Rozwód z dzieckiem i kredytem – jak przygotować sprawę

Kiedy sąd może orzec rozwód

Podstawą rozwodu jest art. 56 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym rozwód jest dopuszczalny, jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia. Chodzi o zerwanie więzi duchowej, fizycznej i gospodarczej. Nie trzeba wykazywać, że małżonkowie mieszkają osobno – także wspólne zamieszkiwanie nie wyklucza rozwodu, jeśli faktycznie związek już nie funkcjonuje.

Sam sprzeciw męża nie blokuje rozwodu. Jeżeli sąd ustali, że rozkład pożycia jest zupełny i trwały, może rozwiązać małżeństwo mimo braku zgody drugiej strony. W praktyce szczególne znaczenie mają tu dowody: wiadomości, dokumenty, zeznania świadków, historia leczenia odwykowego, notatki policyjne, dokumentacja z procedury Niebieskiej Karty – jeśli występowała – oraz przesłuchanie stron.

Trzeba jednak pamiętać o ograniczeniach z art. 56 § 2 i § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Rozwód nie jest dopuszczalny, jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci albo gdy rozwód byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. Dodatkowo małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia nie może żądać rozwodu, jeżeli drugi małżonek nie wyraża zgody, chyba że odmowa zgody jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Rozwód bez orzekania o winie czy z orzekaniem o winie

Zgodnie z art. 57 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sąd w wyroku rozwodowym orzeka, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia. Natomiast na zgodne żądanie małżonków sąd zaniecha orzekania o winie – tak stanowi art. 57 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Taki rozwód jest zwykle mniej konfliktowy, ale wymaga zgodnego stanowiska obu stron.

Jeżeli mąż nie zgadza się na rozwód bez winy, sąd będzie musiał rozpoznać sprawę także pod tym kątem. W praktyce przy problemie alkoholowym, awanturach, zaniedbywaniu rodziny czy długotrwałym rozpadzie więzi może to mieć istotne znaczenie dowodowe i finansowe.

Skutek wyboru trybu jest ważny przede wszystkim dla ewentualnych alimentów między byłymi małżonkami. Jeżeli rozwód nastąpi bez orzekania o winie albo sąd uzna winę obojga małżonków, podstawą jest art. 60 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – alimentów może żądać małżonek, który znajduje się w niedostatku. Jeżeli natomiast jeden z małżonków zostanie uznany za wyłącznie winnego, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, ten może żądać alimentów także bez wykazywania niedostatku, na podstawie art. 60 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Zobacz również:

• rozwód czy separacja
• rozwód bez zgody męża

Dziecko w sprawie rozwodowej – co sąd musi rozstrzygnąć

Jeżeli małżonkowie mają wspólne małoletnie dziecko, sąd w wyroku rozwodowym musi rozstrzygnąć o władzy rodzicielskiej, kontaktach dziecka z rodzicami oraz o tym, w jakiej wysokości każdy z rodziców ma ponosić koszty utrzymania i wychowania dziecka. Wynika to z art. 58 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Sąd kieruje się przede wszystkim dobrem dziecka, a nie tym, który rodzic „wygra” spór. W praktyce znaczenie mają: rzeczywista opieka nad dzieckiem, dotychczasowe zaangażowanie rodziców, warunki mieszkaniowe, stabilność emocjonalna, relacja dziecka z każdym z rodziców, ewentualny problem uzależnienia oraz zdolność współpracy przy sprawach dziecka.

Wbrew potocznym opiniom nastoletnie dziecko nie decyduje samodzielnie, z którym rodzicem będzie mieszkać, ale jego zdanie może mieć duże znaczenie. Zgodnie z art. 216¹ § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego sąd w sprawach dotyczących osoby małoletniego wysłucha go, jeżeli jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwalają, uwzględniając jego zdanie stosownie do okoliczności, rozwoju umysłowego i stopnia dojrzałości.

Jeżeli między rodzicami jest silny konflikt albo pojawiają się zarzuty związane z alkoholem, sąd może dopuścić dowód z opinii OZSS albo zlecić wywiad kuratora. Wtedy trzeba szczególnie pilnować, aby przedstawiać fakty i dowody, a nie tylko ogólne oceny drugiej strony.

