Pomówienie o molestowanie dziecka – co robić?

Fałszywe oskarżenie o molestowanie dziecka – od czego zacząć?

Oskarżenie o molestowanie dziecka jest jednym z najcięższych zarzutów, jakie można postawić drugiej osobie. Jeżeli były partner partnerki powtarza takie twierdzenia wobec sąsiadów, rodziny, znajomych, szkoły, pracodawcy albo w internecie, należy najpierw ustalić, co dokładnie powiedział, komu, kiedy i czy przedstawił to jako fakt.

W opisanej sytuacji kluczowe jest rozróżnienie trzech rodzajów odpowiedzialności: zniesławienia z art. 212 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, fałszywego oskarżenia przed organem z art. 234 Kodeksu karnego oraz cywilnej ochrony czci i dobrego imienia na podstawie art. 23 i art. 24 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

Jeżeli problemem jest szerzej rozumiane pomówienie, pomocny może być także hub pomówień, w którym omówiono podobne mechanizmy obrony.

Zniesławienie, czyli pomówienie o zachowanie poniżające lub odbierające zaufanie

Najbardziej adekwatnym przepisem w sprawie fałszywego zarzutu molestowania dziecka jest zwykle art. 212 § 1 Kodeksu karnego. Zgodnie z tym przepisem odpowiedzialności karnej podlega ten, kto pomawia inną osobę o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć ją w opinii publicznej albo narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności. Grozi za to grzywna albo kara ograniczenia wolności.

Jeżeli zarzut jest rozpowszechniany za pomocą środków masowego komunikowania, np. w internecie, mediach społecznościowych, na forum, w grupie dyskusyjnej albo w publicznym wpisie, zastosowanie może mieć art. 212 § 2 Kodeksu karnego. Przepis ten przewiduje grzywnę, karę ograniczenia wolności albo karę pozbawienia wolności do roku.

Pomówienie o molestowanie dziecka może bezpośrednio naruszać cześć, dobre imię oraz zaufanie społeczne. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy osoba pomawiana pracuje z dziećmi, ma kontakt zawodowy z rodzinami, stara się o opiekę nad dzieckiem albo funkcjonuje w małej społeczności, w której taki zarzut szybko niszczy reputację.

Czy to także zniewaga?

Art. 216 § 1 Kodeksu karnego dotyczy zniewagi, czyli obraźliwego zachowania wobec innej osoby w jej obecności albo pod jej nieobecność, ale publicznie lub w zamiarze, aby zniewaga do tej osoby dotarła. Za taki czyn grozi grzywna albo kara ograniczenia wolności. Jeżeli zniewaga następuje za pomocą środków masowego komunikowania, art. 216 § 2 Kodeksu karnego przewiduje grzywnę, karę ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Zniewaga polega zwykle na użyciu słów obelżywych lub poniżających, a nie na postawieniu konkretnego zarzutu faktycznego. Dlatego samo twierdzenie, że ktoś dopuścił się molestowania dziecka, jest z reguły bliższe zniesławieniu z art. 212 Kodeksu karnego. Jeżeli jednak sprawca oprócz tego używa obelg, wulgaryzmów albo poniżających określeń, można rozważyć również art. 216 Kodeksu karnego.

Przy oszczerstwach polegających na przypisywaniu popełnienia czynu zabronionego warto odróżnić prywatnoskargowe zniesławienie od sytuacji, gdy sprawa trafiła do organów ścigania; szerzej opisuje to materiał o tym, jak wygląda obrona przed fałszywym oskarżeniem.

Fałszywe zawiadomienie Policji, prokuratury lub sądu

Jeżeli były mąż partnerki nie tylko rozpowiada zarzuty prywatnie, lecz świadomie oskarżył Pana przed Policją, prokuratorem, sądem, kuratorem, szkołą, ośrodkiem pomocy społecznej lub innym organem powołanym do ścigania albo orzekania, należy rozważyć art. 234 Kodeksu karnego. Przepis ten stanowi, że kto przed organem powołanym do ścigania lub orzekania w sprawach o przestępstwo, wykroczenie, przewinienie dyscyplinarne albo naruszenie dyscypliny finansów publicznych fałszywie oskarża inną osobę o popełnienie takiego czynu, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Osobno znaczenie może mieć art. 238 Kodeksu karnego. Zgodnie z nim odpowiedzialności karnej podlega ten, kto zawiadamia o przestępstwie lub wykroczeniu organ powołany do ścigania, wiedząc, że czynu nie popełniono. Także tutaj grozi grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Różnica praktyczna jest ważna: art. 212 i art. 216 Kodeksu karnego są co do zasady ścigane z oskarżenia prywatnego, natomiast art. 234 i art. 238 Kodeksu karnego są przestępstwami ściganymi z urzędu. W sprawie ściganej z urzędu można złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa na podstawie art. 304 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego.

