Praca po przejściu na emeryturę – jak rozwiązać umowę i dalej pracować

Pobieranie emerytury i dalsze zatrudnienie

Samo osiągnięcie wieku emerytalnego nie powoduje rozwiązania umowy o pracę. Pracownik może dalej pracować, a pracodawca nie może wypowiedzieć umowy wyłącznie dlatego, że pracownik osiągnął wiek emerytalny. Taka przyczyna byłaby co do zasady sprzeczna z zakazem dyskryminacji w zatrudnieniu wynikającym z art. 11(3) oraz art. 18(3a) § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.

Trzeba jednak odróżnić dwie kwestie: dalsze pozostawanie w zatrudnieniu od możliwości rozpoczęcia wypłaty emerytury z ZUS. To, że można pracować po osiągnięciu wieku emerytalnego, nie oznacza jeszcze, że ZUS zacznie wypłacać świadczenie bez wcześniejszego rozwiązania dotychczasowej umowy.

Czy trzeba rozwiązać umowę, aby ZUS wypłacał emeryturę?

Tak – jeżeli osoba pozostaje w stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywała pracę bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, zastosowanie ma art. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis ten stanowi, że prawo do emerytury ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu do czasu rozwiązania stosunku pracy z tym pracodawcą.

W praktyce oznacza to, że:

• można złożyć wniosek o emeryturę,
• ale ZUS nie rozpocznie wypłaty świadczenia, dopóki nie nastąpi rozwiązanie dotychczasowego stosunku pracy,
• po rozwiązaniu umowy można ponownie zatrudnić się nawet u tego samego pracodawcy.

To właśnie dlatego w sprawach tego typu kluczowe jest formalne zakończenie aktualnej umowy o pracę, a nie samo ukończenie 60 albo 65 lat.

Wypowiedzenie umowy a rozwiązanie za porozumieniem stron

Umowę o pracę można rozwiązać na kilka sposobów, ale w opisanej sytuacji najczęściej wchodzą w grę dwa:

• wypowiedzenie – na podstawie art. 30 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy,
• porozumienie stron – na podstawie art. 30 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy.

Przy wypowiedzeniu trzeba zachować ustawowy okres wypowiedzenia. Dla umowy na czas nieokreślony i umowy na czas określony wynosi on odpowiednio:

• 2 tygodnie – gdy zatrudnienie trwa krócej niż 6 miesięcy,
• 1 miesiąc – gdy zatrudnienie trwa co najmniej 6 miesięcy,
• 3 miesiące – gdy zatrudnienie trwa co najmniej 3 lata

– zgodnie z art. 36 § 1 Kodeksu pracy.

Nie zawsze więc okres wypowiedzenia wynosi 3 miesiące. Taki termin dotyczy tylko pracownika zatrudnionego u danego pracodawcy co najmniej 3 lata. Dla umowy na okres próbny obowiązują inne terminy, wskazane w art. 34 Kodeksu pracy.

Jeżeli zależy Pani na szybkim przejściu na emeryturę i dalszej pracy bez długiego oczekiwania, zwykle najpraktyczniejsze jest porozumienie stron. W takim przypadku strony same ustalają datę zakończenia zatrudnienia i nie muszą czekać do końca ustawowego okresu wypowiedzenia.

W kontekście świadczeń pracowniczych warto też porównać skutki różnych sposobów rozwiązania umowy, zwłaszcza gdy w grę wchodzi odprawa emerytalna lub inne uprawnienia zakładowe.

Porozumienie stron – na co zwrócić uwagę?

Porozumienie stron jest zgodnym oświadczeniem pracownika i pracodawcy. Choć przepisy nie wymagają szczególnej formy, w praktyce powinno mieć formę pisemną dla celów dowodowych. W dokumencie warto wskazać:

• datę zawarcia porozumienia,
• dokładną datę rozwiązania stosunku pracy,
• ewentualne ustalenia co do wykorzystania urlopu lub wypłaty ekwiwalentu,
• ustalenia dotyczące ponownego zatrudnienia, jeśli strony już je przewidują.

