Przeniesienie praw założycielskich uczelni niepublicznej

Czy można przenieść prawa założycielskie uczelni niepublicznej?

Odpowiedź brzmi: co do zasady tak, ale nie w formie zwykłej umowy sprzedaży praw założycielskich. Aktualnie sprawę reguluje ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, a nie uchylona ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym. Zgodnie z art. 169 pkt 3 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce poprzednia ustawa utraciła moc.

Na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce uczelnia ma osobowość prawną. Założyciel uczelni niepublicznej nie ma więc w uczelni udziałów ani akcji. Jego status wynika z przepisów publicznoprawnych, pozwolenia na utworzenie uczelni oraz statutu uczelni, o którym mowa w art. 34 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

Utworzenie uczelni niepublicznej wymaga pozwolenia ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki, co wynika z art. 37 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Założycielem może być osoba fizyczna albo osoba prawna, z wyłączeniem państwowej osoby prawnej i samorządowej osoby prawnej, co wynika z art. 37 ust. 2 tej ustawy. Jeżeli więc nowa jednostka posiada osobowość prawną i nie należy do wyłączonych kategorii, może co do zasady występować jako podmiot przejmujący funkcję założyciela.

Przeniesienie pozwolenia a zmiana osoby założyciela

W praktyce trzeba odróżnić potoczne określenie „przeniesienie praw założycielskich” od ustawowego przeniesienia pozwolenia na utworzenie uczelni niepublicznej. Zgodnie z art. 44 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki przenosi pozwolenie na utworzenie uczelni niepublicznej w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli spełnione są warunki ustawowe, w szczególności gdy podmiot przejmujący przyjmuje warunki zawarte w pozwoleniu i nie zachodzą przesłanki odmowy.

Decyzja ministra jest decyzją administracyjną w rozumieniu art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego. Jeżeli decyzja jest niekorzystna, stronie przysługuje co do zasady wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, a następnie skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 1 oraz art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wpływ zawieszenia uprawnień uczelni

Samo zawieszenie uprawnień uczelni albo toczące się postępowanie administracyjne w sprawie przywrócenia uprawnień nie oznacza automatycznego zakazu złożenia wniosku o przeniesienie pozwolenia. Trzeba jednak przeanalizować konkretną decyzję lub postanowienie dotyczące uczelni, ponieważ mogą z niego wynikać ograniczenia, obowiązki naprawcze albo ryzyko odmowy.

Nowy podmiot nie przejmuje uczelni „oczyszczonej” z dotychczasowych problemów. Wchodzi w istniejącą sytuację prawną uczelni, w tym w skutki toczących się postępowań, decyzji nadzorczych oraz zobowiązań wynikających z pozwolenia, statutu i przepisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Jeżeli postępowanie w sprawie uprawnień zakończy się negatywnie, skutki tej decyzji będą obciążały również podmiot przejmujący funkcję założyciela.

Nie należy też utożsamiać przeniesienia pozwolenia z automatycznym uzyskaniem nowych uprawnień do prowadzenia studiów. Utworzenie i prowadzenie studiów na określonym kierunku, poziomie i profilu jest odrębnie regulowane w art. 53 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Jeżeli uczelnia nie ma aktualnego uprawnienia do prowadzenia określonych studiów albo uprawnienie to zostało ograniczone, przeniesienie pozwolenia samo w sobie tego problemu nie rozwiąże.

Jak przygotować wniosek do ministra?

Wniosek powinien być przygotowany tak, aby minister mógł ocenić zarówno dotychczasową sytuację uczelni, jak i zdolność nowego podmiotu do przejęcia funkcji założyciela. W szczególności warto dołączyć dokumenty potwierdzające status prawny podmiotu przejmującego, jego reprezentację, oświadczenie o przyjęciu warunków pozwolenia, uzasadnienie gospodarcze i organizacyjne zmiany oraz informacje o postępowaniach dotyczących uprawnień uczelni.

Jeżeli dotychczasowych założycieli jest kilku, wniosek powinien pochodzić od wszystkich podmiotów, którym udzielono pozwolenia, albo od prawidłowo umocowanego pełnomocnika. Taki wniosek powinien jednoznacznie wskazywać wolę przeniesienia pozwolenia na konkretny podmiot. Pomocniczo aktualne pozostaje stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 2009 r., sygn. I OSK 1355/08, wydanym na gruncie poprzedniej ustawy, że postępowanie w sprawie przeniesienia pozwolenia może wywołać tylko wniosek podmiotu, któremu pozwolenia udzielono.

Czego nie można zrobić zwykłą umową?

Nie jest bezpieczne zawarcie samej umowy nazwanej np. „umową sprzedaży praw założycielskich” i uznanie, że od jej podpisania nowy podmiot stał się założycielem uczelni. Status założyciela nie jest prawem udziałowym, a uczelnia nie jest spółką kapitałową. Umowa cywilnoprawna może regulować rozliczenia między stronami, organizację przejęcia, przekazanie dokumentów czy odpowiedzialność kontraktową, ale nie zastępuje decyzji ministra wymaganej przez art. 44 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

Jeżeli równolegle planowana jest faktyczna reorganizacja działalności, trzeba odróżnić ją od takich zdarzeń jak likwidacja placówki. Likwidacja szkoły lub uczelni, przejęcie funkcji założyciela i przeniesienie pozwolenia to różne procedury, z innymi skutkami dla studentów, pracowników, dokumentacji i majątku.

FAQ

Czy założyciel uczelni niepublicznej może sprzedać prawa założycielskie?

Nie w takim znaczeniu, jak sprzedaje się udziały w spółce. Status założyciela jest związany z pozwoleniem i przepisami ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Strony mogą ustalić rozliczenia cywilnoprawne, ale skuteczna zmiana wymaga decyzji ministra.

Czy osoba prawna może przejąć funkcję założyciela uczelni?

Tak, jeżeli spełnia warunki z art. 37 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Nie może to być państwowa osoba prawna ani samorządowa osoba prawna.

Czy zawieszenie uprawnień blokuje przeniesienie pozwolenia?

Nie musi blokować samo w sobie, ale ma istotne znaczenie dla oceny ryzyka. Minister może badać aktualny stan prawny uczelni, toczące się postępowania i zdolność nowego podmiotu do wykonywania obowiązków założyciela.

Czy nowy założyciel automatycznie uzyska prawo prowadzenia wszystkich studiów?

Nie. Uprawnienia do prowadzenia studiów na określonym kierunku, poziomie i profilu są odrębną kwestią. Przeniesienie pozwolenia na utworzenie uczelni nie przywraca automatycznie zawieszonych lub cofniętych uprawnień.

Co zrobić, gdy minister odmówi przeniesienia pozwolenia?

Decyzję należy przeanalizować pod kątem uzasadnienia i naruszeń procedury. Co do zasady możliwy jest wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, a następnie skarga do sądu administracyjnego.

Źródła

• Art. 17 ust. 1, art. 34 ust. 1, art. 37 ust. 1, art. 37 ust. 2, art. 44 ust. 1 oraz art. 53 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.
• Art. 169 pkt 3 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.
• Art. 104 § 1 oraz art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego.
• Art. 3 § 2 pkt 1 oraz art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
• Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 2009 r., sygn. I OSK 1355/08.