Zaprzeczenie ojcostwa a koszty procesu – jak się bronić

Od czego zależy, kto zapłaci koszty w sprawie o zaprzeczenie ojcostwa?

W sprawach o zaprzeczenie ojcostwa nie ma automatycznej zasady, że pozwany zawsze zwraca koszty stronie powodowej. O kosztach sąd rozstrzyga w orzeczeniu kończącym sprawę, stosując przede wszystkim art. 98, art. 101 i art. 102 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.

Zasadą ogólną jest art. 98 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę zwraca przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. W praktyce jednak w sprawie o zaprzeczenie ojcostwa często istotniejsze są przepisy szczególne dotyczące sytuacji, gdy pozwany nie spiera się co do żądania.

Jeżeli więc od początku zgadza się Pan z tym, że nie jest ojcem dziecka i nie zamierza Pan kwestionować pozwu, kluczowe znaczenie może mieć szybkie i prawidłowe uznanie powództwa.

Uznanie powództwa i art. 101 K.p.c. – najważniejszy przepis dla pozwanego

Najważniejszą podstawą ograniczenia ryzyka kosztów jest art. 101 Kodeksu postępowania cywilnego. Przepis ten stanowi, że zwrot kosztów należy się pozwanemu mimo uwzględnienia powództwa, jeżeli nie dał powodu do wytoczenia sprawy i uznał przy pierwszej czynności procesowej żądanie pozwu.

W praktyce trzeba więc spełnić łącznie dwa warunki:

• pozwany nie może swoim zachowaniem wywołać konieczności wszczęcia procesu,
• powinien uznać powództwo przy pierwszej czynności procesowej, najczęściej w odpowiedzi na pozew albo na pierwszej rozprawie, jeżeli wcześniej nie był zobowiązany do złożenia odpowiedzi.

Samo przekonanie, że biologicznym ojcem jest inny mężczyzna, nie wystarcza. Sąd ocenia konkretne zachowanie stron przed procesem. Jeżeli np. pozwany wcześniej odmawiał współpracy, unikał potwierdzenia okoliczności albo kwestionował potrzebę wytoczenia powództwa, sąd może uznać, że dał powód do sprawy.

Jeżeli natomiast od początku akceptował Pan potrzebę uregulowania stanu prawnego i nie utrudniał sprawy, warto to wyraźnie podnieść w piśmie procesowym.

Co znaczy, że pozwany „nie dał powodu do wytoczenia sprawy”?

To pojęcie nie jest zdefiniowane wprost w Kodeksie postępowania cywilnego, dlatego jego ocena zależy od okoliczności konkretnej sprawy. W sprawie o zaprzeczenie ojcostwa sąd może badać między innymi:

• czy między stronami było jasne, że dziecko nie pochodzi od męża matki,
• czy pozwany wcześniej zgadzał się na uregulowanie stanu prawnego dziecka,
• czy doszło do niepotrzebnego przedłużania sytuacji,
• czy powódka przed wniesieniem pozwu kontaktowała się z pozwanym w tej sprawie i jaka była jego reakcja.

Warto przy tym pamiętać, że w sprawach o pochodzenie dziecka nie wszystko zależy od samej woli stron. Jeżeli dziecko urodziło się w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem 300 dni od jego ustania lub unieważnienia, działa domniemanie pochodzenia dziecka od męża matki na podstawie art. 62 § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Obalenie tego domniemania wymaga wyroku sądu, więc sam brak sporu między stronami nie zastępuje postępowania sądowego.

Dlatego argument, że pozwany „nie dał powodu do wytoczenia sprawy”, jest najsilniejszy wtedy, gdy nie kwestionował potrzeby procesu i od początku deklarował współdziałanie.

Ile wynosi opłata od pozwu i czym różni się ona od kosztów zastępstwa procesowego?

Opłata od pozwu o zaprzeczenie ojcostwa jest opłatą stałą i wynosi 200 zł. Wynika to z art. 27 pkt 3 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Trzeba odróżnić tę opłatę od kosztów zastępstwa procesowego, czyli wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika strony przeciwnej. To, że powódka wnosi o zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, nie oznacza jeszcze, że sąd taki wniosek uwzględni. Ostateczna decyzja zapada dopiero w wyroku albo postanowieniu kończącym sprawę.

Jeżeli powódka złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, sąd ocenia jej sytuację majątkową na podstawie oświadczenia obejmującego stan rodzinny, majątek, dochody i źródła utrzymania. Podstawą są art. 102 ust. 1 oraz art. 103 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Sam fakt korzystania z pełnomocnika nie przesądza automatycznie, że zwolnienie od kosztów powinno być oddalone. W praktyce pełnomocnik może działać odpłatnie, nieodpłatnie albo z innych przyczyn finansowych strony, więc nie warto opierać obrony wyłącznie na tym argumencie.