Jaką drogę wybrać?

W praktyce sposób działania zależy od tego, gdzie i w jakiej formie padły zarzuty. Poniższe zestawienie pokazuje najczęstsze warianty.

Prywatny akt oskarżenia o zniesławienie

Zniesławienie z art. 212 Kodeksu karnego oraz zniewaga z art. 216 Kodeksu karnego są ścigane z oskarżenia prywatnego. Wynika to odpowiednio z art. 212 § 4 Kodeksu karnego oraz art. 216 § 5 Kodeksu karnego.

Prywatny akt oskarżenia powinien spełniać wymagania z art. 487 Kodeksu postępowania karnego. Wystarczy, aby zawierał oznaczenie osoby oskarżonego, zarzucany mu czyn oraz wskazanie dowodów, na których opiera się oskarżenie. Właściwy jest co do zasady sąd rejonowy, a miejscowo – sąd miejsca popełnienia czynu zgodnie z art. 31 § 1 Kodeksu postępowania karnego.

Jeżeli pokrzywdzony nie chce od razu sam sporządzać aktu oskarżenia, może skorzystać z art. 488 § 1 Kodeksu postępowania karnego. Przepis ten pozwala złożyć ustną albo pisemną skargę Policji, która w razie potrzeby zabezpiecza dowody, a następnie przesyła skargę do właściwego sądu.

Trzeba pamiętać o przedawnieniu. Zgodnie z art. 101 § 2 Kodeksu karnego karalność przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego ustaje z upływem roku od czasu, gdy pokrzywdzony dowiedział się o osobie sprawcy, nie później jednak niż z upływem 3 lat od czasu popełnienia czynu.

Opłata w sprawie prywatnoskargowej wynosi obecnie 300 zł jako zryczałtowana równowartość wydatków, co wynika z § 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 maja 2003 r. w sprawie wysokości zryczałtowanej równowartości wydatków w sprawach z oskarżenia prywatnego.

Posiedzenie pojednawcze i ryzyko niestawiennictwa

W sprawach z oskarżenia prywatnego sąd wyznacza posiedzenie pojednawcze na podstawie art. 489 § 1 Kodeksu postępowania karnego. Na wniosek lub za zgodą stron sprawa może zostać skierowana do mediacji zgodnie z art. 489 § 2 Kodeksu postępowania karnego.

Jeżeli dojdzie do pojednania, postępowanie ulega umorzeniu. Strony mogą jednocześnie zawrzeć ugodę obejmującą przeprosiny, sprostowanie, usunięcie wpisów, zakaz dalszego rozpowszechniania zarzutów albo zapłatę określonej kwoty. W sprawach o pomówienia rodzinne ugoda bywa praktyczna, ale tylko wtedy, gdy realnie zabezpiecza pokrzywdzonego przed dalszymi oskarżeniami.

Należy pilnować terminów i wezwań z sądu. W sprawach prywatnoskargowych nieusprawiedliwiona nieobecność oskarżyciela prywatnego może zostać potraktowana jako odstąpienie od oskarżenia, co może doprowadzić do zakończenia sprawy.

Ochrona dóbr osobistych w sądzie cywilnym

Niezależnie od drogi karnej może Pan dochodzić ochrony dóbr osobistych. Art. 23 Kodeksu cywilnego chroni m.in. cześć, dobre imię, wolność, wizerunek i prywatność. Art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego pozwala żądać zaniechania naruszeń, usunięcia skutków naruszenia oraz złożenia oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie, np. przeprosin skierowanych do konkretnych osób lub opublikowanych w tym samym miejscu, w którym padły zarzuty.

Jeżeli naruszenie już nastąpiło, można żądać także zadośćuczynienia pieniężnego albo zapłaty odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny na podstawie art. 448 Kodeksu cywilnego. Jeżeli przez pomówienie powstała wymierna szkoda majątkowa, np. utrata zlecenia, pracy lub kontraktu, można dodatkowo rozważyć roszczenie odszkodowawcze na zasadach ogólnych, w szczególności na podstawie art. 415 Kodeksu cywilnego.

W procesie cywilnym trzeba wykazać naruszenie dobra osobistego, natomiast pozwany musi wykazać okoliczności wyłączające bezprawność. W przypadku zadośćuczynienia znaczenie ma m.in. skala rozpowszechnienia zarzutów, ich ciężar, czas trwania naruszenia, zachowanie sprawcy po wezwaniu do zaprzestania oraz wpływ oskarżeń na życie osobiste i zawodowe pokrzywdzonego.

