Doradztwo call center – umowa o dzieło, zlecenie czy B2B?

Forma współpracy w zakresie usług doradczych

Jeżeli jest Pan zatrudniony na podstawie umowy o pracę i chce dodatkowo świadczyć usługi dla innych podmiotów, co do zasady jest to dopuszczalne. Trzeba jednak najpierw sprawdzić własną umowę o pracę, regulamin pracy, ewentualną umowę o zakazie konkurencji oraz zakres obowiązku dbałości o dobro pracodawcy z art. 100 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy. Jeżeli dodatkowe doradztwo dotyczy konkurencyjnej działalności wobec obecnego pracodawcy, ryzyko sporu istotnie rośnie.

Z prawnego punktu widzenia wybór między umową o dzieło, umową-zleceniem a współpracą B2B nie zależy od tego, co jest „najtańsze”, ale od tego, jaki jest rzeczywisty model współpracy. Jeżeli usługa ma być wykonywana stale, dla kilku klientów, w sposób zorganizowany i zarobkowy, może spełniać definicję działalności gospodarczej z art. 3 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców. W takiej sytuacji warto rozważyć własną DG, zwłaszcza gdy współpraca ma być powtarzalna, a nie jednorazowa.

Trzeba też pamiętać, że nawet przy własnej działalności gospodarczej nie można „obejść” prawa pracy, jeśli w praktyce współpraca spełnia cechy stosunku pracy. Zgodnie z art. 22 § 1 ustawy – Kodeks pracy przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca – do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Z kolei art. 22 § 1¹ Kodeksu pracy stanowi, że zatrudnienie w takich warunkach jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, bez względu na nazwę zawartej umowy.

Umowa-zlecenie a umowa o dzieło

Podstawowa różnica wynika z konstrukcji Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 627 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Chodzi więc o konkretny rezultat.

Natomiast zgodnie z art. 734 § 1 Kodeksu cywilnego przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. W praktyce wiele usług doradczych nie polega na dokonywaniu czynności prawnych, ale na wykonywaniu czynności faktycznych. Dlatego zastosowanie ma art. 750 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu.

W doradztwie biznesowym, konsultingu i wsparciu operacyjnym kluczowe pytanie brzmi: czy zamawiający kupuje konkretny efekt, czy staranne działanie? Jeżeli ma Pan na bieżąco analizować pracę konsultantów, opiniować skrypty rozmów, proponować korekty, brać udział w spotkaniach i wspierać wdrożenie, to zwykle jest to usługa starannego działania. Taka współpraca najczęściej powinna być kwalifikowana jako umowa o świadczenie usług objęta art. 750 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli jednak celem jest przygotowanie jednego, z góry oznaczonego rezultatu, np. kompletnego audytu jakości rozmów, gotowego modelu KPI, procedury reklamacyjnej, instrukcji wdrożenia lub końcowego raportu z rekomendacjami, można rozważać umowę o dzieło. Warunkiem jest jednak to, aby rezultat był wystarczająco konkretny, sprawdzalny i indywidualnie oznaczony, a nie sprowadzał się do samego „świadczenia doradztwa”.

Przy ocenie warto też pamiętać o sporach dotyczących pozorności cywilnoprawnej formy zatrudnienia. Jeżeli chce Pan porównać, gdzie przebiega granica zlecenia a stosunku pracy, trzeba badać nie nazwę dokumentu, ale podporządkowanie, sposób rozliczeń, wyznaczanie czasu pracy i bieżący nadzór.

Kiedy doradztwo może być dziełem, a kiedy nie

Umowa o dzieło jest bardziej ryzykowna przy usługach konsultingowych, bo wiele z nich dotyczy procesu, a nie jednego końcowego efektu. Z praktycznego punktu widzenia umowa o dzieło będzie łatwiejsza do obrony, gdy:

• przedmiot umowy jest opisany konkretnie, np. „opracowanie audytu funkcjonowania infolinii wraz z raportem końcowym liczącym minimum 30 stron”;
• rezultat można odebrać i zweryfikować pod kątem wad;
• wynagrodzenie jest związane z wykonaniem dzieła, a nie z liczbą godzin lub dyspozycyjnością;
• współpraca ma charakter jednorazowy albo projektowy, a nie stały;
• umowa nie polega głównie na udziale w spotkaniach, konsultacjach i bieżącym reagowaniu na potrzeby klienta.

Z kolei umowa o dzieło jest słabszym wyborem, gdy kontrakt przewiduje dyspozycyjność, comiesięczne raportowanie czasu, stałe konsultacje, regularne telekonferencje, analizowanie bieżących problemów zespołu czy współpracę „na godziny”. Wtedy rzeczywista treść zobowiązania wskazuje raczej na usługę z art. 750 Kodeksu cywilnego.

Umowa o dzieło a składki ZUS

W obszarze ubezpieczeń społecznych zasadnicze znaczenie ma ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają m.in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy-zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu – art. 6 ust. 1 pkt 4 tej ustawy.

Typowa umowa o dzieło co do zasady nie stanowi samodzielnego tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. Trzeba jednak pamiętać o dwóch bardzo ważnych zastrzeżeniach praktycznych. Po pierwsze, jeśli zawarta „umowa o dzieło” w rzeczywistości jest usługą objętą art. 750 Kodeksu cywilnego, ZUS może ją przekwalifikować. Po drugie, odrębne skutki występują wtedy, gdy dzieło jest wykonywane na rzecz własnego pracodawcy albo zawarte z własnym pracodawcą – w takim układzie ocena składkowa jest odmienna.

Samo stwierdzenie, że przy etacie „i tak płaci się tylko składkę zdrowotną”, byłoby obecnie zbyt daleko idące i może wprowadzać w błąd, bo obowiązki składkowe zależą od konkretnego tytułu ubezpieczeniowego, statusu wykonawcy, zbiegu tytułów oraz rzeczywistej kwalifikacji umowy. W przypadku zlecenia wykonywanego obok etatu trzeba analizować pełny stan faktyczny, w tym wysokość wynagrodzenia z etatu i zasady zbiegu tytułów.

Dodatkowo od 1 stycznia 2021 r. zamawiający ma obowiązek zgłaszania do ZUS zawarcia umowy o dzieło na formularzu RUD, jeśli taka umowa podlega ewidencji przewidzianej w przepisach ubezpieczeniowych. Obowiązek ten wynika z art. 36 ust. 17 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i służy właśnie kontroli prawidłowości kwalifikacji tych umów.

Na co uważać przy zawieraniu umowy

Niezależnie od wybranej formy proszę zwrócić uwagę na kilka kwestii praktycznych:

Jeżeli obecnie jest Pan w okresie wypowiedzenia albo planuje równolegle rozwijać własny biznes, proszę sprawdzić także zasady, jakie może mieć dodatkowa praca lub działalność gospodarcza wobec obecnego zatrudnienia.

Co będzie najbezpieczniejsze w opisanej sytuacji

W opisanym stanie faktycznym trzy miesiące bieżącego doradztwa dla innych podmiotów najczęściej przemawiają za umową o świadczenie usług objętą art. 750 Kodeksu cywilnego, a nie za umową o dzieło. Sam czas trwania umowy nie przesądza sprawy, ale jeśli współpraca polega na regularnych konsultacjach i reagowaniu na bieżące potrzeby klienta, to rezultat nie jest na tyle wyodrębniony, aby bezpiecznie mówić o dziele.

Umowę o dzieło można rozważać wtedy, gdy kontrakt zostanie zawężony do jednego lub kilku jasno opisanych produktów końcowych, np. audytu, raportu, procedury, planu wdrożenia albo pakietu materiałów szkoleniowych. Jeżeli natomiast zamierza Pan stale doradzać kilku klientom, biznesowo i prawnie sensowna może być działalność gospodarcza.

Ostateczna kwalifikacja zawsze zależy od konkretnej treści umowy oraz sposobu jej wykonywania w praktyce. To właśnie ten stan faktyczny jest najważniejszy przy ocenie przez ZUS, PIP lub sąd.

Podsumowanie

Przy usługach doradczych dla call center umowa o dzieło nie jest z góry wykluczona, ale wymaga bardzo precyzyjnego określenia rezultatu. Jeżeli współpraca polega głównie na bieżącym doradztwie, konsultacjach i analizie problemów, bezpieczniejsza prawnie będzie umowa o świadczenie usług rozliczana jak zlecenie na podstawie art. 750 Kodeksu cywilnego. Jeżeli natomiast współpraca ma być stała, powtarzalna i prowadzona dla wielu klientów, warto rozważyć działalność gospodarczą.

FAQ

Czy samo wpisanie w umowie „umowa o dzieło” wystarczy?

Nie. O kwalifikacji decyduje rzeczywista treść zobowiązania i sposób wykonywania umowy, a nie sama nazwa dokumentu. Przy usługach doradczych często zastosowanie ma art. 750 Kodeksu cywilnego.

Czy 3-miesięczna współpraca wyklucza umowę o dzieło?

Nie zawsze. Jeżeli w tym czasie ma powstać konkretny rezultat podzielony np. na etapy, dzieło może być możliwe. Jeżeli jednak chodzi o stałe konsultacje przez 3 miesiące, zwykle bliżej temu do usługi lub zlecenia.

Czy przy dodatkowej współpracy mogę jednocześnie zostać na etacie?

Co do zasady tak, o ile nie narusza Pan zakazu konkurencji, obowiązków pracowniczych z art. 100 Kodeksu pracy ani innych postanowień własnej umowy o pracę.

Czy ZUS może zakwestionować umowę o dzieło?

Tak. Jeżeli z treści i sposobu wykonywania umowy wynika świadczenie usług, ZUS może ocenić ją zgodnie z rzeczywistym charakterem współpracy.

Kiedy warto rozważyć działalność gospodarczą?

Gdy usługi są wykonywane stale, dla kilku klientów, w sposób zorganizowany i zarobkowy. Wtedy model B2B bywa bardziej przejrzysty organizacyjnie, choć wymaga osobnej analizy podatkowej i składkowej.

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 627, art. 734 § 1, art. 750.

2. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, w szczególności art. 22 § 1 i § 1¹, art. 100 § 2 pkt 4 – Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141.

3. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w szczególności art. 6 ust. 1 pkt 4 oraz art. 36 ust. 17.

4. Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców, w szczególności art. 3.