Czy można powołać się na art. 102 K.p.c.?

Tak. Jeżeli sąd nie uzna, że zachodzą przesłanki z art. 101 Kodeksu postępowania cywilnego, można dodatkowo wnosić o zastosowanie art. 102 Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z tym przepisem w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej kosztami w ogóle.

To przepis wyjątkowy i uznaniowy. Nie daje gwarancji, ale bywa przydatny wtedy, gdy:

• sprawa ma szczególnie delikatny charakter rodzinny,
• pozwany nie spowodował powstania problemu biologicznego ani prawnego,
• pozwany od początku akceptował żądanie pozwu,
• obciążenie pełnymi kosztami byłoby rażąco niesprawiedliwe w konkretnym stanie faktycznym.

W takiej sytuacji można wnosić, aby każda ze stron poniosła koszty związane ze swoim udziałem w sprawie, ewentualnie aby sąd odstąpił od obciążania Pana kosztami zastępstwa procesowego strony powodowej.

Jakie stanowisko warto zająć w piśmie do sądu?

Jeżeli zgadza się Pan z pozwem, bezpieczne procesowo jest złożenie jasnego i spójnego stanowiska. Zwykle powinno ono obejmować:

• oświadczenie o uznaniu powództwa, jeżeli rzeczywiście akceptuje Pan żądanie,
• wniosek o nieobciążanie Pana kosztami procesu na podstawie art. 101 Kodeksu postępowania cywilnego, a ewentualnie także art. 102 Kodeksu postępowania cywilnego,
• wskazanie, że nie dał Pan powodu do wytoczenia sprawy, bo od początku nie kwestionował potrzeby uregulowania stanu prawnego dziecka,
• krótkie opisanie okoliczności potwierdzających tę tezę.

Nie warto natomiast formułować argumentów wyłącznie w kategoriach moralnych czy emocjonalnych. Sąd rozstrzyga o kosztach przede wszystkim na podstawie przepisów procesowych i konkretnych faktów, które można wykazać.

Jeżeli sprawa łączy się z dalszymi konsekwencjami, np. alimentacyjnymi, warto równolegle przeanalizować również temat wykluczenie ojcostwa.

Czy uznanie powództwa zawsze wystarczy, aby nie płacić?

Nie. Uznanie powództwa jest bardzo ważne, ale samo w sobie nie gwarantuje korzystnego rozstrzygnięcia o kosztach. Dla zastosowania art. 101 Kodeksu postępowania cywilnego konieczne jest również to, aby pozwany nie dał powodu do wytoczenia sprawy.

Jeżeli sąd uzna, że proces i tak był konieczny z uwagi na zachowanie pozwanego, może obciążyć go kosztami mimo uznania żądania. Z drugiej strony, nawet wtedy można próbować wykazać szczególnie uzasadniony przypadek z art. 102 K.p.c.

Czy po wyroku trzeba jeszcze załatwiać formalności w urzędzie?

Tak, w praktyce po prawomocnym wyroku mogą pojawić się dalsze kwestie dotyczące aktu urodzenia dziecka i danych wpisanych w rejestrze stanu cywilnego. Zakres czynności zależy od treści orzeczenia i działań urzędu stanu cywilnego.

Jeżeli interesuje Pana dalsza procedura po zakończeniu procesu, pomocny może być materiał o rejestracja po zaprzeczeniu.

FAQ

Czy w sprawie o zaprzeczenie ojcostwa pozwany zawsze przegrywa koszty?

Nie. Jeżeli uzna powództwo przy pierwszej czynności procesowej i nie dał powodu do wniesienia sprawy, może powołać się na art. 101 Kodeksu postępowania cywilnego.

Ile wynosi opłata od pozwu o zaprzeczenie ojcostwa?

Opłata stała wynosi 200 zł, zgodnie z art. 27 pkt 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Czy żądanie kosztów zastępstwa procesowego w pozwie oznacza, że trzeba je zapłacić?

Nie. To tylko wniosek strony. O kosztach rozstrzyga sąd w końcowym orzeczeniu.

Czy można wnosić, aby każda strona poniosła swoje koszty?

Tak. Taki wniosek można oprzeć przede wszystkim na art. 102 Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli przemawiają za tym szczególne okoliczności sprawy.

Czy znaczenie ma to, że dziecko urodziło się po rozwodzie?

Tak. Jeżeli dziecko urodziło się przed upływem 300 dni od ustania małżeństwa, nadal działa domniemanie z art. 62 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i konieczne jest sądowe zaprzeczenie ojcostwa.

Źródła

• art. 62 § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 98 § 1, art. 101, art. 102 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• art. 27 pkt 3, art. 102 ust. 1, art. 103 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych