Cytowanie fragmentów cudzej publikacji w książce a prawo autorskie

Zasady cytowania zgodnie z prawem autorskim

Zgodnie z art. 29 oraz art. 34 i 35 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 roku (Dz.U. Nr 24, poz. 83 z późn. zm.), wolno przytaczać w utworach stanowiących samoistną całość urywki rozpowszechnionych utworów, w zakresie uzasadnionym celami cytatu — takimi jak wyjaśnianie, analiza krytyczna, nauczanie czy prawa gatunku twórczości. Można to robić pod warunkiem podania imienia i nazwiska twórcy oraz źródła. Cytat nie może jednak naruszać normalnego korzystania z utworu ani godzić w słuszne interesy twórcy.

Jak prawidłowo oznaczyć cytat

Ustawa nie określa dokładnego sposobu oznaczenia cytatu, wskazuje jedynie, że należy uwzględnić istniejące możliwości. W przypadku książek lub artykułów literackich należy podać w przypisie:

• nazwisko autora,

• imię lub inicjał imienia,

• tytuł cytowanego utworu,

• rok wydania,

• wydawnictwo,

• numer strony.

Ważne jest, że samo podanie autora i źródła w bibliografii nie wystarcza. Sąd Najwyższy w orzeczeniu z 29.12.1971 r. (OSN 1972, Nr 7–8, poz. 133) uznał, że należy umieszczać przypisy bezpośrednio przy cytacie, a nie tylko w spisie literatury.

Cytat a opracowanie cudzych treści

Trzeba odróżnić dwa przypadki:

• Cytat dosłowny – wymaga przypisu, ponieważ jest to przytoczenie cudzej treści w niezmienionej formie.

• Opracowanie cudzych treści – jeśli autor jedynie korzysta z cudzych publikacji, ale samodzielnie formułuje wnioski i opisuje zagadnienia własnymi słowami, wystarczy podanie źródeł w bibliografii.

Cytat zawsze musi mieć charakter pomocniczy wobec twórczości własnej autora. Nie może stanowić istoty całego utworu.

Kiedy cytowanie staje się naruszeniem prawa

Cytowanie przekraczające dopuszczalne granice, np. poprzez przytaczanie dużych fragmentów cudzej książki, może być uznane za naruszenie prawa autorskiego. Naruszenie może mieć charakter zarówno majątkowy (związany z ewentualną szkodą), jak i osobisty – jeśli przytoczony fragment został zniekształcony lub użyty w sposób niezgodny z intencją twórcy.

Jak postąpić wobec pisma kancelarii wydawnictwa

Po otrzymaniu pisma od kancelarii, warto odpowiedzieć, że w Pana ocenie cytowanie odbyło się zgodnie z prawem, z zachowaniem zasad dozwolonego użytku i wskazaniem źródeł. Można też zaznaczyć, że książka nie odniosła sukcesu sprzedażowego, co wskazuje na brak rzeczywistej szkody po stronie wydawnictwa. Propozycję ugody należy rozważyć dopiero po poznaniu żądanej kwoty. Jeżeli kwota będzie zbyt wysoka, nie ma obowiązku akceptacji – spór sądowy w tego typu sprawach często wiąże się z kosztami wyższymi niż potencjalne roszczenie.