Wyjazd do USA z dziećmi bez zgody ojca – kiedy potrzebna jest zgoda sądu

Pozostawanie przy władzy rodzicielskiej a wyjazd dziecka do USA

Sama okoliczność, że rodzice są w trakcie rozwodu, żyją osobno albo że drugi rodzic słabo interesuje się dzieckiem, nie oznacza jeszcze, że można samodzielnie zdecydować o wyjeździe dziecka za granicę. Kluczowe jest to, czy drugiemu rodzicowi nadal przysługuje władza rodzicielska i jaki jest jej zakres.

Zgodnie z art. 93 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom. Jeżeli więc ojciec dziecka nie został tej władzy pozbawiony albo jego władza nie została ograniczona w taki sposób, że nie obejmuje decyzji o wyjeździe zagranicznym dziecka, nadal współdecyduje o istotnych sprawach dziecka.

Podstawowy przepis to art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie, a w braku porozumienia rozstrzyga sąd opiekuńczy.

Jeżeli chcesz porównać podobne sytuacje, zobacz także: wyprowadzka z dzieckiem.

Czy wyjazd dziecka za granicę jest istotną sprawą dziecka?

Tak – co do zasady tak właśnie traktuje się wyjazd dziecka za granicę, zwłaszcza gdy chodzi o wyjazd dłuższy, połączony ze zmianą miejsca pobytu, nauki, środowiska życia lub planem osiedlenia się za granicą.

Stanowisko to od lat potwierdza orzecznictwo. Nadal praktyczne znaczenie mają w szczególności:

• uchwała Sądu Najwyższego z 11 października 1963 r., sygn. III CO 23/63,
• uchwała Sądu Najwyższego z 10 listopada 1971 r., sygn. III CZP 69/71.

W praktyce sądy rodzinne przyjmują, że przeprowadzka dziecka do innego państwa, zwłaszcza poza Europę i na czas nieokreślony, nie jest zwykłą codzienną decyzją rodzica, lecz ingeruje w kontakty z drugim rodzicem, szkołę, leczenie, środowisko wychowawcze i miejsce stałego pobytu.

Dlatego w sprawie wyjazdu do USA z dziećmi bez zgody ojca zwykle nie wystarczy własna ocena, że wyjazd będzie dla dzieci korzystny. Jeżeli brak porozumienia, potrzebne jest rozstrzygnięcie sądu.

Kiedy zgoda ojca może nie być potrzebna?

Nie ma jednej odpowiedzi dla każdej sprawy. Wszystko zależy od treści prawomocnych orzeczeń sądu oraz od tego, czy drugi rodzic nadal ma prawo współdecydować o wyjazdach zagranicznych dziecka.

Zgoda drugiego rodzica może nie być potrzebna przede wszystkim wtedy, gdy:

• został on pozbawiony władzy rodzicielskiej – art. 111 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego,
• jego władza rodzicielska została ograniczona w taki sposób, że nie obejmuje współdecydowania o miejscu pobytu dziecka lub wyjazdach zagranicznych – art. 109 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego albo art. 58 § 1a i § 1b Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zależnie od treści wyroku rozwodowego,
• drugi rodzic nie żyje,
• ojcostwo nie zostało ustalone albo rodzic nie ma władzy rodzicielskiej z innych przyczyn wynikających z przepisów.

Samo ograniczenie władzy rodzicielskiej nie zawsze wystarcza. Jeżeli wyrok lub postanowienie sądu pozostawia ojcu prawo współdecydowania o istotnych sprawach dziecka, w tym o miejscu pobytu czy edukacji, to w dalszym ciągu jego zgoda może być konieczna.

W sprawach dotyczących samego podróżowania zobacz także: wyjazd z dziećmi za granicę.

Wyjazd turystyczny a wyjazd na stałe – czy to ma znaczenie?

Tak. W praktyce ma to bardzo duże znaczenie.

W przypadku wyjazdu do USA w celu zamieszkania, podjęcia pracy i urządzenia życia rodzinnego za granicą sąd będzie traktował sprawę jak decyzję o zmianie centrum życiowego dziecka. To oznacza, że brak zgody ojca trzeba zastąpić orzeczeniem sądu.

