Propozycja seksu nieletniej a odpowiedzialność karna

Czy propozycja seksu złożona 16-latce jest przestępstwem?

W polskim prawie karnym nie funkcjonuje zarzut o nazwie „pedofilia”. W praktyce chodzi najczęściej o przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, w szczególności o art. 200, art. 200a albo art. 202 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny.

Kluczowa jest granica 15 lat. Art. 200 § 1 Kodeksu karnego penalizuje obcowanie płciowe z małoletnim poniżej lat 15, dopuszczenie się wobec takiej osoby innej czynności seksualnej albo doprowadzenie jej do poddania się takim czynnościom lub do ich wykonania. Przepis ten przewiduje karę pozbawienia wolności od 2 do 15 lat. Omówienie tej granicy wiekowej znajdziesz także w materiale kontakt seksualny z osobą 15-letnią.

Jeżeli rozmówczyni rzeczywiście miała ukończone 16 lat, sama zgoda na kontakt seksualny nie jest objęta art. 200 § 1 Kodeksu karnego ani art. 200a Kodeksu karnego. Nie oznacza to jednak automatycznie braku ryzyka w każdym przypadku. Inne przepisy mogą mieć znaczenie, gdy wystąpiły np. przemoc, groźba bezprawna, szantaż, wykorzystanie bezradności, zależności, utrwalanie lub przesyłanie treści seksualnych, odpłatność albo nakłanianie do prostytucji.

Art. 200a Kodeksu karnego, czyli uwiedzenie małoletniego przez internet

Art. 200a § 1 Kodeksu karnego obejmuje sytuację, w której sprawca, w celu popełnienia przestępstwa określonego w art. 197 § 4 Kodeksu karnego lub art. 200 Kodeksu karnego albo w celu produkowania lub utrwalania treści pornograficznych, za pośrednictwem systemu teleinformatycznego lub sieci telekomunikacyjnej nawiązuje kontakt z małoletnim poniżej 15 lat i zmierza do spotkania z nim przez wprowadzenie go w błąd, wyzyskanie błędu lub niezdolności do należytego pojmowania sytuacji albo przy użyciu groźby bezprawnej. Czyn ten zagrożony jest karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat.

Art. 200a § 2 Kodeksu karnego dotyczy natomiast złożenia małoletniemu poniżej 15 lat, za pośrednictwem systemu teleinformatycznego lub sieci telekomunikacyjnej, propozycji obcowania płciowego, poddania się lub wykonania innej czynności seksualnej albo udziału w produkowaniu lub utrwalaniu treści pornograficznych, jeżeli sprawca zmierza do realizacji tej propozycji. Czyn ten zagrożony jest karą pozbawienia wolności do 3 lat.

Dla odpowiedzialności z art. 200a § 2 Kodeksu karnego nie wystarcza więc każda wulgarna lub seksualna wypowiedź. Istotne jest, czy rozmówca był osobą poniżej 15 lat oraz czy sprawca zmierzał do realizacji propozycji. Ocena zależy od całej rozmowy: jej treści, liczby wiadomości, ustalania miejsca spotkania, wysyłania danych kontaktowych, naciskania na spotkanie lub na przesłanie materiałów seksualnych. Podobne problemy związane z uwiedzeniem online opisuje materiał o umówienie się z nieletnim przez internet.

Wiek rozmówcy i rodzaj zachowania, szybkie porównanie

Czy nietrzeźwość zwalnia z odpowiedzialności?

Nie należy zakładać, że rozmowa prowadzona pod wpływem alkoholu automatycznie usuwa odpowiedzialność karną. Art. 31 § 1 Kodeksu karnego przewiduje niepoczytalność, gdy sprawca z powodu choroby psychicznej, upośledzenia umysłowego albo innego zakłócenia czynności psychicznych nie mógł rozpoznać znaczenia czynu lub pokierować swoim postępowaniem. Art. 31 § 2 Kodeksu karnego dotyczy znacznie ograniczonej poczytalności.

Jednocześnie art. 31 § 3 Kodeksu karnego stanowi, że zasad z art. 31 § 1 i § 2 Kodeksu karnego nie stosuje się, gdy sprawca wprawił się w stan nietrzeźwości lub odurzenia powodujący wyłączenie albo ograniczenie poczytalności, które przewidywał albo mógł przewidzieć. W praktyce dobrowolne spożycie alkoholu najczęściej nie jest skuteczną linią obrony.

Co oznacza wiadomość o zapisaniu numeru IP w bazie policji?

Sama wiadomość wysłana na czacie, że numer IP został zapisany w bazie Komendy Głównej Policji i że trzeba natychmiast zgłosić się na komisariat, nie jest jeszcze urzędowym wezwaniem. Może pochodzić od moderatora, innego użytkownika, automatycznego komunikatu, osoby podszywającej się pod organ albo od osoby próbującej przestraszyć rozmówcę.

Formalne wezwanie w postępowaniu karnym powinno pochodzić od uprawnionego organu i wskazywać m.in. organ wzywający, sprawę, miejsce i czas stawiennictwa, charakter, w jakim osoba ma się stawić, oraz skutki niestawiennictwa. Wymogi te wynikają z art. 129 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego.

Nie oznacza to jednak, że sprawę można lekceważyć. Jeżeli rozmowa została zgłoszona policji lub prokuraturze, organy mogą zabezpieczać dane i dowody. Przeszukanie pomieszczeń lub rzeczy może nastąpić na podstawie art. 219 § 1 Kodeksu postępowania karnego, a zatrzymanie rzeczy na podstawie art. 217 § 1 Kodeksu postępowania karnego. W sprawach komputerów, telefonów i nośników danych znaczenie ma również art. 236a Kodeksu postępowania karnego, który nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów o zatrzymaniu rzeczy i przeszukaniu do dysponenta oraz użytkownika systemu informatycznego, danych informatycznych i nośników.

Czy trzeba iść na policję po takiej wiadomości?

Jeżeli nie otrzymano formalnego wezwania, sama wiadomość z czatu nie tworzy obowiązku stawienia się na komisariacie. Inaczej jest, gdy doręczono prawidłowe wezwanie. Świadek ma obowiązek stawić się i złożyć zeznania, co wynika z art. 177 § 1 Kodeksu postępowania karnego. Podejrzany i oskarżony mają obowiązek stawiać się na każde wezwanie organu prowadzącego postępowanie, co wynika z art. 75 § 1 Kodeksu postępowania karnego.

Zatrzymanie nie następuje automatycznie dlatego, że ktoś nie zareagował na wiadomość z internetu. Art. 244 § 1 Kodeksu postępowania karnego pozwala policji zatrzymać osobę podejrzaną, jeżeli istnieje uzasadnione przypuszczenie popełnienia przestępstwa i zachodzi obawa ucieczki, ukrycia się, zatarcia śladów albo nie można ustalić tożsamości, a także w przypadkach wskazanych w tym przepisie. Każdy przypadek wymaga oceny konkretnych okoliczności.

Prawa osoby wezwanej w sprawie karnej

Jeżeli organ przesłuchuje osobę jako podejrzanego, zastosowanie ma art. 175 § 1 Kodeksu postępowania karnego: oskarżony, a przez art. 71 § 3 Kodeksu postępowania karnego także podejrzany, ma prawo składać wyjaśnienia, odmówić składania wyjaśnień albo odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania. Prawo do obrony wynika z art. 6 Kodeksu postępowania karnego.

Jeżeli osoba występuje jako świadek, może odmówić odpowiedzi na pytanie, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić ją lub osobę najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo albo przestępstwo skarbowe. Wynika to z art. 183 § 1 Kodeksu postępowania karnego. Dlatego przed przesłuchaniem warto ustalić, w jakim charakterze organ wzywa daną osobę.

Jeżeli rozmowa dotyczyła tylko hipotetycznej, jednorazowej propozycji wobec osoby przedstawiającej się jako 16-latka, ryzyko z art. 200a Kodeksu karnego jest inne niż w przypadku osoby poniżej 15 lat. Jednak każda sprawa wymaga sprawdzenia treści rozmowy. Szczególnie ryzykowne są ustalenia dotyczące spotkania, nakłanianie do wysyłania zdjęć lub filmów, groźby, szantaż oraz propozycja seksu za pieniądze. Wątek odpłatnych spotkań z nastolatką omawia materiał o propozycji spotkań sponsorowanych z nastolatką.

Obcowanie płciowe i inne czynności seksualne

W sprawach z art. 200 i art. 200a Kodeksu karnego znaczenie ma nie tylko propozycja klasycznego stosunku seksualnego. Przepisy obejmują także inną czynność seksualną. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 21 maja 2008 r., sygn. V KK 139/08, wskazał, że „inna czynność seksualna” to zachowanie związane z szeroko rozumianym życiem płciowym człowieka, niemieszczące się w pojęciu obcowania płciowego, polegające na kontakcie cielesnym sprawcy z pokrzywdzonym lub przynajmniej na cielesnym i mającym charakter seksualny zaangażowaniu ofiary.

Dlatego w realnej sprawie znaczenie może mieć nie tylko propozycja współżycia, lecz także nakłanianie do pieszczot, rozbierania się, wysyłania nagich zdjęć lub wykonywania czynności o charakterze seksualnym. Granice odpowiedzialności za inne czynności seksualne pokazuje także opracowanie inne sub-typy.

FAQ

Czy rozmowa z 16-latką może być podstawą zarzutu z art. 200a Kodeksu karnego?

Co do zasady art. 200a § 1 i § 2 Kodeksu karnego dotyczy małoletnich poniżej 15 lat. Jeżeli osoba rzeczywiście miała 16 lat, sam ten przepis zwykle nie będzie podstawą odpowiedzialności. Trzeba jednak sprawdzić, czy nie wystąpiły inne okoliczności, np. groźby, pornografia, nagrywanie, odpłatność albo wykorzystanie zależności.

Czy sama propozycja seksu przez internet wystarczy do przestępstwa?

W przypadku art. 200a § 2 Kodeksu karnego konieczne jest, aby propozycja była skierowana do małoletniego poniżej 15 lat i aby sprawca zmierzał do jej realizacji. Sama niestosowna wypowiedź bez tych elementów wymaga odrębnej oceny, ale nie każda taka wiadomość oznacza przestępstwo z art. 200a Kodeksu karnego.

Czy policja może ustalić osobę po numerze IP?

Tak, w toku postępowania organy mogą podejmować czynności zmierzające do ustalenia użytkownika usługi, zabezpieczenia danych i nośników. Podstawą czynności dotyczących rzeczy, pomieszczeń i danych mogą być m.in. art. 217 § 1, art. 219 § 1 i art. 236a Kodeksu postępowania karnego. Zakres i legalność takich czynności zależą od konkretnej sprawy.

Czy trzeba stawić się na policję po wiadomości z czatu?

Nie, jeżeli jest to wyłącznie prywatna albo anonimowa wiadomość z czatu. Obowiązek stawiennictwa powstaje po prawidłowym wezwaniu przez uprawniony organ. Wymogi wezwania określa art. 129 § 1 Kodeksu postępowania karnego.

Czy można odmówić odpowiedzi na pytania?

Podejrzany ma prawo odmówić składania wyjaśnień lub odpowiedzi na pytania na podstawie art. 175 § 1 Kodeksu postępowania karnego. Świadek może odmówić odpowiedzi na pytanie, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić jego lub osobę najbliższą na odpowiedzialność karną, co wynika z art. 183 § 1 Kodeksu postępowania karnego.

Źródła

• Art. 31, art. 197 § 4, art. 200, art. 200a, art. 202 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny.
• Art. 6, art. 71 § 3, art. 75 § 1, art. 129 § 1, art. 175 § 1, art. 177 § 1, art. 183 § 1, art. 217 § 1, art. 219 § 1, art. 236a i art. 244 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego.
• Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2008 r., sygn. V KK 139/08.