Rejestracja dziecka po zaprzeczeniu ojcostwa

Co zmienia prawomocne zaprzeczenie ojcostwa?

Jeżeli dziecko urodziło się w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem 300 dni od jego ustania lub unieważnienia, działa domniemanie, że ojcem dziecka jest mąż matki. Wynika to z art. 62 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. — Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Domniemanie to nie obowiązuje, gdy dziecko urodziło się po upływie 300 dni od orzeczenia separacji, co wynika z art. 62 § 1 zdanie drugie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli sąd prawomocnie zaprzeczył ojcostwu męża matki, domniemanie z art. 62 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zostaje obalone. Od tego momentu mąż matki nie jest prawnym ojcem dziecka. Jeżeli nie doszło jeszcze do uznania ojcostwa przez biologicznego ojca ani do sądowego ustalenia ojcostwa, dziecko ma prawnie ustaloną tylko matkę. Podstawowe sposoby ustalenia ojcostwa, gdy nie działa domniemanie pochodzenia od męża matki, wskazuje art. 72 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego: uznanie ojcostwa albo sądowe ustalenie ojcostwa.

W praktyce prawomocny wyrok zaprzeczający ojcostwu jest podstawą do ujawnienia zmiany w akcie urodzenia dziecka. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. — Prawo o aktach stanu cywilnego, do aktu stanu cywilnego dołącza się wzmianki dodatkowe, jeżeli zdarzenie wpływa na treść albo ważność aktu. Jeżeli akt urodzenia został już sporządzony z wpisem męża matki jako ojca, urząd stanu cywilnego dokonuje odpowiedniej wzmianki i aktualizacji danych na podstawie prawomocnego orzeczenia.

Czy matka może sama zgłosić urodzenie dziecka?

Tak. Matka może sama zgłosić urodzenie dziecka w urzędzie stanu cywilnego. Uprawnienie do zgłoszenia urodzenia przysługuje m.in. matce albo ojcu dziecka, jeżeli posiadają pełną zdolność do czynności prawnych; przewiduje to art. 57 ust. 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego. Udział biologicznego ojca nie jest potrzebny do samego zgłoszenia urodzenia, jeżeli ojcostwo nie ma być w tym samym czasie uznane.

Urodzenie dziecka rejestruje kierownik urzędu stanu cywilnego właściwy ze względu na miejsce urodzenia dziecka, co wynika z art. 52 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego. Zgłoszenia urodzenia należy dokonać w terminie 21 dni od dnia sporządzenia karty urodzenia, a w przypadku dziecka martwo urodzonego — w terminie 3 dni od dnia sporządzenia karty martwego urodzenia. Terminy te wynikają z art. 55 ust. 1 i 2 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego.

Jeżeli sprawa zaprzeczenia ojcostwa trwała długo i akt urodzenia dziecka został już wcześniej sporządzony z danymi męża matki, nie chodzi już o zwykłą rejestrację urodzenia, lecz o aktualizację aktu po prawomocnym wyroku. W takiej sytuacji warto zabrać do urzędu odpis prawomocnego wyroku z klauzulą prawomocności, dokument tożsamości oraz — jeżeli urząd tego wymaga — odpis aktu urodzenia dziecka.

Jak wpisuje się dane ojca, gdy ojcostwo nie jest ustalone?

Jeżeli nie działa domniemanie ojcostwa męża matki, a ojcostwo nie zostało uznane ani ustalone przez sąd, dane ojca wpisuje się do aktu urodzenia tylko w szczególny, techniczny sposób. Zgodnie z art. 61 ust. 2 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, do aktu urodzenia wpisuje się jako imię ojca imię wskazane przez osobę zgłaszającą urodzenie, a w razie braku wskazania — jedno z imion zwykle używanych w kraju. Jako nazwisko ojca i jego nazwisko rodowe wpisuje się nazwisko matki, z odpowiednią adnotacją w akcie.

Ten wpis nie tworzy ojcostwa konkretnego mężczyzny. Jest to rozwiązanie techniczne, aby akt urodzenia mógł zostać sporządzony mimo braku prawnie ustalonego ojca. Oznacza to, że matka może wskazać imię ojca do aktu, ale samo wskazanie imienia nie powoduje, że biologiczny ojciec nabywa prawa rodzicielskie albo obowiązek alimentacyjny. Do tego potrzebne jest uznanie ojcostwa na podstawie art. 73 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego albo sądowe ustalenie ojcostwa na podstawie art. 84 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jakie nazwisko otrzyma dziecko bez ustalonego ojca?

Jeżeli po zaprzeczeniu ojcostwa męża matki nie ma jeszcze prawnie ustalonego ojca, dziecko co do zasady zostanie wpisane z nazwiskiem matki. Jeżeli matka po ślubie zachowała nazwisko panieńskie, dziecko będzie mogło nosić właśnie to nazwisko. Z punktu widzenia urzędu stanu cywilnego nie jest potrzebna zgoda biologicznego ojca, ponieważ nie jest on jeszcze prawnym ojcem dziecka.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy biologiczny ojciec chce jednocześnie uznać ojcostwo. Uznanie ojcostwa następuje, gdy mężczyzna złoży oświadczenie, że jest ojcem dziecka, a matka potwierdzi jednocześnie albo w terminie 3 miesięcy od dnia oświadczenia mężczyzny, że ojcem dziecka jest ten mężczyzna. Wynika to z art. 73 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Nazwisko dziecka przy uznaniu ojcostwa przez biologicznego ojca

Przy uznaniu ojcostwa rodzice składają oświadczenia także w sprawie nazwiska dziecka. Zgodnie z art. 89 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli ojcostwo zostało ustalone przez uznanie, dziecko nosi nazwisko wskazane w zgodnych oświadczeniach rodziców. Rodzice mogą wskazać nazwisko jednego z nich albo nazwisko utworzone przez połączenie nazwiska matki z nazwiskiem ojca.