Jeżeli porozumienie nie określa terminu ustania stosunku pracy, przyjmuje się, że umowa rozwiązuje się w dacie zawarcia porozumienia. Takie stanowisko przyjął Sąd Najwyższy m.in. w wyroku z 11.01.2001 r., I PKN 844/00.

Czy wystarczy 1 dzień przerwy w zatrudnieniu?

Przepisy nie wskazują wprost minimalnej liczby dni przerwy między starą a nową umową o pracę. Decydujące jest to, by dotychczasowy stosunek pracy rzeczywiście ustał. W praktyce obrotu i praktyce ZUS przyjmuje się, że wystarczy nawet jednodniowa przerwa, by usunąć przeszkodę z art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Najbezpieczniejszy model wygląda następująco:

• rozwiązanie dotychczasowej umowy,
• powstanie choćby jednodniowej przerwy, w której pracownik nie pozostaje w stosunku pracy z tym pracodawcą,
• ponowne zawarcie umowy o pracę od następnego dnia albo później.

Jeżeli zależy Pani na możliwie płynnym przejściu na emeryturę, warto wcześniej uzgodnić z kadrami daty: rozwiązania starej umowy, złożenia dokumentów do ZUS i podpisania nowej umowy.

Czy trzeba czekać na decyzję ZUS przed ponownym zatrudnieniem?

Co do zasady nie. Istotne jest wcześniejsze rozwiązanie stosunku pracy, który blokuje wypłatę świadczenia na podstawie art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Samo oczekiwanie na decyzję ZUS nie wyklucza późniejszego zawarcia nowej umowy.

W praktyce wiele osób najpierw kończy dotychczasowe zatrudnienie, składa wniosek do ZUS, a następnie wraca do tego samego pracodawcy po krótkiej przerwie. Trzeba jednak zadbać o prawidłowe daty w dokumentach. W razie błędów ZUS może wezwać do wyjaśnień albo zażądać uzupełnienia dokumentacji.

Jakie formalności trzeba załatwić?

Zwykle potrzebne są:

• oświadczenie o wypowiedzeniu albo pisemne porozumienie stron,
• świadectwo pracy wydane po rozwiązaniu umowy – zgodnie z art. 97 § 1 Kodeksu pracy,
• wniosek o emeryturę do ZUS,
• dokumenty wymagane przez ZUS do ustalenia prawa i wysokości świadczenia, zależnie od sytuacji ubezpieczonego.

Po ustaniu zatrudnienia pracodawca ma obowiązek wydać świadectwo pracy niezwłocznie, nie później niż w dniu ustania stosunku pracy, jeżeli nie zamierza nawiązać z pracownikiem kolejnego stosunku pracy w ciągu 7 dni – wynika to z art. 97 § 1 i § 1(1) Kodeksu pracy. Jeżeli od razu planowane jest kolejne zatrudnienie u tego samego pracodawcy, sposób dokumentowania warto uzgodnić z działem kadr, aby nie powstały niejasności wobec ZUS.

Czy po ponownym zatrudnieniu emerytura może być zmniejszona albo zawieszona?

To zależy od rodzaju emerytury i wieku emeryta. W przypadku osób, które osiągnęły powszechny wiek emerytalny, co do zasady przychód z pracy nie powoduje już zmniejszenia ani zawieszenia emerytury na zasadach progowych. Inaczej może być przy wcześniejszych świadczeniach albo w szczególnych stanach faktycznych.

Dlatego trzeba odróżnić:

• zawieszenie z art. 103a ustawy emerytalnej – do czasu rozwiązania stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą,
• ewentualne skutki osiągania przychodu – które mogą mieć znaczenie przy niektórych świadczeniach przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego.

Jeżeli sprawa dotyczy wcześniejszej emerytury, emerytury pomostowej, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego albo świadczenia przedemerytalnego, zasady mogą być inne i wymagają osobnej analizy.

