Zwrot samochodu i sprzętu firmowego po zakończeniu umowy o pracę a L4

Zwrot samochodu firmowego po zakończeniu umowy o pracę

Po rozwiązaniu umowy o pracę pracownik co do zasady nie ma już podstawy do dalszego korzystania z samochodu służbowego, laptopa, telefonu, karty paliwowej, dokumentów, identyfikatora czy innych rzeczy przekazanych przez pracodawcę. Obowiązek dbałości o dobro zakładu pracy i ochrony mienia pracodawcy wynika w czasie zatrudnienia z art. 100 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. Jeżeli rzeczy zostały powierzone pracownikowi z obowiązkiem zwrotu albo do wyliczenia się, znaczenie mają także art. 124 § 1 i § 2 Kodeksu pracy.

Po ustaniu stosunku pracy podstawą żądania zwrotu jest zwykle umowa o używanie samochodu, regulamin korzystania ze sprzętu, protokół przekazania, umowa o odpowiedzialności materialnej albo ogólne zasady ochrony własności. Jeżeli pracodawca jest właścicielem rzeczy, może żądać ich wydania na podstawie art. 222 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. W sprawach pracowniczych przepisy Kodeksu cywilnego stosuje się odpowiednio tylko wtedy, gdy dana kwestia nie jest uregulowana w prawie pracy i nie jest sprzeczna z zasadami prawa pracy, co wynika z art. 300 Kodeksu pracy.

Odrębną kwestią jest miejsce i sposób zwrotu. Jeżeli umowa lub regulamin wyraźnie przewidują, że samochód ma być zwrócony w siedzibie firmy, pracodawca może powoływać się na taki zapis. Nie oznacza to jednak, że w każdej sytuacji wolno wymagać osobistego przyjazdu pracownika, zwłaszcza gdy pracownik przebywa na zwolnieniu lekarskim, siedziba firmy jest oddalona o około 200 km, a podróż mogłaby pogorszyć stan zdrowia albo narazić pracownika na zarzut nieprawidłowego wykorzystywania L4.

W podobnych sytuacjach warto odróżnić obowiązek zwrotu od obowiązku osobistego dostarczenia rzeczy. Pracownik powinien wydać mienie, ale może zaproponować sposób, który pozwala pracodawcy odzyskać rzeczy bez naruszania zwolnienia lekarskiego, np. odbiór przez osobę upoważnioną, lawetę, kuriera lub podpisanie protokołu w miejscu przechowywania pojazdu.

L4 a obowiązek osobistego odwiezienia auta i sprzętu

Zwolnienie lekarskie służy odzyskaniu zdolności do pracy. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia, jeżeli w czasie orzeczonej niezdolności do pracy wykonuje pracę zarobkową albo wykorzystuje zwolnienie niezgodnie z jego celem.

Sam kontakt z pracodawcą, korespondencja e-mailowa czy uzgodnienie sposobu odbioru rzeczy zwykle nie stanowią jeszcze wykonywania pracy zarobkowej. Inaczej może być oceniona długa podróż samochodem, załatwianie spraw firmowych, wielogodzinny wyjazd do centrali lub czynności wymagające wysiłku, jeżeli są sprzeczne z zaleceniami lekarskimi. Ocenę trzeba zawsze odnieść do konkretnej choroby, zaleceń lekarza, długości trasy i faktycznego zachowania pracownika.

W praktyce znaczenie ma także oznaczenie na zwolnieniu, czy chory powinien leżeć, czy może chodzić. Oznaczenie „może chodzić” nie oznacza jednak dowolnej aktywności ani prawa do odbywania długich podróży. Nadal obowiązuje art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej, a pracodawca jako płatnik zasiłku lub Zakład Ubezpieczeń Społecznych mogą kontrolować prawidłowość wykorzystywania zwolnienia na podstawie art. 68 ust. 1 tej ustawy.

Jeżeli lekarz zalecił odpoczynek, ograniczenie przemieszczania się, zakaz prowadzenia pojazdów albo stan zdrowia faktycznie uniemożliwia podróż, pracownik powinien wyraźnie napisać pracodawcy, że nie odmawia zwrotu mienia, lecz nie może osobiście przewieźć go do siedziby firmy z przyczyn zdrowotnych. Warto poprosić pracodawcę o wskazanie osoby upoważnionej do odbioru albo o organizację transportu.

Czy pracodawca może grozić karą finansową?

Pracodawca może dochodzić zwrotu rzeczy i naprawienia szkody, jeżeli pracownik bezprawnie zatrzymuje mienie, uszkodził je albo doprowadził do realnej straty. Nie każda groźba „kary finansowej” jest jednak skuteczna. W stosunku pracy odpowiedzialność materialna pracownika jest uregulowana przede wszystkim w art. 114–122 Kodeksu pracy, a przy mieniu powierzonym z obowiązkiem zwrotu albo do wyliczenia się w art. 124–127 Kodeksu pracy.

Jeżeli pracownik nie odmawia wydania samochodu i sprzętu, lecz wskazuje, że ze względu na L4 nie może odbyć podróży do siedziby firmy, trudno automatycznie traktować to jako zawinione zatrzymanie mienia. Zwłaszcza wtedy, gdy pracownik podaje adres, pod którym rzeczy są dostępne, proponuje termin odbioru, deklaruje podpisanie protokołu i nie korzysta już z samochodu ani sprzętu.

Trzeba też zwrócić uwagę na potrącenia z wynagrodzenia, ekwiwalentu za urlop czy innych należności pracowniczych. Art. 87 § 1 Kodeksu pracy wskazuje zamknięty katalog należności, które pracodawca może potrącić bez zgody pracownika, m.in. sumy egzekwowane na podstawie tytułów wykonawczych, zaliczki pieniężne i kary pieniężne przewidziane w art. 108 Kodeksu pracy. Inne należności mogą być potrącane tylko za pisemną zgodą pracownika na podstawie art. 91 § 1 Kodeksu pracy.

Kary porządkowe z art. 108 § 1 i § 2 Kodeksu pracy dotyczą naruszeń porządku i organizacji pracy, przepisów BHP, przepisów przeciwpożarowych, opuszczenia pracy bez usprawiedliwienia, stawienia się do pracy w stanie nietrzeźwości albo spożywania alkoholu w czasie pracy. Nie są one prostym narzędziem do karania byłego pracownika za spór o sposób zwrotu samochodu po ustaniu zatrudnienia.

Jeżeli w umowie dotyczącej auta przewidziano „opłatę” lub „karę” za brak zwrotu w terminie, trzeba ocenić jej treść. Postanowienia umowy o pracę i aktów wewnętrznych mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy są nieważne z mocy art. 18 § 1 i § 2 Kodeksu pracy, a w ich miejsce stosuje się odpowiednie przepisy prawa pracy. Dlatego automatyczne naliczanie wysokich opłat za sytuację, w której pracownik realnie udostępnia mienie do odbioru, może być kwestionowane.

Termin zwrotu pojazdu i sprzętu firmowego

Jeżeli dokumenty posługują się określeniem „niezwłocznie”, nie oznacza to zawsze „natychmiast” ani „tego samego dnia”. W języku prawniczym „niezwłocznie” oznacza bez nieuzasadnionej zwłoki, czyli tak szybko, jak jest to obiektywnie możliwe w danych okolicznościach. W przypadku osoby chorej, przebywającej na L4, okolicznością istotną jest stan zdrowia, odległość do siedziby firmy, możliwość prowadzenia pojazdu, zalecenia lekarskie oraz to, czy pracownik proponuje alternatywny sposób zwrotu.

Pracodawca, wykonując swoje prawa, również powinien działać lojalnie i rozsądnie. Art. 8 Kodeksu pracy stanowi, że nie można czynić ze swojego prawa użytku sprzecznego ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa albo z zasadami współżycia społecznego. Działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest wtedy uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Przepis ten może mieć znaczenie, gdy firma żąda od chorego byłego pracownika osobistego przejazdu kilkuset kilometrów, mimo że mienie może zostać odebrane w inny sposób.

W sprawach dotyczących sprzętu służbowego po ustaniu zatrudnienia znaczenie może mieć również odpowiedzialność po ustaniu umowy, zwłaszcza gdy pracodawca twierdzi, że doszło do szkody albo opóźnienia w zwrocie mienia.

Co zrobić krok po kroku?

W opisanej sytuacji najlepszym rozwiązaniem jest spokojna, pisemna odpowiedź do pracodawcy. Nie należy zostawiać sprawy bez reakcji, ponieważ milczenie może zostać przedstawione jako odmowa zwrotu mienia. Jednocześnie nie należy podejmować podróży sprzecznej ze stanem zdrowia tylko dlatego, że pracodawca grozi karą.

W odpowiedzi można napisać przykładowo: „Nie odmawiam zwrotu samochodu i sprzętu. Z uwagi na trwające zwolnienie lekarskie i stan zdrowia nie mogę osobiście dostarczyć rzeczy do siedziby firmy oddalonej o około 200 km. Proszę o wyznaczenie osoby upoważnionej do odbioru pod moim adresem albo o zorganizowanie kuriera lub transportu. Jestem gotowa wydać rzeczy i podpisać protokół zdawczo-odbiorczy w uzgodnionym terminie”.

Jeżeli samochód stoi na parkingu, warto zadbać, aby był zabezpieczony, zamknięty i nieużywany. Kluczyki oraz dokumenty powinny zostać przekazane osobie upoważnionej za pokwitowaniem. Przy laptopie i telefonie dobrze przygotować ładowarki, karty, etui, tokeny, dokumenty i inne akcesoria wymienione w protokole przekazania.

Kiedy pracownik może ponosić odpowiedzialność?

Pracownik może ponosić odpowiedzialność, gdy bez uzasadnienia odmawia zwrotu rzeczy, ukrywa mienie, używa samochodu po zakończeniu zatrudnienia, doprowadza do szkody albo nie rozlicza się z mienia powierzonego. Przy zwykłej odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną pracodawcy zastosowanie mają art. 114–122 Kodeksu pracy. Zgodnie z art. 114 Kodeksu pracy pracownik, który wskutek niewykonania albo nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych ze swojej winy wyrządził pracodawcy szkodę, ponosi odpowiedzialność materialną według zasad określonych w Kodeksie pracy.

Przy mieniu powierzonym z obowiązkiem zwrotu albo do wyliczenia się art. 124 § 1 Kodeksu pracy przewiduje odpowiedzialność w pełnej wysokości za szkodę powstałą w tym mieniu. Pracownik może jednak uwolnić się od odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że szkoda powstała z przyczyn od niego niezależnych, co wynika z art. 124 § 3 Kodeksu pracy.

Jeżeli spór dotyczy roszczeń ze stosunku pracy, trzeba pamiętać o przedawnieniu. Zgodnie z art. 291 § 1 Kodeksu pracy roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się zasadniczo z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Termin i kwalifikacja roszczenia mogą jednak zależeć od tego, czy pracodawca dochodzi zwrotu rzeczy, odszkodowania, należności z umowy, czy rozliczenia mienia powierzonego.

Podsumowanie

Pracownik powinien zwrócić samochód i sprzęt firmowy po zakończeniu umowy o pracę, ale obowiązek ten nie oznacza automatycznie konieczności osobistego odbycia długiej podróży w czasie L4. Jeżeli stan zdrowia uniemożliwia przyjazd do siedziby firmy, należy działać pisemnie, jasno zadeklarować gotowość zwrotu, wskazać miejsce odbioru i zaproponować bezpieczny sposób przekazania rzeczy.

Pracodawca ma prawo odzyskać swoje mienie, ale powinien wykonywać to prawo w sposób zgodny z art. 8 Kodeksu pracy, bez nadużywania przewagi organizacyjnej i bez zmuszania chorego pracownika do działań sprzecznych z celem zwolnienia lekarskiego. Jednostronne potrącenie kary albo wartości sprzętu z należności pracownika wymaga podstawy w art. 87 Kodeksu pracy albo pisemnej zgody z art. 91 § 1 Kodeksu pracy.

Jeżeli spór obejmuje jednocześnie L4, kontakt z firmą i obowiązek wykonania czynności po ustaniu zatrudnienia, pomocne może być także omówienie zagadnienia L4 a kontakt z pracodawcą.

FAQ

Czy na L4 muszę osobiście odwieźć samochód służbowy do firmy?

Nie zawsze. Masz obowiązek zwrotu mienia, ale jeżeli podróż jest sprzeczna ze stanem zdrowia albo celem zwolnienia, możesz zaproponować odbiór auta spod swojego adresu, transport przez firmę albo przekazanie przez osobę upoważnioną. Kluczowe jest, aby nie odmawiać zwrotu, tylko zaproponować realny sposób wydania rzeczy.

Czy pracodawca może potrącić karę z ostatniego wynagrodzenia?

Co do zasady nie może dowolnie potrącić kary, wartości sprzętu ani opłaty z wynagrodzenia. Potrącenia bez zgody pracownika są ograniczone przez art. 87 § 1 Kodeksu pracy. Inne potrącenia wymagają pisemnej zgody pracownika zgodnie z art. 91 § 1 Kodeksu pracy.

Czy wyjazd do firmy w czasie zwolnienia lekarskiego może zaszkodzić w ZUS?

Może, jeżeli wyjazd zostanie uznany za wykorzystywanie zwolnienia niezgodnie z jego celem. Art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej przewiduje w takiej sytuacji utratę prawa do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia. Ocena zależy od choroby, zaleceń lekarskich, długości podróży i charakteru czynności.

Czy wystarczy napisać e-mail, że firma może odebrać sprzęt?

To dobry pierwszy krok, ale warto doprecyzować adres odbioru, listę rzeczy, proponowane terminy, sposób potwierdzenia odbioru i dane osoby upoważnionej po stronie pracodawcy. Najlepiej poprosić o protokół zdawczo-odbiorczy albo samodzielnie przygotować prosty protokół.

Co jeśli pracodawca mimo wszystko skieruje sprawę do sądu?

Wtedy znaczenie będą miały dokumenty: umowa, regulamin, wezwania, odpowiedzi pracownika, dowody L4, propozycje odbioru i protokoły. Jeżeli pracownik wykazał gotowość zwrotu mienia i nie korzystał z niego po ustaniu zatrudnienia, ma argumenty przeciwko twierdzeniu, że bezprawnie zatrzymywał rzeczy.

Źródła

1. Art. 8, art. 18 § 1–2, art. 87 § 1, art. 91 § 1, art. 100 § 2 pkt 4, art. 108 § 1–2, art. 114–122, art. 124–127, art. 291 § 1 oraz art. 300 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141.
2. Art. 17 ust. 1 oraz art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - Dz.U. 1999 nr 60 poz. 636.
3. Art. 222 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93.