Rozwód po latach milczenia małżonków – co można zrobić

Kiedy sąd może orzec rozwód po wielu latach małżeństwa?

Zgodnie z art. 56 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, sąd może rozwiązać małżeństwo przez rozwód, jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia. Chodzi o zerwanie trzech więzi: emocjonalnej, fizycznej i gospodarczej. Zbliżonym zagadnieniem jest powrót męża po latach a mieszkanie i rozwód.

W praktyce wieloletnie życie „obok siebie”, brak rozmowy, brak wsparcia, osobne finanse, unikanie kontaktu i wspólnego planowania przyszłości mogą być dowodami takiego rozkładu. Sam fakt wspólnego mieszkania pod jednym adresem nie wyklucza rozwodu, jeśli małżeństwo realnie już nie funkcjonuje.

Jednocześnie sąd nie orzeknie rozwodu, jeżeli zachodzi jedna z tzw. negatywnych przesłanek z art. 56 § 2 i § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, czyli gdy rozwód miałby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci, byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego albo żąda go wyłącznie małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, a drugi małżonek nie wyraża zgody i odmowa nie jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Jeżeli dzieci są już dorosłe, odpada przeszkoda związana z dobrem wspólnych małoletnich dzieci. To zwykle upraszcza sprawę.

Czy trzeba czekać, aż drugi małżonek złoży pozew?

Nie. Jeżeli małżeństwo faktycznie się rozpadło, można samodzielnie wnieść pozew o rozwód do sądu okręgowego. Właściwość sądu określa art. 41 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Co do zasady właściwy jest sąd okręgowy, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie wspólne miejsce zamieszkania, jeśli choć jedno z nich nadal tam przebywa.

Brak inicjatywy drugiej strony nie blokuje sprawy. Jeżeli współmałżonek nie chce rozmawiać, unika ustaleń albo grozi rozwodem, ale nic nie robi, można przejąć inicjatywę procesową i samodzielnie określić swoje żądania w pozwie.

Zobacz również:

rozwód po latach separacji

Rozwód z orzekaniem o winie czy bez winy?

To jedna z najważniejszych decyzji. Zgodnie z art. 57 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sąd w wyroku rozwodowym orzeka, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia. Na zgodne żądanie małżonków sąd zaniecha orzekania o winie, a wtedy – zgodnie z art. 57 § 2 – skutki są takie, jak gdyby żaden z małżonków nie ponosił winy.

Rozwód bez orzekania o winie zwykle pozwala szybciej zakończyć sprawę. Może jednak mieć znaczenie dla alimentów między byłymi małżonkami. Zgodnie z art. 60 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego i znajduje się w niedostatku, może żądać alimentów od drugiego małżonka. Natomiast art. 60 § 2 przewiduje dalej idące uprawnienie dla małżonka niewinnego wobec małżonka wyłącznie winnego, jeśli rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie jego sytuacji materialnej. Powiązanym zagadnieniem jest rozwód z dzieckiem i kredytem.

Jeżeli więc jedna osoba przez lata zajmowała się domem, ma ograniczone możliwości zarobkowe i zbliża się do emerytury, kwestia winy może mieć realne znaczenie finansowe. To zawsze wymaga oceny konkretnego stanu faktycznego i dostępnych dowodów.

Jeżeli to druga strona wytoczy sprawę, warto wiedzieć także, jak oddalić pozew w sytuacji, gdy nie ma jeszcze trwałego rozkładu pożycia albo istnieją inne podstawy obrony.

Co z domem i wspólnym mieszkaniem po rozwodzie?

Zgodnie z art. 58 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie, sąd w wyroku rozwodowym orzeka także o sposobie korzystania z tego mieszkania przez czas wspólnego w nim zamieszkiwania rozwiedzionych małżonków. W wypadkach wyjątkowych, gdy jeden z małżonków swoim rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie, sąd może nakazać jego eksmisję na żądanie drugiego małżonka.

To oznacza, że nawet jeśli dom jest wspólny albo należy do majątku wspólnego, sąd może uregulować, kto z jakich pomieszczeń korzysta po rozwodzie. Nie jest to jeszcze podział własności, lecz czasowe uporządkowanie codziennego funkcjonowania.

Jeżeli małżonkowie są zgodni, mogą też wnosić o przyznanie mieszkania jednemu z nich albo o podział lokalu wspólnego, ale tylko wtedy, gdy spełnione są warunki z art. 58 § 2 zdanie trzecie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Podział majątku – w rozwodzie czy osobno?

Co do zasady z chwilą uprawomocnienia się wyroku rozwodowego ustaje wspólność majątkowa małżeńska na podstawie art. 37 § 1 pkt 4 w zw. z art. 54 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz zasad ustroju wspólności ustawowej określonych w art. 31 i nast. Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Sam podział majątku nie następuje jednak automatycznie.

Zgodnie z art. 58 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego na wniosek jednego z małżonków sąd może w wyroku rozwodowym dokonać podziału majątku wspólnego, jeżeli przeprowadzenie tego podziału nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu. Gdy sprawa majątkowa jest skomplikowana, sąd zwykle odsyła strony do odrębnego postępowania o podział majątku.

