Wniosek do sądu opiekuńczego

Kiedy potrzebny jest wniosek do sądu opiekuńczego?

Jeżeli małoletnie dziecko jest współwłaścicielem mieszkania, domu, działki albo innego składnika majątkowego o większej wartości, rodzic nie może swobodnie rozporządzać tym majątkiem. Zgodnie z art. 95 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy władza rodzicielska obejmuje m.in. obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad majątkiem dziecka. Z kolei art. 101 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nakazuje rodzicom sprawować zarząd majątkiem dziecka z należytą starannością.

Granice tego zarządu wyznacza art. 101 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten stanowi, że rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu ani wyrażać zgody na dokonywanie takich czynności przez dziecko. Sprzedaż udziału w nieruchomości, obciążenie go hipoteką, darowizna, dział spadku obejmujący nieruchomość czy zrzeczenie się wartościowego prawa to typowe czynności przekraczające zwykły zarząd.

W opisanej sytuacji córka odziedziczyła po ojcu udział 1/2 w mieszkaniu, a matka posiada drugi udział 1/2. Sprzedaż całego lokalu wymaga więc nie tylko działania matki we własnym imieniu, lecz także działania w imieniu dziecka jako jego przedstawicielki ustawowej. Do tej drugiej czynności potrzebne jest uprzednie zezwolenie sądu opiekuńczego.

Czy we wniosku trzeba wskazać konkretnego kupującego?

Nie ma przepisu, który w każdej sprawie nakazywałby podać dane przyszłego nabywcy mieszkania. Art. 583 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego wymaga jednak, aby sąd opiekuńczy udzielił zezwolenia na konkretną czynność dotyczącą majątku dziecka. W praktyce oznacza to, że wniosek nie powinien być całkowicie ogólny, np. „proszę o zgodę na sprzedaż udziału dziecka w dowolnym czasie i za dowolną cenę”.

Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 11 lutego 1997 r., sygn. akt II CKN 90/96, wskazał, że uwzględniając wniosek w trybie art. 583 Kodeksu postępowania cywilnego, sąd opiekuńczy powinien dokładnie sprecyzować konkretną treść czynności przekraczającej zwykły zarząd, na którą wydaje zezwolenie. Orzeczenie zachowuje znaczenie praktyczne, bo pokazuje, że sąd musi wiedzieć, na co dokładnie wyraża zgodę.

Jeżeli rodzic nie zna jeszcze kupującego, może wnieść o zezwolenie na sprzedaż udziału dziecka w konkretnie oznaczonym lokalu, za cenę nie niższą niż określona kwota, w określonym terminie, z obowiązkiem przeznaczenia przypadającej dziecku części ceny na zakup innej nieruchomości dla dziecka albo zdeponowania pieniędzy na rachunku należącym do dziecka. Sąd może taki wniosek uwzględnić, ale może też zażądać doprecyzowania warunków transakcji, przedłożenia wyceny, projektu umowy przedwstępnej albo informacji o planowanym zakupie domu.

Co powinien zawierać wniosek o zgodę na sprzedaż mieszkania dziecka?

Wniosek powinien być praktyczny i konkretny. Składa się go w postępowaniu nieprocesowym. Zgodnie z art. 511 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego wniosek o wszczęcie postępowania powinien czynić zadość przepisom o pozwie, z odpowiednimi zmianami właściwymi dla postępowania nieprocesowego. W sprawie o zezwolenie na czynność dotyczącą majątku dziecka warto więc wskazać:

Jeżeli drugi rodzic żyje i ma władzę rodzicielską, powinien być wysłuchany w sprawie, co wynika z art. 583 Kodeksu postępowania cywilnego. Jeżeli drugi rodzic nie żyje, do wniosku należy dołączyć odpis aktu zgonu. Jeżeli władza rodzicielska drugiego rodzica została ograniczona, zawieszona albo odebrana, warto dołączyć orzeczenie sądu rodzinnego.

Jak uzasadnić interes dziecka?

Sąd opiekuńczy nie bada wyłącznie formalnej poprawności wniosku. Najważniejsze jest to, czy czynność będzie zgodna z dobrem dziecka i nie narazi jego majątku na uszczerbek. Wynika to z art. 95 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak wymaga tego dobro dziecka i interes społeczny.

W przypadku sprzedaży mieszkania i zakupu domu warto wyjaśnić, że dziecko będzie miało zapewnione stabilne warunki mieszkaniowe, a środki należne dziecku nie zostaną zużyte na bieżące potrzeby rodzica. Jeżeli pieniądze mają zostać przeznaczone na zakup nowego domu, dobrze jest wskazać, czy dziecko stanie się współwłaścicielem nowej nieruchomości. Jeżeli zakup domu nastąpi później, można zaproponować wpłatę części ceny należnej dziecku na rachunek bankowy dziecka albo rachunek depozytowy, z zastrzeżeniem, że środki będą użyte tylko za zgodą sądu.

Szczególnej ostrożności wymaga sytuacja, w której rodzic jest jednocześnie współwłaścicielem mieszkania i przedstawicielem ustawowym dziecka. Sama sprzedaż udziałów matki i dziecka temu samemu nabywcy nie jest automatycznie czynnością między rodzicem a dzieckiem w rozumieniu art. 98 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli jednak w konkretnej sprawie pojawia się realna sprzeczność interesów, np. spór o podział ceny, potrącenia, nakłady albo rozliczenia między matką a dzieckiem, może być potrzebne ustanowienie reprezentanta dziecka. Ocena zależy od szczegółów sprawy.

Jak sformułować żądanie wniosku?

Żądanie powinno być możliwie precyzyjne. Przykładowo można napisać: „Wnoszę o zezwolenie wnioskodawczyni, jako przedstawicielce ustawowej małoletniej Anny Kowalskiej, na zawarcie w imieniu małoletniej umowy sprzedaży udziału wynoszącego 1/2 w prawie własności lokalu mieszkalnego położonego w ..., dla którego Sąd Rejonowy ... prowadzi księgę wieczystą nr ..., za cenę nie niższą niż ... zł, przy czym część ceny przypadająca małoletniej zostanie przeznaczona na nabycie udziału w nieruchomości położonej w ... albo wpłacona na rachunek bankowy należący do małoletniej”.

Jeżeli rodzic nie zna jeszcze nabywcy, można wprost wyjaśnić, że sprzedaż będzie prowadzona na rynku otwartym, a wskazanie konkretnej osoby kupującego nie jest na etapie składania wniosku możliwe. Wtedy tym ważniejsze jest dołączenie wyceny i wskazanie ceny minimalnej. Sąd może ograniczyć zgodę czasowo, np. do sprzedaży w ciągu 6 albo 12 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia.

Opłata, przebieg sprawy i dokumenty

Opłata od wniosku o zezwolenie sądu opiekuńczego wynosi co do zasady 100 zł. Podstawą jest art. 23 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, który przewiduje opłatę stałą od wniosku o wszczęcie postępowania nieprocesowego, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej.

Do wniosku warto dołączyć dokumenty potwierdzające zarówno prawo dziecka do udziału w mieszkaniu, jak i opłacalność transakcji. Najczęściej będą to: odpis skrócony aktu urodzenia dziecka, akt zgonu ojca, prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia, aktualny wydruk księgi wieczystej, dokumenty dotyczące wartości lokalu, informacja o planowanym zakupie domu oraz dowód uiszczenia opłaty.

Warto pamiętać, że sąd wyraża zgodę przed dokonaniem czynności. Zawarcie aktu notarialnego sprzedaży udziału dziecka przed uzyskaniem prawomocnego postanowienia sądu opiekuńczego jest ryzykowne. Skoro art. 101 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wymaga zezwolenia sądu, czynność dokonana bez takiego zezwolenia może zostać uznana za nieważną na podstawie art. 58 § 1 Kodeksu cywilnego jako sprzeczna z ustawą.

FAQ

Źródła

• Art. 95 § 1 i § 3, art. 98 § 2, art. 101 § 1 i § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 511 § 1, art. 569 § 1, art. 576 § 2, art. 583 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego.
• Art. 58 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Art. 23 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
• Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 1997 r., sygn. akt II CKN 90/96.