Jak uzyskać zgodę sądu na wyjazd dziecka do USA?

Jeżeli ojciec nie wyraża zgody, należy złożyć wniosek o rozstrzygnięcie o istotnej sprawie dziecka na podstawie art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Sprawę rozpoznaje sąd rejonowy, wydział rodzinny i nieletnich, właściwy dla miejsca zamieszkania dziecka, a gdy brak miejsca zamieszkania – dla miejsca pobytu dziecka. Wynika to z art. 569 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.

Wniosek powinien zawierać przede wszystkim:

• oznaczenie sądu, stron i małoletnich dzieci,
• żądanie, aby sąd zezwolił na wyjazd dziecka do USA i ewentualnie na pobyt stały albo określony dłuższy pobyt,
• uzasadnienie, dlaczego wyjazd jest zgodny z dobrem dziecka,
• wnioski dowodowe.

Opłata od wniosku co do zasady wynosi 100 zł na podstawie art. 23 pkt 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Co warto dołączyć do wniosku?

Im bardziej konkretnie wykażesz, że dzieci będą miały zapewnione stabilne warunki życia, tym większa szansa na pozytywne rozstrzygnięcie. W praktyce warto dołączyć:

• odpisy aktów urodzenia dzieci,
• odpis wyroku rozwodowego albo postanowienia regulującego władzę rodzicielską, jeśli już zapadły,
• dokumenty potwierdzające możliwość legalnego pobytu dziecka i rodzica w USA,
• informacje o mieszkaniu, pracy, źródłach utrzymania i ubezpieczeniu zdrowotnym,
• dane o planowanej szkole lub opiece nad dzieckiem,
• propozycję utrzymania kontaktów dzieci z ojcem po wyjeździe, np. wideorozmowy, wakacje, ferie, przyloty do Polski.

Sąd nie ocenia wyłącznie interesu rodzica planującego emigrację. Najważniejsze jest dobro dziecka, o którym mowa w art. 95 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Z tego powodu bardzo ważne jest wykazanie, że wyjazd nie doprowadzi do zerwania więzi z drugim rodzicem albo że ograniczenie kontaktów będzie uzasadnione i możliwie zrekompensowane.

W pokrewnej sytuacji przy sporze o formalną zgodę przydatny może być też materiał: zgoda sądu na wyjazd.

Co sąd bierze pod uwagę?

Sąd rodzinny będzie badał całokształt sytuacji dziecka. Nie ma automatycznej reguły, że skoro ojciec nie interesuje się dzieckiem, to zgoda sądu zostanie wydana. Z drugiej strony sam sprzeciw ojca także nie blokuje sprawy, jeżeli nie służy dobru dziecka.

Najczęściej sąd ocenia:

• dotychczasowe więzi dziecka z obojgiem rodziców,
• wiek dziecka i jego potrzeby rozwojowe,
• stabilność warunków za granicą,
• realność planu wyjazdu,
• to, czy wyjazd poprawi sytuację bytową, edukacyjną lub zdrowotną dziecka,
• jak będą realizowane kontakty z drugim rodzicem,
• czy wyjazd nie ma służyć wyłącznie utrudnieniu kontaktów drugiemu rodzicowi.

W niektórych sprawach sąd może dopuścić opinię OZSS, przesłuchać strony, a przy starszych dzieciach także wysłuchać małoletniego stosownie do art. 216¹ i art. 576 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli rozwój dziecka, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwalają.

Czy wyjazd bez zgody ojca może być potraktowany jako uprowadzenie rodzicielskie?

Może – zwłaszcza gdy wyjazd narusza prawo drugiego rodzica do współdecydowania o miejscu pobytu dziecka. W sprawach międzynarodowych kluczowe znaczenie ma Konwencja dotycząca cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę, sporządzona w Hadze dnia 25 października 1980 r.

Jeżeli dziecko zostało bezprawnie wywiezione lub zatrzymane za granicą z naruszeniem prawa do opieki wykonywanego przez drugiego rodzica, możliwe jest wszczęcie procedury zmierzającej do nakazania powrotu dziecka do państwa jego stałego pobytu.

W polskim porządku prawnym dodatkowo takie działanie może mieć wpływ na dalsze rozstrzygnięcia o władzy rodzicielskiej. Sąd może uznać, że rodzic narusza dobro dziecka lub utrudnia kontakty, co może skutkować dalszym ograniczeniem władzy rodzicielskiej na podstawie art. 109 § 1 i § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a w skrajnych przypadkach nawet rozważeniem przesłanek z art. 111 § 1 tej ustawy.

Jeżeli obawiasz się zarzutu bezprawnego wyjazdu, zobacz też materiał: wywiezienie za granicę.

Czy paszport dziecka można wyrobić bez zgody drugiego rodzica?

Co do zasady nie, jeżeli obojgu rodzicom przysługuje władza rodzicielska. Zgodnie z art. 14 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 ustawy z dnia 27 stycznia 2022 r. o dokumentach paszportowych, wydanie dokumentu paszportowego osobie małoletniej wymaga zgody obojga rodziców, chyba że na podstawie orzeczenia sądu jeden z rodziców nie jest uprawniony do wyrażenia takiej zgody albo zgodę zastępuje orzeczenie sądu.

W praktyce nawet jeśli dziecko ma już ważny paszport, nie rozwiązuje to problemu braku zgody na sam wyjazd lub przeprowadzkę.

Jak sformułować żądanie we wniosku?

Warto, aby żądanie było precyzyjne. Zamiast ogólnego sformułowania „o zgodę na wyjazd”, lepiej wskazać, czy chodzi o:

• jednorazowy wyjazd w konkretnym terminie,
• wyjazd do USA na czas określony,
• wyjazd połączony ze zmianą miejsca zamieszkania dziecka,
• zgodę na wyrobienie paszportu, jeśli to także jest sporne.

W jednej sprawie można niekiedy połączyć kilka żądań, ale treść wniosku powinna odpowiadać rzeczywistemu planowi. Jeżeli bowiem formalnie wnosi się tylko o zgodę na wakacyjny wyjazd, a faktycznie chodzi o przeprowadzkę na stałe, sąd może ocenić to negatywnie.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak podobne przepisy działają w różnych realnych sytuacjach.

FAQ

Czy ograniczona władza rodzicielska ojca oznacza, że nie trzeba jego zgody?

Nie zawsze. Decyduje dokładna treść orzeczenia sądu. Jeżeli ojciec nadal współdecyduje o istotnych sprawach dziecka, zgoda może być nadal wymagana.

Czy na wakacyjny wyjazd do USA też trzeba zgody ojca?

Często tak, jeżeli ojciec wykonuje władzę rodzicielską i sprzeciwia się wyjazdowi. Przy krótkich wyjazdach ocena zależy jednak od okoliczności konkretnej sprawy.

Czy sąd może zgodzić się na wyjazd mimo sprzeciwu ojca?

Tak. Jeżeli po zbadaniu sprawy sąd uzna, że wyjazd jest zgodny z dobrem dziecka, jego postanowienie może zastąpić zgodę drugiego rodzica.

Ile trwa sprawa o zgodę sądu na wyjazd dziecka za granicę?

Nie ma ustawowego sztywnego terminu. Czas zależy od obciążenia sądu, stanowiska drugiego rodzica, konieczności przeprowadzenia dowodów i ewentualnej opinii specjalistów.

Czy można najpierw wyjechać, a potem uregulować sprawę w sądzie?

To bardzo ryzykowne. Taki wyjazd może zostać potraktowany jako naruszenie praw drugiego rodzica i wywołać poważne skutki procesowe, także międzynarodowe.

Źródła

• art. 93 § 1, art. 95 § 3, art. 97 § 2, art. 109 § 1–2, art. 111 § 1, art. 58 § 1a–1b ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy,
• art. 569 § 1, art. 576 § 2, art. 216¹ ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego,
• art. 23 pkt 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych,
• art. 14 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 27 stycznia 2022 r. o dokumentach paszportowych,
• Konwencja dotycząca cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę, sporządzona w Hadze dnia 25 października 1980 r.,
• uchwała Sądu Najwyższego z 11 października 1963 r., III CO 23/63,
• uchwała Sądu Najwyższego z 10 listopada 1971 r., III CZP 69/71.