Współudział w kradzieży mienia pracodawcy

Na czym polega problem prawny przy zabraniu sprzętu z firmy?

Zabranie rzeczy należących do pracodawcy, nawet w celu wywarcia presji w sprawie wypłaty premii, jest ryzykowne karnie. Jeżeli pracownik lub inna osoba wynosi sprzęt z zakładu pracy bez zgody osoby uprawnionej, organ ścigania będzie badał przede wszystkim, czy doszło do kradzieży z art. 278 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, przywłaszczenia z art. 284 § 1 albo § 2 Kodeksu karnego, ewentualnie wykroczenia z art. 119 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń.

Nie ma decydującego znaczenia, że pracodawca mógł bezpodstawnie wstrzymać premię. Roszczenia płacowe dochodzi się innymi środkami. Zgodnie z art. 80 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną, a art. 85 § 1 i § 2 Kodeksu pracy określa zasady terminowej wypłaty wynagrodzenia. Jeżeli pracodawca bezpodstawnie nie wypłaca należności, może odpowiadać wykroczeniowo na podstawie art. 282 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy. Pracownik może też złożyć skargę do Państwowej Inspekcji Pracy albo wystąpić do sądu pracy.

Jeżeli naruszenie obowiązków przez pracodawcę jest ciężkie, w konkretnych przypadkach pracownik może rozważyć rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia na podstawie art. 55 § 1¹ Kodeksu pracy. Nie uprawnia go to jednak do samowolnego zabierania sprzętu, dokumentów, paliwa ani innych rzeczy firmy.

Kradzież czy przywłaszczenie - od czego zależy kwalifikacja?

Kwalifikacja zależy od tego, w jaki sposób dana osoba weszła w posiadanie rzeczy. Kradzież z art. 278 § 1 Kodeksu karnego polega na zabraniu cudzej rzeczy ruchomej w celu przywłaszczenia. Typowy przykład to wyniesienie z magazynu, biura lub samochodu służbowego sprzętu, którym sprawca nie miał prawa samodzielnie dysponować.

Przywłaszczenie z art. 284 § 1 Kodeksu karnego polega na bezprawnym potraktowaniu cudzej rzeczy jak własnej, gdy rzecz już znajduje się u sprawcy. Surowszy typ z art. 284 § 2 Kodeksu karnego dotyczy przywłaszczenia rzeczy powierzonej, czyli np. służbowego laptopa, telefonu, narzędzi albo innego sprzętu przekazanego pracownikowi do używania w pracy.

W praktyce granica między kradzieżą i przywłaszczeniem bywa sporna. Jeżeli ktoś wynosi rzeczy z firmy bez zgody, prokurator może przyjąć kradzież. Jeżeli pracownik miał rzecz legalnie u siebie, ale postanowił jej nie oddać i potraktować jako zabezpieczenie zaległej premii, bardziej prawdopodobne jest przywłaszczenie. Kluczowy jest zamiar sprawcy, sposób objęcia rzeczy we władanie, wartość mienia oraz dowody, np. nagrania, wiadomości, świadkowie i przebieg zwrotu.

Odpowiedzialność osoby, która pomogła koledze

Jeżeli jedna osoba zabiera rzeczy, a druga świadomie pomaga jej w wyniesieniu, ukryciu, przewiezieniu albo zabezpieczeniu mienia, nie musi odpowiadać lżej tylko dlatego, że sprzęt nie trafił do niej. Zgodnie z art. 18 § 3 Kodeksu karnego za pomocnictwo odpowiada ten, kto w zamiarze, aby inna osoba dokonała czynu zabronionego, swoim zachowaniem ułatwia jego popełnienie, w szczególności dostarcza narzędzie, środek przewozu, udziela rady lub informacji. Jeżeli wspólne działanie wiąże się dodatkowo z przełamaniem zabezpieczeń, odpowiedzialność może wymagać odrębnej oceny; taki wariant omawiamy przy współudziale w kradzieży z włamaniem.

Jeżeli natomiast dwie osoby wspólnie podejmują decyzję i wspólnie wykonują czyn, może chodzić o współsprawstwo z art. 18 § 1 Kodeksu karnego. Zgodnie z art. 19 § 1 Kodeksu karnego sąd wymierza karę za podżeganie lub pomocnictwo w granicach zagrożenia przewidzianego za sprawstwo, choć w przypadku pomocnika możliwe jest nadzwyczajne złagodzenie kary na podstawie art. 19 § 2 Kodeksu karnego.

Nie warto budować obrony na twierdzeniu, że była to tylko presja albo żart, jeżeli z okoliczności wynika, że sprzęt został zabrany i miał zostać oddany dopiero po wypłacie pieniędzy. Takie zachowanie może zostać odebrane jako traktowanie rzeczy pracodawcy jak zastawu, do czego pracownik nie ma podstawy prawnej.

Jakie kary grożą za kradzież lub przywłaszczenie?

Zakres odpowiedzialności zależy przede wszystkim od wartości mienia i kwalifikacji czynu. Poniższa tabela pokazuje najczęstsze warianty, ale ostateczna ocena zawsze zależy od akt sprawy.

Próg 800 zł ma znaczenie dla odróżnienia wykroczenia od przestępstwa w typowych sprawach kradzieży lub przywłaszczenia rzeczy ruchomej. Jeżeli jednak sprawa dotyczy szczególnych okoliczności, kilku czynów, współdziałania kilku osób albo powierzonego mienia o większej wartości, organ ścigania może prowadzić postępowanie karne o przestępstwo.

Czy zwrot sprzętu kończy sprawę?

Zwrot sprzętu jest bardzo ważny, ale sam w sobie nie powoduje automatycznego umorzenia postępowania. Po złożeniu zawiadomienia policja i prokurator oceniają, czy doszło do czynu zabronionego, czy istnieje zamiar przywłaszczenia, jaka była wartość mienia i jaka jest społeczna szkodliwość czynu.

Zwrot rzeczy może jednak istotnie pomóc. Po pierwsze, ogranicza albo usuwa szkodę. Po drugie, może przemawiać za wypadkiem mniejszej wagi z art. 278 § 3 lub art. 284 § 3 Kodeksu karnego. Po trzecie, ułatwia starania o warunkowe umorzenie postępowania na podstawie art. 66 § 1 Kodeksu karnego.

Warto uzyskać od pracodawcy pisemne potwierdzenie zwrotu rzeczy, wskazanie, że nie zgłasza roszczeń majątkowych albo że szkoda została naprawiona, a także ewentualne oświadczenie o pojednaniu. Takie pismo nie wiąże prokuratora ani sądu, ale może mieć znaczenie przy decyzji o zakończeniu sprawy.

Warunkowe umorzenie postępowania - kiedy jest możliwe?

Warunkowe umorzenie postępowania może być realnym rozwiązaniem w sprawach, w których rzecz została zwrócona, sprawca nie był wcześniej karany za przestępstwo umyślne, a okoliczności czynu są jasne. Zgodnie z art. 66 § 1 Kodeksu karnego sąd może warunkowo umorzyć postępowanie, jeżeli wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, okoliczności popełnienia czynu nie budzą wątpliwości, a postawa sprawcy, jego właściwości i warunki osobiste oraz dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że będzie przestrzegał porządku prawnego.

Aktualnie art. 66 § 2 Kodeksu karnego wyłącza warunkowe umorzenie, gdy przestępstwo jest zagrożone karą przekraczającą 5 lat pozbawienia wolności. Oznacza to, że przy typowej kradzieży z art. 278 § 1 Kodeksu karnego oraz przy przywłaszczeniu rzeczy powierzonej z art. 284 § 2 Kodeksu karnego warunkowe umorzenie co do zasady może być rozważane, bo górna granica wynosi 5 lat.

Zgodnie z art. 67 § 1 Kodeksu karnego warunkowe umorzenie następuje na okres próby od roku do 3 lat. Na podstawie art. 67 § 3 Kodeksu karnego sąd może zobowiązać sprawcę do naprawienia szkody, zadośćuczynienia, przeproszenia pokrzywdzonego albo orzec świadczenie pieniężne. Jeżeli sprzęt już wrócił do pracodawcy, należy udokumentować ten fakt.

Co mówić na policji i czego nie robić?

Nie ma bezpiecznej metody na wykręcenie się przez składanie nieprawdziwych zeznań. Jeżeli dana osoba jest świadkiem, składa zeznania pod rygorem odpowiedzialności z art. 233 § 1 Kodeksu karnego za fałszywe zeznania. Świadek może jednak uchylić się od odpowiedzi na pytanie, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić jego lub osobę najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, co wynika z art. 183 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.

Jeżeli przedstawiono zarzuty i dana osoba występuje jako podejrzany, ma prawo do obrony na podstawie art. 6 Kodeksu postępowania karnego oraz prawo odmówić składania wyjaśnień lub odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania na podstawie art. 175 § 1 Kodeksu postępowania karnego. W praktyce przed pierwszym przesłuchaniem warto ustalić linię obrony i nie składać pochopnych oświadczeń typu: tylko pomogłem wynieść, ale nie wiedziałem po co, jeżeli wiadomości lub nagrania mogą temu przeczyć.

Rozsądne działania to: zwrot rzeczy, zabezpieczenie dowodów zwrotu, ustalenie wartości sprzętu, zebranie dokumentów dotyczących premii, próba pojednania z pracodawcą i przygotowanie spójnych wyjaśnień. W niektórych sprawach można rozważyć mediację na podstawie art. 23a Kodeksu postępowania karnego, dobrowolne poddanie się karze na podstawie art. 335 Kodeksu postępowania karnego albo wniosek o warunkowe umorzenie.

Skutki w pracy i odpowiedzialność majątkowa

Poza odpowiedzialnością karną trzeba liczyć się ze skutkami pracowniczymi. Pracownik ma obowiązek dbać o dobro zakładu pracy i chronić jego mienie, co wynika z art. 100 § 2 pkt 4 Kodeksu pracy. Zabranie sprzętu pracodawcy może zostać uznane za ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych i skutkować rozwiązaniem umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy.

Jeżeli pracodawca poniósł szkodę, może dochodzić odszkodowania. Przy winie nieumyślnej odpowiedzialność pracownika jest ograniczona zasadami z art. 114-119 Kodeksu pracy, natomiast przy szkodzie wyrządzonej umyślnie pracownik odpowiada w pełnej wysokości na podstawie art. 122 Kodeksu pracy. Jeżeli osoba pomagająca nie jest pracownikiem, odpowiedzialność cywilna może wynikać z art. 415 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

FAQ

Czy oddanie sprzętu oznacza, że policja umorzy sprawę?

Nie zawsze. Zwrot rzeczy jest okolicznością korzystną, ale policja i prokurator nadal badają, czy doszło do kradzieży, przywłaszczenia, pomocnictwa albo wykroczenia. Zwrot może natomiast ułatwić warunkowe umorzenie, łagodniejszą karę albo potraktowanie czynu jako wypadku mniejszej wagi.

Czy mogę odpowiadać, jeśli tylko pomagałem koledze?

Tak. Jeżeli świadomie ułatwiłeś koledze zabranie albo ukrycie rzeczy, może wchodzić w grę pomocnictwo z art. 18 § 3 Kodeksu karnego. Jeżeli działałeś wspólnie z nim i obejmowałeś zamiarem zabranie mienia, możliwe jest także współsprawstwo z art. 18 § 1 Kodeksu karnego.

Czy spór o premię usprawiedliwia zabranie mienia pracodawcy?

Nie. Nawet bezpodstawne wstrzymanie premii nie daje pracownikowi prawa do zabrania sprzętu firmy. Roszczeń o wynagrodzenie lub premię dochodzi się przez skargę do Państwowej Inspekcji Pracy, wezwanie do zapłaty albo pozew do sądu pracy.

Czy przy wartości poniżej 800 zł zawsze jest tylko wykroczenie?

W typowej sprawie kradzieży lub przywłaszczenia cudzej rzeczy ruchomej wartość nieprzekraczająca 800 zł może oznaczać wykroczenie z art. 119 § 1 Kodeksu wykroczeń. Trzeba jednak sprawdzić, czy nie ma kilku czynów, dodatkowych kwalifikacji, szczególnych okoliczności albo innego dobra prawnego naruszonego zachowaniem sprawcy.

Czy pracodawca może zwolnić dyscyplinarnie za taki czyn?

Tak, jeżeli uzna, że zabranie mienia było ciężkim naruszeniem podstawowych obowiązków pracowniczych. Podstawą może być art. 52 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy w związku z obowiązkiem ochrony mienia pracodawcy z art. 100 § 2 pkt 4 Kodeksu pracy.

Podsumowanie

Pomoc w zabraniu sprzętu z firmy może prowadzić do odpowiedzialności karnej, nawet gdy motywem był spór o premię. Najważniejsze dla oceny sprawy są: wartość rzeczy, sposób ich zabrania, to, czy były powierzone, zamiar sprawców, rola osoby pomagającej oraz to, czy szkoda została naprawiona.

W opisanej sytuacji warto skupić się na udokumentowaniu zwrotu sprzętu, uzyskaniu pisemnego stanowiska pracodawcy, uporządkowaniu kwestii zaległej premii zgodnie z prawem pracy oraz przygotowaniu bezpiecznej strategii przed przesłuchaniem. Składanie nieprawdziwych zeznań albo namawianie innych osób do określonej wersji zdarzeń może tylko pogorszyć sytuację.

Źródła

• art. 18 § 1 i § 3, art. 19 § 1 i § 2, art. 66 § 1 i § 2, art. 67 § 1 i § 3, art. 278 § 1 i § 3, art. 284 § 1-3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny
• art. 119 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń
• art. 6, art. 23a, art. 175 § 1, art. 183 § 1, art. 335 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego
• art. 52 § 1 pkt 1, art. 55 § 1¹, art. 80, art. 85 § 1 i § 2, art. 100 § 2 pkt 4, art. 114-119, art. 122, art. 282 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy
• art. 415 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny