.

Czy można żądać od sąsiada odszkodowania?

Tak. Podstawą jest art. 415 Kodeksu cywilnego, a zakres szkody określają art. 361 § 1-2 i art. 363 § 1 Kodeksu cywilnego. Właściciel powinien wykazać winę sprawcy, wysokość szkody i związek przyczynowy między wycinką a poniesioną stratą.

Czy trzeba składać osobne pismo do urzędu gminy?

Warto to zrobić, zwłaszcza gdy drzewa mogły wymagać zezwolenia albo zgłoszenia. Pismo do urzędu powinno wskazywać, że wycinka nastąpiła bez zgody właściciela, oraz zawierać dowody potwierdzające tę okoliczność.

Źródła

• art. 83, art. 83f, art. 88 i art. 89 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
• art. 119 § 1, art. 120 § 1 i § 3 oraz art. 124 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń
• art. 278 § 1, art. 288 § 1, art. 290 § 1-2 oraz art. 46 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
• art. 49 § 1 i art. 304 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego
• art. 415, art. 361 § 1-2 i art. 363 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny