Badanie krwi po wypadku przy pracy a alkohol – co zrobić

Co oznacza dodatni wynik alkoholu po wypadku przy pracy?

Dodatni wynik badania krwi lub innego badania na obecność alkoholu nie oznacza automatycznie, że pracownik traci wszystkie uprawnienia związane z wypadkiem przy pracy. Z punktu widzenia świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego decydujące jest to, czy pracownik będąc w stanie nietrzeźwości, pod wpływem środków odurzających lub substancji psychotropowych, przyczynił się w znacznym stopniu do spowodowania wypadku – tak stanowi art. 21 ust. 2 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.

To oznacza, że w praktyce trzeba ustalić co najmniej trzy kwestie:

• czy badanie zostało wykonane prawidłowo,
• jaki był rzeczywisty stan pracownika w chwili wypadku,
• czy między tym stanem a samym wypadkiem istnieje związek przyczynowy.

Jeżeli okoliczności zdarzenia są niejasne, a wyniki badań różnią się istotnie, sprawa wymaga dokładnej analizy dowodowej, a nie prostego przyjęcia, że sam wynik przesądza odpowiedzialność.

Sprawdzenie stanu trzeźwości na miejscu wypadku

Jeżeli poszkodowany był nieprzytomny albo wymagał pilnej pomocy medycznej, brak badania alkomatem bezpośrednio na miejscu wypadku nie jest niczym nadzwyczajnym. Priorytetem jest wtedy ratowanie życia i zdrowia. Późniejsza ocena stanu trzeźwości opiera się zwykle na badaniach krwi, dokumentacji medycznej, notatkach służbowych, zeznaniach świadków i materiale z postępowania powypadkowego lub karnego.

W przypadku pracowników warto też odróżnić zwykłą relację współpracowników od konkretnych dowodów dotyczących spożycia alkoholu przed zdarzeniem. Jeżeli w zakładzie pojawiają się twierdzenia o piciu alkoholu przed wypadkiem, znaczenie mogą mieć również zasady obowiązujące przy kontroli trzeźwości i temat alkohol w miejscu pracy.

Przy ocenie rozbieżności wyników trzeba sprawdzić przede wszystkim:

• dokładną godzinę wypadku,
• dokładną godzinę każdego pobrania krwi,
• kto pobierał materiał i gdzie,
• jak oznaczono próbki,
• jakie było laboratorium i metoda badania,
• czy zachowano ciągłość zabezpieczenia materiału.

Duża różnica między wynikami może wynikać z upływu czasu między pobraniami, błędu przedlaboratoryjnego, różnej metody badawczej albo problemów z opisaniem próbki. Tego nie da się rzetelnie ocenić bez dokumentów i często bez opinii specjalisty.

Jakie dokumenty trzeba zdobyć w pierwszej kolejności?

W sprawie o wypadek przy pracy i alkohol najważniejsze są dokumenty źródłowe. W praktyce należy wystąpić o:

• protokół ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy sporządzony na podstawie art. 234 § 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy oraz rozporządzenia Rady Ministrów z 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy,
• całość dostępnej dokumentacji medycznej ze szpitala i pogotowia, w tym kartę medycznych czynności ratunkowych, historię choroby, wyniki badań laboratoryjnych, kartę zleceń i opis pobrania materiału,
• materiały policyjne lub prokuratorskie, jeżeli były prowadzone czynności,
• dane świadków wypadku i osób obecnych przed zdarzeniem,
• nagrania monitoringu, jeżeli istnieją,
• dokumentację dotyczącą organizacji pracy, BHP i poleceń służbowych.

Jeżeli protokół powypadkowy nie został jeszcze zatwierdzony, poszkodowany lub członkowie jego rodziny działający w jego interesie powinni zgłosić zastrzeżenia do ustaleń zespołu powypadkowego. Zgodnie z § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 1 lipca 2009 r. poszkodowany ma prawo zgłosić uwagi i zastrzeżenia do treści protokołu ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy.

Czy można podważyć rozbieżne wyniki badań krwi?

Tak, ale samo stwierdzenie, że wyniki „się nie zgadzają”, zwykle nie wystarczy. Potrzebne jest wykazanie, że istnieją konkretne wątpliwości co do:

• czasu pobrania materiału,
• prawidłowości identyfikacji próbki,
• sposobu przechowywania i transportu,
• metody badania,
• możliwości fizjologicznego spadku stężenia alkoholu w danym czasie.

W takich sprawach najczęściej potrzebna jest opinia biegłego z zakresu toksykologii lub medycyny sądowej. Biegły może ocenić, czy różnica między wynikami jest możliwa przy założeniu określonego odstępu czasu między pobraniami oraz czy dostępna dokumentacja pozwala na wiarygodną rekonstrukcję stężenia alkoholu w chwili wypadku.

Jeżeli sprawa trafiła do sądu pracy, sądu ubezpieczeń społecznych albo toczy się postępowanie karne, można wnosić o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego na podstawie art. 278 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego albo odpowiednio art. 193 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, zależnie od rodzaju postępowania.

Protokół powypadkowy i jego znaczenie

Pracodawca ma obowiązek ustalić okoliczności i przyczyny wypadku przy pracy oraz sporządzić protokół powypadkowy. Wynika to z art. 234 § 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy oraz z rozporządzenia Rady Ministrów z 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy.

Co ważne, zespół powypadkowy nie powinien poprzestawać na samym wyniku badania alkoholu. Musi ocenić całokształt okoliczności, w tym mechanizm wypadku, naruszenia przepisów BHP, stan techniczny maszyn, organizację pracy i zachowanie innych osób. Jeżeli protokół jest nieczytelny, lakoniczny albo pomija istotne dowody, warto żądać jego uzupełnienia lub składać zastrzeżenia na piśmie.

W sporze z ZUS protokół powypadkowy ma bardzo duże znaczenie dowodowe, ale nie jest dokumentem „niepodważalnym”. Jeżeli zawiera błędy, można je zwalczać innymi dowodami, w szczególności opinią biegłego, dokumentacją medyczną i zeznaniami świadków.

Dokumentacja medyczna oraz zapewnienie ochrony danych w niej zawartych

Podmiot leczniczy ma obowiązek prowadzić, przechowywać i udostępniać dokumentację medyczną zgodnie z ustawą z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 6 kwietnia 2020 r. w sprawie rodzajów, zakresu i wzorów dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania.

Prawo dostępu do dokumentacji wynika z art. 23 ust. 1 i art. 26 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Dokumentacja może być udostępniona m.in.:

• do wglądu,
• przez wydanie kopii, odpisu lub wyciągu,
• przez wydanie oryginału za pokwitowaniem, jeżeli uprawniony organ lub podmiot żąda oryginału,
• za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej, jeżeli podmiot leczniczy taką formę stosuje.

W praktyce trzeba uzyskać nie tylko sam wynik badania, ale także pełen kontekst: skierowanie na badanie, opis pobrania materiału, dane osoby pobierającej, godzinę pobrania, dane laboratorium i ewentualne adnotacje o stanie pacjenta. To właśnie te informacje bywają kluczowe przy podważaniu wyniku.

W tej części sprawy znaczenie ma również ochrona danych osobowych, ponieważ dokumentacja medyczna zawiera dane szczególnej kategorii i nie powinna być udostępniana osobom nieuprawnionym.

Po śmierci pacjenta dostęp do dokumentacji regulują art. 26 ust. 2-2b ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. W zależności od stanu faktycznego dokumentację może otrzymać osoba upoważniona za życia pacjenta albo osoba bliska, chyba że istnieje sprzeciw pacjenta lub spór między osobami bliskimi rozstrzygany przez sąd.

Co z prawem do świadczeń z ZUS?

Jeżeli zdarzenie zostanie uznane za wypadek przy pracy, poszkodowany może co do zasady ubiegać się o świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego. Jednak art. 21 ust. 2 ustawy wypadkowej przewiduje wyłączenie prawa do tych świadczeń, gdy pracownik będąc w stanie nietrzeźwości przyczynił się w znacznym stopniu do spowodowania wypadku.

ZUS bada więc nie tylko sam fakt obecności alkoholu, ale również to, czy ten stan miał istotny wpływ na wypadek. Przykładowo:

• jeżeli przyczyną wypadku była wyłącznie awaria maszyny lub rażące zaniedbania pracodawcy, sam dodatni wynik nie musi wystarczyć do odmowy świadczeń,
• jeżeli pracownik naruszył podstawowe zasady bezpieczeństwa i miało to związek z nietrzeźwością, ryzyko odmowy świadczeń znacząco rośnie.

Od niekorzystnej decyzji ZUS przysługuje odwołanie do sądu na podstawie art. 83 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 477⁹ § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Termin do wniesienia odwołania wynosi co do zasady miesiąc od doręczenia decyzji.

Jakie dowody są najbardziej przydatne?

Największe znaczenie praktyczne mają dowody, które pozwalają odtworzyć stan faktyczny możliwie najbliżej chwili wypadku. W szczególności warto zabezpieczyć:

• pełną dokumentację medyczną i laboratoryjną,
• protokół powypadkowy z załącznikami,
• zastrzeżenia do protokołu powypadkowego,
• zeznania świadków z miejsca pracy,
• monitoring, zapisy wejść i wyjść, ewentualnie dokumenty zmianowe,
• dokumenty BHP, instrukcje stanowiskowe i potwierdzenia szkoleń,
• opinię prywatną specjalisty, jeżeli ma pomóc w sformułowaniu pytań do biegłego sądowego.

Jeżeli sprawa jest już zaawansowana procesowo, dobrze jest przygotować listę konkretnych pytań do biegłego. Zamiast ogólnego pytania „czy wynik jest prawidłowy”, lepiej pytać np. o możliwość spadku stężenia o określoną wartość w określonym czasie, o wpływ sposobu zabezpieczenia próbki oraz o możliwość pomyłki przy identyfikacji materiału.

Co zrobić krok po kroku?

1. Uzyskaj kopię protokołu powypadkowego i sprawdź, czy opisuje wszystkie okoliczności zdarzenia.
2. Zażądaj pełnej dokumentacji medycznej, nie tylko samego wyniku badania alkoholu.
3. Ustal dokładne godziny pobrań wszystkich próbek i podmioty, które je badały.
4. Zabezpiecz dane świadków oraz inne dowody z miejsca pracy.
5. Złóż pisemne zastrzeżenia do protokołu powypadkowego, jeśli zawiera błędy lub pominięcia.
6. W razie sporu wnoś o opinię biegłego toksykologa lub specjalisty medycyny sądowej.
7. Jeżeli ZUS odmówi świadczeń, pilnuj miesięcznego terminu na odwołanie do sądu.

FAQ

Czy sam dodatni wynik alkoholu przekreśla uznanie wypadku przy pracy?

Nie. Dla świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego trzeba jeszcze ustalić, czy pracownik będąc w stanie nietrzeźwości przyczynił się w znacznym stopniu do spowodowania wypadku, zgodnie z art. 21 ust. 2 ustawy wypadkowej.

Czy rodzina może dostać dokumentację medyczną poszkodowanego?

Tak, ale zależy to od tego, czy pacjent upoważnił daną osobę oraz od szczegółowych zasad z art. 26 ust. 1 i ust. 2-2b ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. W niektórych sytuacjach po śmierci pacjenta dostęp może uzyskać osoba bliska.

Czy warto wnioskować o biegłego toksykologa?

Tak, zwłaszcza gdy wyniki badań są rozbieżne, nie ma pewności co do czasu pobrania próbek albo pojawiają się wątpliwości co do prawidłowości badania. Taka opinia bywa kluczowa.

W jakim terminie odwołać się od decyzji ZUS?

Co do zasady w ciągu miesiąca od doręczenia decyzji, na podstawie art. 83 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 477⁹ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy można kwestionować protokół powypadkowy?

Tak. Poszkodowany może zgłaszać uwagi i zastrzeżenia do jego treści przed zatwierdzeniem, zgodnie z § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy.

Źródła

• art. 234 § 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy
• ustawa z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, w szczególności art. 21 ust. 2
• rozporządzenie Rady Ministrów z 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy, w szczególności § 11 ust. 1
• ustawa z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, w szczególności art. 23 ust. 1 oraz art. 26 ust. 1 i ust. 2-2b
• rozporządzenie Ministra Zdrowia z 6 kwietnia 2020 r. w sprawie rodzajów, zakresu i wzorów dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania
• art. 278 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• art. 193 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego
• art. 83 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 477⁹ § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego