Potrącenie motocyklisty i konsekwencje prawne

Kiedy potrącenie motocyklisty jest przestępstwem?

Podstawowym przepisem w sprawach wypadków drogowych jest art. 177 Kodeksu karnego, czyli ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny. Przepis ten obejmuje sytuację, w której kierowca, naruszając chociażby nieumyślnie zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym, powoduje nieumyślnie wypadek, w którym inna osoba doznała określonych obrażeń.

Zgodnie z art. 177 § 1 Kodeksu karnego: „Kto, naruszając, chociażby nieumyślnie, zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, powoduje nieumyślnie wypadek, w którym inna osoba odniosła obrażenia ciała określone w art. 157 § 1, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3”. Chodzi więc o obrażenia powodujące naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia trwający dłużej niż 7 dni, o których mowa w art. 157 § 1 Kodeksu karnego.

Jeżeli następstwem wypadku jest śmierć człowieka albo ciężki uszczerbek na zdrowiu w rozumieniu art. 156 § 1 Kodeksu karnego, zastosowanie ma art. 177 § 2 Kodeksu karnego. Przewiduje on karę pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat.

Jeżeli obrażenia motocyklisty są lżejsze i trwają nie dłużej niż 7 dni, sprawa może nie być przestępstwem z art. 177 Kodeksu karnego, lecz wykroczeniem, w szczególności z art. 86 § 1 albo art. 86 § 1a ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń. W praktyce o kwalifikacji decyduje dokumentacja medyczna i opinia biegłego lekarza.

Nieustąpienie pierwszeństwa i ustalanie winy

Nieustąpienie pierwszeństwa może wynikać z różnych przepisów ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym. Jeżeli do zdarzenia doszło na skrzyżowaniu, znaczenie może mieć art. 25 ust. 1 tej ustawy. Przy zmianie kierunku jazdy albo pasa ruchu istotny może być art. 22 ust. 1 i ust. 4 Prawa o ruchu drogowym. Przy włączaniu się do ruchu zastosowanie może mieć art. 17 ust. 2 Prawa o ruchu drogowym. Dokładna podstawa zależy od miejsca i przebiegu manewru.

W postępowaniu karnym organ prowadzący sprawę będzie zwykle analizował: zeznania uczestników i świadków, notatkę policyjną, szkic miejsca zdarzenia, dokumentację medyczną, monitoring, ślady hamowania, uszkodzenia pojazdów oraz ewentualną opinię biegłego z zakresu rekonstrukcji wypadków drogowych.

W orzecznictwie podkreśla się, że zasady bezpieczeństwa w ruchu mogą być naruszone umyślnie albo nieumyślnie. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 października 1976 r., sygn. akt Rw 273/76, wskazał, że umyślne naruszenie zasad bezpieczeństwa zachodzi wtedy, gdy sprawca świadomie postępuje wbrew zakazom lub nakazom, a nieumyślne wtedy, gdy wykonanie manewru jest wynikiem błędnej oceny sytuacji w ruchu.

Jakie kary i środki mogą grozić kierowcy?

Przy art. 177 § 1 Kodeksu karnego ustawowe zagrożenie wynosi do 3 lat pozbawienia wolności. Nie oznacza to automatycznie kary bezwzględnego więzienia. Sąd bierze pod uwagę okoliczności z art. 53 § 1 i § 2 Kodeksu karnego, w tym stopień winy, stopień społecznej szkodliwości, sposób zachowania po wypadku, dotychczasową karalność, postawę wobec pokrzywdzonego oraz naprawienie szkody.

Jeżeli kierowca był trzeźwy, miał uprawnienia, nie uciekł z miejsca zdarzenia, udzielił pomocy i nie był wcześniej karany, w praktyce można rozważać łagodniejsze zakończenie sprawy. Nie jest to jednak gwarantowane, ponieważ decydujące znaczenie mają skutki wypadku i pełny materiał dowodowy.

Jeżeli kierowca był w stanie nietrzeźwości, pod wpływem środka odurzającego albo zbiegł z miejsca zdarzenia, zastosowanie może mieć art. 178 § 1 Kodeksu karnego. Przepis ten przewiduje surowsze konsekwencje wobec sprawcy wypadku komunikacyjnego. Dodatkowo sąd może orzekać zakaz prowadzenia pojazdów na podstawie art. 42 Kodeksu karnego, a w przypadkach wskazanych w tym przepisie zakaz jest obligatoryjny.

Na podstawie art. 46 § 1 Kodeksu karnego sąd może orzec obowiązek naprawienia szkody w całości albo w części, zadośćuczynienie za krzywdę albo nawiązkę. Niezależnie od tego motocyklista może zgłosić roszczenia do ubezpieczyciela z polisy OC posiadacza pojazdu. Zgodnie z art. 43 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK ubezpieczyciel może dochodzić zwrotu wypłaconego odszkodowania od sprawcy między innymi wtedy, gdy sprawca wyrządził szkodę umyślnie, był nietrzeźwy, nie miał wymaganych uprawnień albo zbiegł z miejsca zdarzenia.

Dobrowolne poddanie się karze i warunkowe umorzenie

Dobrowolne poddanie się karze może nastąpić przede wszystkim w trybie art. 335 § 1 albo art. 335 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego. W tym trybie prokurator może skierować do sądu wniosek o skazanie bez przeprowadzenia rozprawy, jeżeli okoliczności popełnienia czynu i wina nie budzą wątpliwości, postawa oskarżonego wskazuje, że cele postępowania zostaną osiągnięte, a kara i środki zostały uzgodnione.