Jeżeli rodzice nie złożą zgodnych oświadczeń w sprawie nazwiska, dziecko nosi nazwisko składające się z nazwiska matki i dołączonego do niego nazwiska ojca. Także ta zasada wynika z art. 89 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Oznacza to, że ojciec biologiczny nie może samodzielnie wymusić, aby dziecko nosiło wyłącznie jego nazwisko. Jednocześnie matka nie może po skutecznym uznaniu ojcostwa jednostronnie przesądzić, że dziecko będzie nosiło wyłącznie jej nazwisko, jeżeli ojciec się na to nie zgadza.

Jeżeli dziecko ukończyło 13 lat, do zmiany nazwiska dziecka potrzebna jest także jego zgoda. Wynika to z art. 89 § 1 zdanie czwarte Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Dodatkowo nazwisko dziecka nie może składać się z więcej niż dwóch członów, co przewiduje art. 90¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy matka musi zgodzić się na uznanie ojcostwa?

Nie ma skutecznego uznania ojcostwa bez potwierdzenia matki, jeżeli dziecko jest małoletnie i matka żyje oraz może złożyć oświadczenie. Art. 73 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wymaga, aby matka potwierdziła oświadczenie mężczyzny jednocześnie albo w ciągu 3 miesięcy od dnia jego złożenia. Jeżeli matka nie potwierdzi ojcostwa, uznanie nie wywoła skutków prawnych.

Biologiczny ojciec nie jest jednak pozbawiony drogi prawnej. Może wystąpić do sądu z powództwem o ustalenie ojcostwa. Podstawę takiego żądania stanowi art. 84 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W postępowaniu sądowym znaczenie mogą mieć m.in. dowody z dokumentów, zeznań, korespondencji oraz badania DNA. Jeżeli sąd ustali ojcostwo, rozstrzyga także o nazwisku dziecka według zasad z art. 89 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czego nie załatwia samo zaprzeczenie ojcostwa?

Zaprzeczenie ojcostwa usuwa dotychczasowe prawne ojcostwo męża matki, ale nie ustala automatycznie ojcostwa biologicznego ojca. Nie nadaje mu też władzy rodzicielskiej, prawa do decydowania o dziecku ani obowiązku alimentacyjnego. Te skutki pojawiają się dopiero po skutecznym uznaniu ojcostwa albo po sądowym ustaleniu ojcostwa.

Warto też odróżnić zaprzeczenie ojcostwa od potocznych określeń, takich jak zrzeczenie ojcostwa. Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie przewiduje prostego zrzeczenia się ojcostwa przez oświadczenie woli. Jeżeli mężczyzna jest wpisany jako ojciec na podstawie domniemania, potrzebne jest zaprzeczenie ojcostwa w trybie przewidzianym w art. 63–69 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zależnie od tego, kto wytacza powództwo i w jakim terminie.

FAQ

Czy po zaprzeczeniu ojcostwa mogę zarejestrować dziecko sama?

Tak. Art. 57 ust. 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego pozwala matce zgłosić urodzenie dziecka. Biologiczny ojciec musi uczestniczyć tylko wtedy, gdy ma dojść do uznania ojcostwa albo gdy rodzice składają wspólne oświadczenia dotyczące nazwiska.

Czy biologiczny ojciec musi zgodzić się na nazwisko matki, jeśli nie uznał ojcostwa?

Nie. Jeżeli biologiczny ojciec nie jest jeszcze prawnym ojcem dziecka, jego zgoda na nazwisko dziecka nie jest potrzebna. Problem zgody pojawia się dopiero przy uznaniu ojcostwa albo przy sądowym ustaleniu ojcostwa.

Co się stanie, jeśli ojciec uzna dziecko, ale nie zgodzi się na nazwisko matki?

Jeżeli rodzice nie złożą zgodnych oświadczeń o nazwisku dziecka, zgodnie z art. 89 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dziecko otrzyma nazwisko dwuczłonowe: nazwisko matki i nazwisko ojca.

Czy mogę odmówić potwierdzenia uznania ojcostwa?

Tak, matka może nie potwierdzić oświadczenia mężczyzny. Wtedy uznanie ojcostwa nie będzie skuteczne. Mężczyzna może jednak dochodzić ustalenia ojcostwa przed sądem na podstawie art. 84 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy wpisanie imienia ojca do aktu urodzenia oznacza ustalenie ojcostwa?

Nie. Wpis techniczny dokonywany na podstawie art. 61 ust. 2 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego nie ustala ojcostwa konkretnego mężczyzny. Ojcostwo powstaje dopiero przez domniemanie, uznanie ojcostwa albo orzeczenie sądu.

Czy po uznaniu ojcostwa można później zmienić nazwisko dziecka?

Tak, ale zależy to od wieku dziecka, zgody rodziców i trybu zmiany. Jeżeli dziecko ukończyło 13 lat, potrzebna jest również jego zgoda. W praktyce trzeba ocenić, czy właściwy jest tryb rodzinny, administracyjna zmiana nazwiska czy rozstrzygnięcie sądu opiekuńczego.

Źródła

• Art. 62, art. 72 § 1, art. 73 § 1, art. 84 § 1, art. 89 § 1–2, art. 90¹ ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. — Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 24 ust. 2, art. 52, art. 55 ust. 1–2, art. 57 ust. 1, art. 61 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. — Prawo o aktach stanu cywilnego.