Wykwaterowanie byłego męża po rozwodzie z domu żony

Prawo do korzystania z domu po rozwodzie

Jeżeli dom należy wyłącznie do Pani majątku osobistego, kluczowe znaczenie ma to, czy były mąż ma obecnie jakikolwiek tytuł prawny do dalszego zajmowania nieruchomości. W czasie trwania małżeństwa podstawą wspólnego korzystania z mieszkania mógł być art. 28¹ ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym małżonek jest uprawniony do korzystania z mieszkania drugiego małżonka w celu zaspokojenia potrzeb rodziny.

Po rozwodzie ta podstawa co do zasady odpada, bo ustaje małżeństwo. Jeżeli więc wyrok rozwodowy nie przyznał byłemu mężowi szczególnego uprawnienia do dalszego korzystania z lokalu, a między stronami nie ma umowy najmu, użyczenia ani innego tytułu, właściciel może domagać się opuszczenia domu.

Trzeba jednak odróżnić dwie sytuacje:

• były mąż mieszka w domu tylko dlatego, że właścicielka tolerowała jego pobyt – wtedy zwykle mówimy o użyczeniu albo zgodzie dorozumianej, którą można odwołać;
• były mąż zachowuje się agresywnie, nadużywa alkoholu, grozi, zastrasza lub uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie – wtedy można rozważyć także eksmisję na szczególnej podstawie z art. 13 ust. 2 ustawy o ochronie praw lokatorów.

Zobacz również: prawo do przebywania

Co sprawdzić przed skierowaniem sprawy do sądu

Przed wniesieniem pozwu warto ustalić trzy kwestie:

1. Kto jest właścicielem domu – najlepiej potwierdzić to odpisem księgi wieczystej, aktem notarialnym, postanowieniem spadkowym lub innym dokumentem własności.
2. Czy w wyroku rozwodowym sąd orzekał o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania – zgodnie z art. 58 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sąd rozwodowy orzeka o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania na czas wspólnego zamieszkiwania rozwiedzionych małżonków. Jeżeli w sentencji wyroku znalazło się takie rozstrzygnięcie, trzeba je uwzględnić.
3. Jaki jest obecny stan faktyczny – czy były mąż stale mieszka w domu, czy płaci cokolwiek, czy stosuje przemoc psychiczną lub fizyczną, czy była wzywana policja, czy są świadkowie, nagrania, wiadomości, notatki urzędowe, dokumentacja medyczna.

Odwołanie zgody na mieszkanie i wezwanie do opuszczenia domu

Jeżeli były mąż pozostał w domu za Pani zgodą, najbezpieczniej najpierw tę zgodę formalnie odwołać. W praktyce warto wysłać pisemne wezwanie do opuszczenia i wydania nieruchomości w określonym terminie, np. 7 albo 14 dni. Pismo należy wysłać listem poleconym za potwierdzeniem odbioru albo doręczyć w sposób pozwalający wykazać datę doręczenia.

W wezwaniu warto wskazać:

• że jest Pani wyłączną właścicielką nieruchomości,
• że cofa Pani zgodę na dalsze zamieszkiwanie,
• termin opuszczenia domu,
• żądanie zabrania rzeczy osobistych,
• zapowiedź skierowania sprawy do sądu w razie braku dobrowolnej wyprowadzki.

Taki krok nie zawsze jest formalnie konieczny przy pozwie opartym na art. 13 ust. 2 ustawy o ochronie praw lokatorów, ale zwykle porządkuje sytuację dowodową i pokazuje, że właściciel próbował rozwiązać sprawę bez procesu.

Zobacz również: wezwanie męża

Kiedy można żądać eksmisji byłego męża

Najważniejszą podstawą w opisanym stanie faktycznym jest art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Przepis ten stanowi, że współlokator może wytoczyć powództwo o nakazanie przez sąd eksmisji małżonka, rozwiedzionego małżonka lub innego współlokatora tego samego lokalu, jeżeli ten swoim rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie.

To bardzo istotne, bo sąd nie bada wtedy wyłącznie samego prawa własności, ale przede wszystkim to, czy zachowanie pozwanego faktycznie uniemożliwia dalsze wspólne mieszkanie. Za takie zachowania mogą przemawiać zwłaszcza:

• groźby, zastraszanie, wyzwiska, uporczywe poniżanie,
• przemoc fizyczna lub psychiczna,
• awantury pod wpływem alkoholu,
• zakłócanie spokoju nocnego,
• dopuszczanie osób trzecich stwarzających zagrożenie,
• niszczenie mienia,
• uporczywe stwarzanie atmosfery zagrożenia w domu.