Jeżeli akt oskarżenia trafi już do sądu, możliwe jest także dobrowolne poddanie się karze na rozprawie na podstawie art. 387 § 1 Kodeksu postępowania karnego. Wniosek można złożyć do chwili zakończenia pierwszego przesłuchania wszystkich oskarżonych na rozprawie głównej. Sąd musi jednak ocenić, czy okoliczności czynu nie budzą wątpliwości, a cele postępowania zostaną osiągnięte mimo nieprzeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego.

W sprawach z art. 177 § 1 Kodeksu karnego warto rozważyć także warunkowe umorzenie postępowania. Zgodnie z art. 66 § 1 Kodeksu karnego sąd może warunkowo umorzyć postępowanie, jeżeli wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, okoliczności jego popełnienia nie budzą wątpliwości, sprawca nie był karany za przestępstwo umyślne, a jego właściwości, warunki osobiste i dotychczasowy sposób życia uzasadniają pozytywną prognozę. Art. 67 § 1 Kodeksu karnego przewiduje okres próby od roku do 3 lat.

Warunkowe umorzenie nie jest skazaniem. Sąd może jednak na podstawie art. 67 § 3 Kodeksu karnego nałożyć obowiązek naprawienia szkody, zadośćuczynienia, świadczenie pieniężne albo zakaz prowadzenia pojazdów na okres do 2 lat. Przy ciężkim wypadku z art. 177 § 2 Kodeksu karnego warunkowe umorzenie co do zasady nie będzie możliwe, ponieważ art. 66 § 2 Kodeksu karnego ogranicza tę instytucję do czynów zagrożonych karą nieprzekraczającą 5 lat pozbawienia wolności.

Czy nauczyciel może stracić pracę po takim wypadku?

Sam fakt spowodowania nieumyślnego wypadku drogowego nie oznacza automatycznej utraty pracy nauczyciela. Zgodnie z art. 10 ust. 5 pkt 4 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela stosunek pracy z nauczycielem może być nawiązany, jeżeli nauczyciel nie był skazany prawomocnym wyrokiem za przestępstwo umyślne lub umyślne przestępstwo skarbowe. Przestępstwo z art. 177 Kodeksu karnego jest przestępstwem nieumyślnym, choć samo naruszenie zasad ruchu może mieć różny charakter.

Również art. 26 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela wiąże wygaśnięcie stosunku pracy z prawomocnym skazaniem za przestępstwo umyślne lub umyślne przestępstwo skarbowe. Dlatego typowy, nieumyślny wypadek z art. 177 § 1 Kodeksu karnego nie powinien sam w sobie powodować wygaśnięcia stosunku pracy nauczyciela.

Trzeba jednak odróżnić odpowiedzialność karną od innych konsekwencji. Jeżeli sprawie towarzyszyły okoliczności szczególnie naganne, na przykład nietrzeźwość, ucieczka z miejsca wypadku albo prowadzenie bez uprawnień, pracodawca może analizować sprawę także pod kątem obowiązków pracowniczych, wizerunku placówki albo odpowiedzialności dyscyplinarnej. Ocena zależy wtedy od konkretnych faktów i rodzaju zatrudnienia.

Co zrobić po potrąceniu motocyklisty?

Po wypadku należy przede wszystkim udzielić pomocy poszkodowanemu i wezwać odpowiednie służby. Obowiązek udzielenia pomocy wynika między innymi z art. 162 § 1 Kodeksu karnego, który penalizuje nieudzielenie pomocy osobie znajdującej się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, jeżeli można jej udzielić bez narażenia siebie lub innej osoby na niebezpieczeństwo.

Warto zabezpieczyć dowody: zdjęcia miejsca zdarzenia, dane świadków, nagrania z kamer samochodowych lub miejskich, dokumenty z policji i korespondencję z ubezpieczycielem. Kontakt z rodziną poszkodowanego może być odebrany pozytywnie, ale nie należy formułować pisemnych oświadczeń, które mogą zostać potraktowane jako bezwarunkowe przyznanie się do wszystkich okoliczności, jeżeli sprawca nie zna jeszcze opinii biegłych.

Jeżeli zostaniesz wezwana na przesłuchanie, masz prawo znać treść zarzutów i składać wyjaśnienia albo odmówić ich składania. Uprawnienia podejrzanego wynikają z art. 300 § 1 Kodeksu postępowania karnego w związku z art. 175 § 1 Kodeksu postępowania karnego. Wniosek o dobrowolne poddanie się karze, warunkowe umorzenie lub określony sposób zakończenia sprawy najlepiej przygotować po analizie akt i dokumentacji medycznej.

FAQ

Źródła

• Art. 177, art. 178 § 1, art. 156 § 1, art. 157 § 1, art. 42, art. 46 § 1, art. 53, art. 66 i art. 67 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny.
• Art. 86 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń.
• Art. 335, art. 387, art. 175 § 1 i art. 300 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego.
• Art. 17, art. 22 i art. 25 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym.
• Art. 10 ust. 5 pkt 4 i art. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela.
• Art. 43 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 października 1976 r., sygn. akt Rw 273/76.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 października 1973 r., sygn. akt Rw 673/73; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 października 1975 r., sygn. akt IV KRN 47/75; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 1997 r., sygn. akt III KKN 192/96; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 października 1977 r., sygn. akt VI KRN 256/77; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 1985 r., sygn. akt V KRN 929/85; wyrok składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 1985 r., sygn. akt RNw 5/85; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 1973 r., sygn. akt VI KZP 29/73.