Kontakty, miejsce zamieszkania dziecka i alimenty

W wyroku rozwodowym sąd może ustalić miejsce zamieszkania dziecka przy jednym z rodziców, pozostawiając obojgu pełnię władzy rodzicielskiej, albo ograniczyć władzę jednego z rodziców do określonych obowiązków i uprawnień – zależnie od okoliczności sprawy. Podstawą są art. 58 § 1a i § 1b Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz ogólne przepisy o władzy rodzicielskiej, w tym art. 95 § 1 i art. 107 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Osobnym, ale powiązanym problemem jest rozwód, dzieci i podział majątku po zdradzie małżonka.

Alimenty na dziecko ustala się według dwóch kryteriów: usprawiedliwionych potrzeb dziecka oraz możliwości zarobkowych i majątkowych rodzica. Wynika to z art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nie liczą się wyłącznie faktyczne zarobki, ale również to, ile rodzic mógłby zarabiać przy pełnym wykorzystaniu swoich sił i kwalifikacji.

Rodzic, który na co dzień zajmuje się dzieckiem, realizuje część obowiązku alimentacyjnego poprzez osobiste starania o jego utrzymanie i wychowanie – tak stanowi art. 135 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Dlatego drugi rodzic częściej ponosi większy ciężar pieniężny.

Kredyt hipoteczny i mieszkanie – co dzieje się po rozwodzie

Rozwód nie rozwiązuje automatycznie umowy kredytu hipotecznego. Jeżeli kredyt został zaciągnięty wspólnie, wobec banku nadal odpowiadają osoby, które podpisały umowę. Wynika to z zasad prawa zobowiązań, w szczególności z art. 366 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny dotyczącego odpowiedzialności solidarnej, jeśli taka odpowiedzialność wynika z umowy lub ustawy. W praktyce bank może domagać się spłaty od obojga kredytobiorców, niezależnie od późniejszych ustaleń rozwodowych.

To oznacza, że nawet jeśli po rozwodzie jedno z małżonków pozostanie w mieszkaniu i „weźmie kredyt na siebie” w wewnętrznych ustaleniach, bank nie musi się na to zgodzić. Potrzebna jest odrębna zgoda banku, aneks albo refinansowanie. Bez tego rozwód nie zwalnia drugiego małżonka z odpowiedzialności wobec banku.

Jeżeli strony mieszkają razem, sąd może w wyroku rozwodowym orzec także o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania przez czas wspólnego w nim zamieszkiwania po rozwodzie – przewiduje to art. 58 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W wypadkach wyjątkowych, gdy jeden z małżonków swoim rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie, sąd może nakazać jego eksmisję – również na podstawie art. 58 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy podział majątku można zrobić w rozwodzie

Tak, ale nie zawsze. Zgodnie z art. 58 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego na wniosek jednego z małżonków sąd może w wyroku rozwodowym dokonać podziału majątku wspólnego, jeżeli przeprowadzenie tego podziału nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu.

W praktyce podział majątku w sprawie rozwodowej jest możliwy głównie wtedy, gdy majątek jest prosty i strony są zgodne co do składu majątku oraz sposobu podziału. Jeśli w grę wchodzą spory o nakłady, wartość nieruchomości, rozliczanie rat kredytu, ruchomości, oszczędności, działalność gospodarcza albo nierówne udziały, sąd zwykle pozostawi podział do osobnego postępowania.

Jeżeli kluczowe jest szybkie uzyskanie rozwodu i uporządkowanie spraw dziecka, często rozsądniej jest nie obciążać procesu rozwodowego rozbudowanym sporem majątkowym. Wtedy po rozwodzie można wszcząć osobne postępowanie o podział majątku wspólnego.

Zobacz również:

• starać się o separację
• rozwód po latach

Jak przygotować pozew i dowody

W pozwie trzeba jasno wskazać żądania. Poza samym rozwodem można wnosić m.in. o:

• rozwód z winy męża, z winy obu stron albo bez orzekania o winie,
• powierzenie wykonywania władzy rodzicielskiej w określony sposób,
• ustalenie miejsca zamieszkania dziecka,
• uregulowanie kontaktów,
• zasądzenie alimentów na dziecko,
• zabezpieczenie alimentów, kontaktów lub pieczy na czas trwania procesu,
• orzeczenie o sposobie korzystania z mieszkania,
• podział majątku – jeśli jest realna szansa, że nie przedłuży sprawy.