Dowody, które warto zabezpieczyć

Przed wszczęciem sprawy warto zebrać dowody w uporządkowany sposób. Najważniejsze są: dane świadków, daty i miejsca wypowiedzi, wiadomości SMS, e-maile, komunikatory, nagrania rozmów, w których Pan uczestniczył, zrzuty ekranu z internetu, adresy URL, wydruki oraz informacje, kto i kiedy otrzymał fałszywe zarzuty.

Jeżeli sprawca pomawia Pana wobec instytucji, warto ustalić, czy zostało złożone pismo, zawiadomienie, notatka służbowa albo rozmowa telefoniczna utrwalona w dokumentacji. Podobne mechanizmy pojawiają się przy zawiadomieniach do pomocy społecznej; zobacz materiał o tym, jak oceniane jest analogiczne pomawianie.

W przypadku internetu należy działać szybko. Trzeba utrwalić pełną treść wpisu, nazwę profilu, datę publikacji, komentarze, link, widoczność wpisu oraz osoby, które mogły go zobaczyć. Jeżeli problem brzmi: pomawia mnie w sieci, przydatne będą zasady opisane w materiale o tym, czym jest pomówienie online.

Czego nie robić, gdy zarzut dotyczy dziecka?

Nie należy odpowiadać groźbami, publicznymi wyzwiskami ani rozpowszechniać danych dziecka. Nie należy również próbować samodzielnie wypytywać małoletniego, wywierać nacisku na świadków ani kontaktować się z osobami, które mogą być później przesłuchiwane, w sposób mogący zostać odebrany jako wpływanie na ich relacje.

Jeżeli organ prowadzi czynności dotyczące dobra dziecka, należy współpracować w granicach prawa, składać rzeczowe wyjaśnienia i wskazywać dowody podważające fałszywe twierdzenia. W sprawach rodzinnych fałszywe oskarżenia często są elementem konfliktu między dorosłymi, ale organy mają obowiązek najpierw sprawdzić bezpieczeństwo dziecka.

Czy sprawca może bronić się prawem do zgłoszenia podejrzeń?

Tak, ale tylko w granicach prawa. Osoba, która ma realne i uzasadnione podejrzenie krzywdzenia dziecka, może zawiadomić właściwe instytucje. Nie oznacza to jednak prawa do bezpodstawnego rozpowszechniania zarzutów wśród znajomych, sąsiadów lub w internecie.

W sprawie o zniesławienie znaczenie może mieć art. 213 Kodeksu karnego. Zgodnie z art. 213 § 1 Kodeksu karnego nie ma przestępstwa z art. 212 § 1, jeżeli zarzut uczyniony niepublicznie jest prawdziwy. W przypadku zarzutu publicznego art. 213 § 2 Kodeksu karnego wymaga co do zasady, aby zarzut był prawdziwy i służył obronie społecznie uzasadnionego interesu. Jeżeli zarzut dotyczy życia prywatnego lub rodzinnego, dowód prawdy może być przeprowadzony tylko wtedy, gdy ma zapobiec niebezpieczeństwu dla życia lub zdrowia człowieka albo demoralizacji małoletniego.

W praktyce osoba pomawiająca nie może zasłaniać się dobrem dziecka, jeżeli działa wyłącznie z zemsty, wie, że zarzut jest nieprawdziwy, i rozpowszechnia go poza właściwymi organami.

FAQ

Podsumowanie

W opisanej sytuacji nie należy ograniczać się do przepisu o zniewadze. Pomówienie o molestowanie dziecka jest przede wszystkim zarzutem dotyczącym rzekomego zachowania, które może zniszczyć reputację i narazić na utratę zaufania, dlatego podstawowe znaczenie ma art. 212 Kodeksu karnego. Jeżeli sprawca poszedł z nieprawdziwym oskarżeniem do organów, trzeba rozważyć art. 234 lub art. 238 Kodeksu karnego.

Najbezpieczniej zacząć od zabezpieczenia dowodów i ustalenia, gdzie dokładnie padły zarzuty. Następnie można skierować wezwanie do zaniechania naruszeń, wnieść prywatny akt oskarżenia, złożyć zawiadomienie o przestępstwie ściganym z urzędu albo dochodzić ochrony dóbr osobistych w sądzie cywilnym.

Źródła

• Art. 212, art. 213, art. 216, art. 234, art. 238 oraz art. 101 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.
• Art. 31 § 1, art. 59 § 1, art. 304 § 1, art. 487, art. 488 § 1 oraz art. 489 § 1 i § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego.
• Art. 23, art. 24 § 1, art. 415 oraz art. 448 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
• § 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 maja 2003 r. w sprawie wysokości zryczałtowanej równowartości wydatków w sprawach z oskarżenia prywatnego.