Czy pracodawca musi zatrudnić ponownie tę samą osobę?

Nie. Przepisy nie nakładają na pracodawcę obowiązku ponownego zatrudnienia pracownika po rozwiązaniu umowy w celu uruchomienia wypłaty emerytury. Ponowne zatrudnienie zależy od zgodnej woli obu stron i warunków zaproponowanych w nowej umowie.

Oznacza to, że przed rozwiązaniem dotychczasowej umowy warto ustalić z pracodawcą przynajmniej podstawowe warunki powrotu do pracy: stanowisko, wymiar etatu, wynagrodzenie i datę rozpoczęcia nowego zatrudnienia.

Podsumowanie praktyczne

W Pani sytuacji nie ma obowiązku rozwiązywania umowy wyłącznie dlatego, że osiąga Pani wiek emerytalny. Jeżeli jednak chce Pani zacząć pobierać emeryturę z ZUS i dalej pracować w tym samym zakładzie pracy, trzeba najpierw rozwiązać dotychczasowy stosunek pracy – z uwagi na art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Jeśli pracodawca wyrazi zgodę, najwygodniejszym rozwiązaniem zwykle jest porozumienie stron z ustaloną datą rozwiązania umowy i co najmniej krótką przerwą przed podpisaniem nowej umowy. Jeżeli porozumienia nie będzie, zastosowanie ma zwykłe wypowiedzenie z okresem wypowiedzenia wynikającym z art. 36 § 1 Kodeksu pracy.

W skrócie:

• nie zawsze trzeba zachować 3 miesiące,
• 3 miesiące dotyczą tylko części pracowników – zależnie od stażu u danego pracodawcy,
• porozumienie stron pozwala zakończyć umowę szybciej,
• po rozwiązaniu umowy można wrócić do pracy, także u tego samego pracodawcy.

FAQ

Czy samo ukończenie 60 lub 65 lat kończy umowę o pracę?

Nie. Osiągnięcie wieku emerytalnego nie powoduje automatycznego rozwiązania umowy o pracę. Stosunek pracy trwa dalej, dopóki nie zostanie rozwiązany w jednym z trybów przewidzianych w art. 30 § 1 Kodeksu pracy.

Czy zawsze trzeba zachować 3-miesięczny okres wypowiedzenia?

Nie. Taki okres dotyczy tylko pracownika zatrudnionego u danego pracodawcy co najmniej 3 lata – art. 36 § 1 pkt 3 Kodeksu pracy. Jeśli strony zgodzą się na porozumienie, umowę można rozwiązać szybciej.

Czy można wrócić do tego samego pracodawcy po przejściu na emeryturę?

Tak. Po rozwiązaniu dotychczasowej umowy można zawrzeć nową umowę z tym samym pracodawcą. Ważne jest jednak, aby poprzedni stosunek pracy rzeczywiście ustał, bo inaczej ZUS może nie rozpocząć wypłaty świadczenia.

Czy trzeba czekać na decyzję ZUS, żeby znów pracować?

Nie zawsze. Najważniejsze jest wcześniejsze rozwiązanie stosunku pracy, który blokuje wypłatę emerytury na podstawie art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W praktyce ponowne zatrudnienie może nastąpić jeszcze przed doręczeniem decyzji, jeśli formalności zostały prawidłowo przeprowadzone.

Czy pracodawca ma obowiązek zgodzić się na porozumienie stron?

Nie. Porozumienie stron wymaga zgody obu stron. Jeżeli pracodawca nie wyrazi zgody, pracownik może rozwiązać umowę przez wypowiedzenie z zachowaniem właściwego okresu wypowiedzenia.

Źródła

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy – Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141.

2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93.

3. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118.

4. Wyrok Sądu Najwyższego z 11.01.2001 r., I PKN 844/00.

5. Wyrok Sądu Najwyższego z 21.08.2019 r., III UK 210/18.