Jeżeli potrzebne jest szybkie uregulowanie sytuacji dziecka albo pieniędzy, warto zgłosić wniosek o zabezpieczenie. Podstawę procesową stanowią art. 730 § 1, art. 730¹ § 1 i następne Kodeksu postępowania cywilnego. W sprawach rodzinnych zabezpieczenie ma duże znaczenie praktyczne, bo obowiązuje już w toku procesu, jeszcze przed wyrokiem.

Do pozwu warto dołączyć w szczególności: odpis aktu małżeństwa, odpis aktu urodzenia dziecka, dokumenty dotyczące dochodów i kosztów utrzymania dziecka, dokumenty kredytowe, historię spłat, ewentualną dokumentację leczenia odwykowego, notatki interwencji, korespondencję i listę świadków. W sprawie z problemem alkoholowym samo ogólne stwierdzenie o „nadużywaniu alkoholu” bywa za słabe – sąd oczekuje konkretów.

Koszty rozwodu i jak ograniczyć wydatki

Opłata od pozwu o rozwód wynosi obecnie 600 zł – wynika to z art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Jeżeli sąd orzeknie rozwód bez orzekania o winie po zgodnym stanowisku stron, po uprawomocnieniu wyroku zwraca powodowi połowę opłaty, czyli 300 zł, zgodnie z art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Dodatkowe koszty mogą wynikać z opinii biegłych, opinii OZSS, pełnomocnika, mediacji lub późniejszego podziału majątku. Jeżeli sytuacja finansowa jest trudna, można złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub części na podstawie art. 102 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, wykazując, że ich poniesienie spowodowałoby uszczerbek koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny.

Czy warto najpierw próbować porozumienia

Tak, ale tylko wtedy, gdy jest to realne i bezpieczne. Jeżeli druga strona nie jest gotowa na ugodę albo konflikt dotyczy alkoholu, przemocy, zastraszania lub manipulowania dzieckiem, nie warto odkładać działań procesowych wyłącznie z nadzieją, że sytuacja sama się uspokoi.

Jednocześnie częściowe porozumienie nadal może być bardzo korzystne. Nawet jeśli strony nie zgodzą się co do winy, mogą uzgodnić część spraw dotyczących dziecka, sposób korzystania z mieszkania albo tymczasowe zasady spłaty kredytu. To zwykle skraca postępowanie i zmniejsza napięcie.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak te same przepisy działają w różnych układach rodzinnych i majątkowych.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Czy można dostać rozwód bez zgody męża?

Tak. Jeżeli spełnione są przesłanki z art. 56 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, sąd może orzec rozwód mimo sprzeciwu drugiej strony.

Czy brak pożycia intymnego ma znaczenie w sprawie?

Tak, może być jednym z dowodów zerwania więzi fizycznej, czyli elementu zupełnego rozkładu pożycia. Sąd ocenia jednak całość relacji, a nie tylko ten jeden fakt.

Czy dziecko w wieku nastoletnim samo wybiera, z kim będzie mieszkać?

Nie samodzielnie, ale jego zdanie może mieć duże znaczenie. Sąd bierze pod uwagę opinię dziecka odpowiednio do jego dojrzałości i okoliczności sprawy.

Czy sąd zawsze dzieli majątek w wyroku rozwodowym?

Nie. Dzieje się tak tylko wtedy, gdy podział nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu rozwodowym.

Czy rozwód usuwa wspólny kredyt hipoteczny?

Nie. Wobec banku nadal odpowiadają osoby, które zawarły umowę kredytową, chyba że bank zgodzi się na zmianę.

Czy problem alkoholowy wpływa na rozstrzygnięcie o dziecku?

Tak, może wpływać zarówno na ocenę winy za rozkład pożycia, jak i na sposób wykonywania władzy rodzicielskiej, kontakty oraz zabezpieczenie dobra dziecka.

Źródła

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59.

2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – ISAP.

3. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych – ISAP.

4. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – ISAP.