Nie każde konfliktowe zachowanie wystarczy. W praktyce trzeba wykazać, że ma ono charakter rażąco naganny i przez to wspólne zamieszkiwanie stało się obiektywnie niemożliwe albo skrajnie uciążliwe.

Jakie dowody są najważniejsze w sprawie o eksmisję

W sprawie o eksmisję same ogólne twierdzenia zwykle nie wystarczą. Im lepiej udokumentowane zachowanie byłego męża, tym większa szansa na szybkie i skuteczne rozstrzygnięcie. Najczęściej przydatne są:

• notatki policyjne i numery interwencji,
• zeznania świadków: sąsiadów, dzieci, innych domowników,
• wiadomości SMS, e-maile, nagrania rozmów lub awantur, jeśli zostały uzyskane legalnie i dotyczą własnej sytuacji dowodowej,
• dokumentacja medyczna lub psychologiczna,
• dokumenty z procedury „Niebieskiej Karty”, jeśli była wszczęta,
• zdjęcia zniszczeń, rachunki za naprawy, potwierdzenia kosztów utrzymania domu,
• wezwanie do opuszczenia lokalu wraz z dowodem doręczenia.

Jeżeli problem polega nie tylko na agresji, ale też na tym, że były mąż nie dokłada się do kosztów, dobrze gromadzić rachunki, potwierdzenia opłat i historię przelewów. Sam brak płatności nie zawsze wystarczy do eksmisji z art. 13 ust. 2, ale może wzmacniać obraz sytuacji.

Pozew o eksmisję – do jakiego sądu i czego żądać

Pozew składa się do sądu rejonowego właściwego dla miejsca położenia nieruchomości. W zależności od stanu faktycznego roszczenie może być oparte na:

• art. 222 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, czyli roszczeniu windykacyjnym właściciela o wydanie rzeczy, albo
• art. 13 ust. 2 ustawy o ochronie praw lokatorów, gdy kluczowe jest rażąco naganne zachowanie współlokatora.

W wielu sprawach praktycznie silniejsza okazuje się właśnie podstawa z art. 13 ust. 2 ustawy o ochronie praw lokatorów, jeżeli strony faktycznie mieszkają razem i problemem są przemoc, alkohol, groźby lub ciężkie konflikty domowe.

W pozwie należy zwykle wskazać:

• oznaczenie sądu i stron,
• dokładne żądanie nakazania opróżnienia, opuszczenia i wydania lokalu,
• opis podstawy prawnej i faktów,
• wnioski dowodowe,
• informację, czy pozwany ma inne miejsce pobytu, stan zdrowia, dochody i sytuację życiową – to może mieć znaczenie przy ocenie prawa do lokalu socjalnego.

Jeżeli sytuacja jest bardzo napięta, można rozważyć również wniosek o zabezpieczenie, ale jego zasadność zależy od konkretnej sprawy i materiału dowodowego.

Czy sąd zawsze przyzna byłemu mężowi lokal socjalny?

Nie. Zasady orzekania o uprawnieniu do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu wynikają obecnie z ustawy o ochronie praw lokatorów. Sąd bada sytuację osoby eksmitowanej, w tym m.in. wiek, stan zdrowia, niepełnosprawność, status emeryta lub rencisty, możliwość samodzielnego zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych oraz szczególne okoliczności życiowe.

Dlatego nie można z góry założyć ani że były mąż na pewno dostanie lokal socjalny, ani że na pewno go nie dostanie. W sprawach osób starszych, chorych, niepełnosprawnych albo pozbawionych realnych możliwości najmu ryzyko przyznania takiego uprawnienia jest istotne. Jeżeli sąd przyzna uprawnienie do najmu socjalnego lokalu, wykonanie eksmisji będzie wstrzymane do czasu złożenia przez gminę odpowiedniej oferty.

Z drugiej strony, jeżeli pozwany ma dochody, majątek, rodzinę lub realną możliwość zapewnienia sobie lokum, sąd może nie przyznać mu takiego uprawnienia.

Zobacz również: eksmisja z mieszkania męża

Czego nie wolno robić właścicielowi domu

Nawet jeśli były mąż nie ma już moralnego ani praktycznego prawa do dalszego mieszkania, właściciel nie powinien stosować „samopomocy” polegającej na:

• wymianie zamków pod jego nieobecność,
• wyrzucaniu rzeczy na zewnątrz,
• odcinaniu prądu, wody lub ogrzewania,
• stosowaniu przymusu fizycznego bez podstawy prawnej.

Takie działania mogą narazić właściciela na własny spór cywilny, a niekiedy również na odpowiedzialność karną. Legalne usunięcie z lokalu następuje po prawomocnym wyroku i w razie potrzeby przez komornika, zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego dotyczącymi egzekucji obowiązku opróżnienia lokalu.

Jeżeli problemem jest alkohol i przemoc

Jeżeli były mąż nadużywa alkoholu, grozi, zastrasza albo stosuje przemoc, sprawa nie musi ograniczać się wyłącznie do pozwu o eksmisję. W zależności od faktów można rozważyć także:

• zawiadomienie o przestępstwie, np. groźbach karalnych lub znęcaniu się,
• interwencje policji przy każdym incydencie,
• uruchomienie procedury „Niebieskiej Karty”,
• wnioski o ochronę przewidzianą przepisami dotyczącymi przeciwdziałania przemocy domowej.

To ważne zwłaszcza wtedy, gdy celem jest nie tylko docelowa eksmisja, ale też szybkie zwiększenie bezpieczeństwa domowników.

Zobacz również: eksmisja alkoholika

FAQ

Czy po rozwodzie były mąż ma automatyczne prawo mieszkać dalej w domu żony?

Nie. Uprawnienie wynikające z art. 28¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jest związane z małżeństwem. Po rozwodzie trzeba badać, czy istnieje inna podstawa dalszego zamieszkiwania, np. postanowienie wyroku rozwodowego, najem, użyczenie albo współwłasność.

Czy samo niepłacenie rachunków wystarczy do eksmisji?

Zwykle nie wystarczy samo w sobie do eksmisji z art. 13 ust. 2 ustawy o ochronie praw lokatorów. Ten przepis wymaga rażąco nagannego zachowania uniemożliwiającego wspólne zamieszkiwanie. Niepłacenie może jednak być dodatkowym argumentem.

Czy mogę wymienić zamki, skoro dom jest tylko mój?

Nie należy tego robić samodzielnie, jeśli były mąż faktycznie zajmuje lokal. Bez prawomocnego wyroku i legalnej egzekucji takie działanie może wywołać dalszy spór i ryzyko odpowiedzialności.

Czy emeryt zawsze dostaje lokal socjalny?

Nie zawsze. Sąd ocenia całokształt sytuacji, w tym dochody, zdrowie, wiek, majątek i realną możliwość samodzielnego zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych. Sam status emeryta nie przesądza automatycznie sprawy.

Co, jeśli były mąż jest współwłaścicielem domu?

Wtedy sprawa jest bardziej złożona. Samo prawo własności drugiej strony może wyłączać prosty model żądania wydania rzeczy. Nadal jednak w wyjątkowych sytuacjach możliwe są działania ochronne, w tym eksmisja współlokatora na podstawie art. 13 ust. 2 ustawy o ochronie praw lokatorów, jeżeli jego zachowanie rażąco uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie.

Zobacz również: żona wyrzuciła męża

Podsumowanie

Jeżeli dom należy wyłącznie do Pani, a były mąż po rozwodzie nadal go zajmuje, można dążyć do jego wyprowadzki zgodnie z prawem. W praktyce najczęściej zaczyna się od pisemnego cofnięcia zgody na zamieszkiwanie i wezwania do opuszczenia domu. Gdy dochodzi do przemocy, gróźb, awantur lub uporczywego zastraszania, mocną podstawą pozwu jest art. 13 ust. 2 ustawy o ochronie praw lokatorów.

Najważniejsze są dowody, właściwe sformułowanie pozwu i unikanie samodzielnych działań siłowych. To, czy sąd przyzna byłemu mężowi uprawnienie do najmu socjalnego lokalu, zależy już od konkretnej sytuacji życiowej pozwanego.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 28¹ i art. 58 § 2 – ISAP
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 222 § 1 – ISAP
3. Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego, w szczególności art. 2 ust. 1 pkt 1, art. 13 ust. 2 oraz przepisy dotyczące najmu socjalnego lokalu – ISAP
4. Wyrok Sądu Najwyższego z 21 marca 2006 r., sygn. akt V CSK 185/05
5. Uchwała Sądu Najwyższego z 12 czerwca 2008 r., sygn. akt III CZP 41/08
6. Wyrok SA w Białymstoku z 9 grudnia 2010 r., sygn. akt I ACa 565/10