W praktyce przy domu budowanym z kredytu, środków własnych, odszkodowania lub darowizn często pojawiają się dodatkowe problemy: ustalenie składu majątku, rozliczenie nakładów z majątku osobistego na wspólny, wysokość zadłużenia i aktualna wartość nieruchomości. W takich sprawach osobne postępowanie bywa bardziej realne niż podział już w samym rozwodzie.

Zobacz również:

podział majątku po latach

Czy odszkodowanie dziecka lub jednego z małżonków wchodzi do majątku wspólnego?

Nie zawsze. Zgodnie z art. 33 pkt 6 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do majątku osobistego każdego z małżonków należą m.in. przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, z wyjątkiem renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość.

Jeżeli środki pochodziły z odszkodowania należnego córce, konieczne jest dokładne ustalenie, kto był uprawniony do tych pieniędzy i na jakiej podstawie zostały wydatkowane. Tego rodzaju okoliczności mogą mieć istotne znaczenie przy późniejszych rozliczeniach majątkowych, ale wymagają analizy dokumentów i konkretnej historii przepływu środków.

Co z alimentami po rozwodzie?

Między byłymi małżonkami alimenty nie przysługują automatycznie. Zależą od rozstrzygnięcia o winie oraz od sytuacji materialnej stron.

Przy osobie, która jest tuż przed emeryturą, długo nie pracowała zawodowo albo ma niższe dochody z powodu wieloletniego prowadzenia domu, temat alimentów warto rozważyć jeszcze przed wniesieniem pozwu.

Czy wyprowadzka z domu to dobry pomysł?

To zależy od sytuacji. Prawo nie zabrania wyprowadzki przed rozwodem, ale decyzja może mieć konsekwencje praktyczne. Jeżeli wyprowadza się osoba słabsza ekonomicznie, może ponosić dodatkowe koszty najmu i utrudnić sobie bieżący dostęp do dokumentów, rachunków czy dowodów dotyczących majątku. Z drugiej strony, gdy wspólne mieszkanie powoduje silny stres, konflikt lub poczucie zagrożenia, wyprowadzka może być uzasadniona.

Jeżeli w domu dochodzi do przemocy, gróźb lub uporczywego nękania, należy rozważyć także środki ochrony niezależne od rozwodu, w tym działania na podstawie ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej.

W sprawach, w których jedna strona nie zgadza się na zakończenie małżeństwa, pomocny może być również materiał o tym, kiedy możliwy jest rozwód bez zgody męża.

Jak przygotować się do pozwu o rozwód?

Przed złożeniem pozwu warto zgromadzić:

• odpis aktu małżeństwa,
• dokumenty dotyczące dochodów i kosztów utrzymania,
• dokumenty dotyczące kredytu i nieruchomości,
• potwierdzenia opłat, przelewów i wydatków,
• dowody potwierdzające rozkład pożycia, np. korespondencję, zeznania świadków, informacje o osobnym prowadzeniu finansów.

Pozew o rozwód podlega opłacie stałej 600 zł na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Jeżeli rozwód zostanie orzeczony bez orzekania o winie na zgodny wniosek stron, sąd zwraca powodowi połowę opłaty od pozwu zgodnie z art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b tej ustawy.

Próba rozmowy, mediacja i bezpieczne uporządkowanie spraw

Jeżeli istnieje jeszcze cień szansy na spokojne ustalenia, można spróbować rozmowy albo mediacji. Mediacja może pomóc w ustaleniu warunków rozstania, korzystania z domu, spłaty kredytu czy późniejszego podziału majątku. Jeżeli jednak druga strona uporczywie milczy, nie współpracuje lub wykorzystuje przewagę finansową, nie trzeba bez końca czekać.

W praktyce najważniejsze bywa uporządkowanie trzech kwestii jednocześnie: bezpieczeństwa mieszkaniowego, bieżących kosztów życia i strategii procesowej dotyczącej winy, alimentów oraz majątku.

FAQ

Czy samo milczenie małżonka wystarczy do rozwodu?

Nie samo milczenie, lecz cały obraz relacji. Dla rozwodu trzeba wykazać zupełny i trwały rozkład pożycia z art. 56 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy można dostać rozwód, jeśli nadal mieszkamy razem?

Tak. Wspólne mieszkanie nie wyklucza rozwodu, jeśli ustały więzi emocjonalna, fizyczna i gospodarcza.

Czy sąd zawsze dzieli majątek już w rozwodzie?

Nie. Zgodnie z art. 58 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sąd zrobi to tylko wtedy, gdy nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w sprawie.

Czy rozwód bez winy może być niekorzystny?

Może być mniej korzystny przy późniejszych alimentach między małżonkami, bo wtedy stosuje się zasady z art. 60 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a nie szerszą ochronę z art. 60 § 2 dla małżonka niewinnego.

Czy wyprowadzka z domu oznacza utratę praw do nieruchomości?

Nie automatycznie. Sama wyprowadzka nie pozbawia udziału w majątku wspólnym, ale może utrudnić późniejsze sprawy dowodowe i organizacyjne.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 31, art. 33 pkt 6, art. 56, art. 57, art. 58, art. 60 – ISAP

2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 41 – ISAP

3. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności art. 26 ust. 1 pkt 1 i art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b – ISAP

4. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej – ISAP