Przeprowadzka do Polski ze Szwajcarii a podatek od zarobionych pieniędzy

Przeprowadzka ze Szwajcarii do Polski a rezydencja podatkowa

W sprawach podatkowych sama data przylotu do Polski nie zawsze przesądza o wszystkim. Kluczowe jest ustalenie, od kiedy dana osoba ma miejsce zamieszkania dla celów podatkowych w Polsce. Wynika to z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, zgodnie z którym osoba mająca miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej podlega w Polsce obowiązkowi podatkowemu od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów. Jest to nieograniczony obowiązek podatkowy.

Natomiast art. 3 ust. 2a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych stanowi, że osoba niemająca miejsca zamieszkania w Polsce podlega w Polsce obowiązkowi podatkowemu tylko od dochodów osiąganych na terytorium Polski. Jest to ograniczony obowiązek podatkowy.

Definicję osoby mającej miejsce zamieszkania w Polsce zawiera art. 3 ust. 1a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Za taką osobę uważa się podatnika, który:

• posiada w Polsce centrum interesów osobistych lub gospodarczych, czyli ośrodek interesów życiowych, albo
• przebywa w Polsce dłużej niż 183 dni w roku podatkowym.

Wystarczy spełnienie jednego z tych warunków. Oznacza to, że osoba wracająca ze Szwajcarii do Polski w październiku może stać się polskim rezydentem podatkowym już od dnia faktycznego przeniesienia centrum życia do Polski, mimo że w danym roku kalendarzowym nie przebywała w Polsce ponad 183 dni.

Ośrodek interesów życiowych podatnika

Ośrodek interesów życiowych, o którym mowa w art. 3 ust. 1a pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, obejmuje zarówno powiązania osobiste, jak i gospodarcze. Centrum interesów osobistych to w praktyce między innymi miejsce zamieszkania najbliższej rodziny, prowadzenie gospodarstwa domowego, aktywność społeczna, plany życiowe i stałe relacje osobiste. Centrum interesów gospodarczych to w szczególności miejsce pracy, źródła dochodów, majątek, rachunki bankowe, inwestycje, nieruchomości, kredyty oraz miejsce zarządzania sprawami finansowymi.

Ocena jest zawsze indywidualna. Jeżeli podatnik kończy pracę w Szwajcarii, przeprowadza się do Polski, przenosi tu rodzinę, mieszkanie, rachunki i planuje stały pobyt, to zwykle od tego momentu można mówić o przeniesieniu ośrodka interesów życiowych do Polski. W takiej sytuacji mamy do czynienia ze zmianą rezydencji podatkowej.

Znaczenie tej przesłanki potwierdza orzecznictwo. W wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 5 października 2017 r., sygn. akt I SA/Łd 493/17, wskazano, że przy ustalaniu centrum interesów życiowych należy brać pod uwagę przede wszystkim związki osobiste i ekonomiczne osoby fizycznej z danym państwem, w tym więzi rodzinne, zatrudnienie, działalność społeczną, miejsce wykonywania działalności gospodarczej oraz miejsce zarządzania majątkiem.

Czy w jednym roku można mieć dwie rezydencje podatkowe?

Tak. W roku przeprowadzki możliwa jest sytuacja, w której podatnik przez część roku jest rezydentem podatkowym Szwajcarii, a od określonej daty staje się rezydentem podatkowym Polski. W praktyce nazywa się to podziałem roku podatkowego według daty zmiany rezydencji.

Do dnia zmiany rezydencji osoba mieszkająca w Szwajcarii rozlicza co do zasady swoje dochody jako szwajcarski rezydent podatkowy. Od dnia przeniesienia miejsca zamieszkania dla celów podatkowych do Polski podlega w Polsce nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Jeżeli podatnik ma wątpliwości, od jakiej daty nastąpił powrót do Polski dla celów podatkowych, warto zebrać dokumenty potwierdzające zmianę sytuacji: rozwiązanie lub zmianę umowy najmu w Szwajcarii, umowę najmu albo akt własności mieszkania w Polsce, umowę o pracę, dokumenty szkolne dzieci, rejestrację pobytu, umowy z bankiem, zaświadczenia od pracodawcy i potwierdzenia przelewów.

Umowa Polski i Szwajcarii a podwójne opodatkowanie

Polskie przepisy o rezydencji podatkowej stosuje się z uwzględnieniem umów międzynarodowych. Wynika to z art. 4a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W relacjach ze Szwajcarią zastosowanie ma Konwencja między Rzecząpospolitą Polską a Konfederacją Szwajcarską w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i majątku, sporządzona w Bernie dnia 2 września 1991 r., wraz z późniejszymi zmianami.

Art. 4 ust. 1 tej Konwencji określa, kogo uważa się za osobę mającą miejsce zamieszkania w umawiającym się państwie. Jeżeli według prawa wewnętrznego dwóch państw podatnik mógłby być uznany za rezydenta obu państw, stosuje się reguły kolizyjne z art. 4 ust. 2 Konwencji. W pierwszej kolejności bada się stałe miejsce zamieszkania, następnie ściślejsze powiązania osobiste i gospodarcze, czyli ośrodek interesów życiowych, dalej zwykłe miejsce pobytu, obywatelstwo, a w ostateczności rozstrzygnięcie następuje w drodze wzajemnego porozumienia właściwych organów.

W praktyce przy przeprowadzce ze Szwajcarii do Polski najważniejsze jest ustalenie, od kiedy podatnik nie ma już rzeczywistego centrum życia w Szwajcarii, a ma je w Polsce. Jeśli sprawa dotyczy inwestycji, majątku lub dochodów nadal osiąganych w Szwajcarii, znaczenie może mieć również rezydencja szwajcarska i jej udokumentowanie wobec polskiego lub szwajcarskiego organu podatkowego.

Pensja zarobiona w Szwajcarii przed przeprowadzką

Jeżeli przed przeprowadzką podatnik mieszkał i pracował w Szwajcarii, a wynagrodzenie za pracę zostało tam uzyskane w okresie, w którym nie był jeszcze polskim rezydentem podatkowym, to co do zasady nie ma obowiązku opodatkowania tego wynagrodzenia w Polsce. Wynika to z art. 3 ust. 2a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ponieważ przed zmianą rezydencji podatnik nie podlegał w Polsce opodatkowaniu od całości światowych dochodów.

Jeżeli jednak wynagrodzenie za pracę wykonywaną w Szwajcarii zostanie wypłacone już po zmianie rezydencji na polską, należy uwzględnić art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, zgodnie z którym przychodem są pieniądze otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym. W takim przypadku trzeba dodatkowo zastosować art. 15 Konwencji polsko-szwajcarskiej, dotyczący pracy najemnej.

Zgodnie z art. 15 ust. 1 Konwencji polsko-szwajcarskiej wynagrodzenia z pracy najemnej osoby mającej miejsce zamieszkania w jednym państwie podlegają opodatkowaniu tylko w tym państwie, chyba że praca jest wykonywana w drugim państwie. Jeżeli praca była wykonywana w Szwajcarii, wynagrodzenie może być opodatkowane w Szwajcarii. Po stronie polskiej zastosowanie może mieć metoda unikania podwójnego opodatkowania określona w art. 23 Konwencji. W przypadku dochodów z pracy najemnej wykonywanej w Szwajcarii jest to zasadniczo zwolnienie z progresją, czyli dochód może wpływać na stopę procentową podatku od innych dochodów opodatkowanych w Polsce według skali, ale sam nie jest ponownie opodatkowany w Polsce.

Transfer pieniędzy ze Szwajcarii do Polski

Przelanie na polski rachunek bankowy pieniędzy zarobionych wcześniej w Szwajcarii nie jest samo w sobie przychodem podatkowym. Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych opodatkowuje dochody, a nie sam techniczny transfer własnych środków między rachunkami bankowymi tej samej osoby.

Warto jednak zachować dokumenty potwierdzające źródło pieniędzy, zwłaszcza gdy kwoty są znaczne. Mogą to być paski wynagrodzeń, szwajcarskie deklaracje podatkowe, zaświadczenia od pracodawcy, decyzje rentowe lub emerytalne, potwierdzenia przelewów i wyciągi bankowe. Takie dokumenty mogą być potrzebne, jeżeli bank lub organ podatkowy zapyta o źródło pochodzenia środków.

Szwajcarska renta lub emerytura po powrocie do Polski

Inaczej należy ocenić bieżące świadczenia rentowe i emerytalne wypłacane już po przeniesieniu miejsca zamieszkania do Polski. Zgodnie z art. 18 Konwencji polsko-szwajcarskiej emerytury i inne podobne wynagrodzenia z tytułu poprzedniej pracy najemnej, wypłacane osobie mającej miejsce zamieszkania w umawiającym się państwie, podlegają opodatkowaniu tylko w tym państwie.

Oznacza to, że jeżeli po powrocie do Polski podatnik ma miejsce zamieszkania dla celów podatkowych w Polsce, to szwajcarska renta lub emerytura prywatna z tytułu wcześniejszej pracy najemnej podlega co do zasady opodatkowaniu tylko w Polsce. Wyjątek może dotyczyć świadczeń związanych z pełnieniem funkcji publicznych. Wtedy należy sprawdzić art. 19 Konwencji polsko-szwajcarskiej, który reguluje wynagrodzenia i emerytury z tytułu służby publicznej.

W Polsce takie świadczenie rozlicza się według zasad właściwych dla emerytur i rent. Skala podatkowa wynika z art. 27 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Aktualnie pierwszy próg podatkowy obejmuje podstawę opodatkowania do 120 000 zł, a stawka w tym progu wynosi 12 procent, z uwzględnieniem kwoty zmniejszającej podatek odpowiadającej kwocie wolnej 30 000 zł. Nadwyżka ponad 120 000 zł podlega opodatkowaniu stawką 32 procent.

Kto pobiera zaliczki od zagranicznej renty lub emerytury?

Jeżeli zagraniczna renta lub emerytura jest wypłacana za pośrednictwem polskiego banku albo innej polskiej instytucji płatniczej, obowiązki płatnika mogą wynikać z art. 35 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przepis ten obejmuje między innymi osoby prawne i ich jednostki organizacyjne dokonujące wypłat emerytur i rent z zagranicy.

Jeżeli świadczenie trafia bezpośrednio na zagraniczny rachunek i nie ma polskiego płatnika, podatnik powinien sam ustalić obowiązek wpłacania zaliczek. Podstawą jest art. 44 ust. 1a pkt 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, który dotyczy podatników osiągających bez pośrednictwa płatników dochody z emerytur i rent z zagranicy.

Roczne rozliczenie następuje w zeznaniu PIT składanym za dany rok podatkowy. Termin złożenia zeznania rocznego dla podatników PIT wynika z art. 45 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i przypada od 15 lutego do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym. Jeżeli 30 kwietnia wypada w dzień wolny od pracy, zastosowanie ma zasada przesunięcia terminu z art. 12 § 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa.

Jak rozliczyć rok przeprowadzki w praktyce?

Najbezpieczniej podzielić rok na dwa okresy: przed zmianą rezydencji i po zmianie rezydencji. Do pierwszego okresu należą dochody uzyskane jako rezydent szwajcarski, a do drugiego dochody uzyskane już jako polski rezydent podatkowy. Następnie trzeba ustalić, które dochody są objęte polskim PIT i jaka metoda unikania podwójnego opodatkowania ma zastosowanie.

Jakie dokumenty warto zachować?

Przy przeprowadzce ze Szwajcarii do Polski warto zgromadzić dokumenty pozwalające wykazać datę zmiany rezydencji i źródło pieniędzy. W praktyce przydatne są:

• umowa o pracę i dokumenty potwierdzające jej zakończenie lub zmianę,
• szwajcarskie rozliczenia podatkowe i zaświadczenia o dochodach,
• decyzje lub informacje dotyczące renty albo emerytury,
• potwierdzenia wypłat wynagrodzenia, premii, odprawy lub świadczeń socjalnych,
• umowy najmu, dokumenty meldunkowe, dokumenty szkolne dzieci, potwierdzenia zamknięcia lub otwarcia rachunków,
• wyciągi bankowe pokazujące historię środków transferowanych do Polski.

Jeżeli kwoty są wysokie, a stan faktyczny niejednoznaczny, można rozważyć wystąpienie o interpretację indywidualną do Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej. Podstawą wydania interpretacji jest art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.

FAQ

Podsumowanie

Po przeprowadzce ze Szwajcarii do Polski najważniejsze jest ustalenie daty zmiany rezydencji podatkowej. Dochody uzyskane przed tą datą, gdy podatnik był jeszcze rezydentem Szwajcarii, co do zasady nie są opodatkowane w Polsce, o ile nie pochodzą z polskich źródeł. Sam transfer własnych oszczędności do Polski również nie tworzy przychodu podatkowego.

Inaczej wygląda sytuacja z bieżącą rentą lub emeryturą wypłacaną już po powrocie. Jeżeli podatnik ma miejsce zamieszkania dla celów podatkowych w Polsce, świadczenie z tytułu wcześniejszej pracy najemnej w Szwajcarii podlega zasadniczo opodatkowaniu w Polsce na podstawie art. 18 Konwencji polsko-szwajcarskiej. W razie wypłat mieszanych, premii, odpraw, świadczeń publicznych lub wypłat po dacie przeprowadzki warto przeanalizować dokumenty indywidualnie.

Źródła

• Art. 3 ust. 1, art. 3 ust. 1a, art. 3 ust. 2a, art. 4a, art. 11 ust. 1, art. 27 ust. 1, art. 35 ust. 1 pkt 1, art. 44 ust. 1a pkt 2 oraz art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
• Art. 4, art. 15, art. 18, art. 19 i art. 23 Konwencji między Rzecząpospolitą Polską a Konfederacją Szwajcarską w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i majątku, sporządzonej w Bernie dnia 2 września 1991 r.
• Art. 12 § 5 i art. 14b § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa.
• Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 5 października 2017 r., sygn. akt I SA/Łd 493/17.