Odrzucenie spadku a mieszkanie spółdzielcze lokatorskie po rodzicach

Czy po odrzuceniu spadku należy się spłata za mieszkanie?

W opisanej sytuacji odpowiedź co do zasady brzmi: nie, siostra nie ma obowiązku Pani spłacać tylko dlatego, że chce dalej korzystać z mieszkania spółdzielczego lokatorskiego albo ubiegać się o ustanowienie prawa do tego lokalu.

Powód jest podwójny. Po pierwsze, spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego nie wchodzi do spadku. Wynika to wprost z art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych, zgodnie z którym spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego jest niezbywalne, nie przechodzi na spadkobierców i nie podlega egzekucji.

Po drugie, jeżeli skutecznie odrzuciła Pani spadek, to zgodnie z art. 1020 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia tak, jakby nie dożył otwarcia spadku. To oznacza, że nie nabywa Pani praw majątkowych wchodzących do spadku po rodzicach, w tym roszczeń związanych z rozliczeniem wkładu mieszkaniowego.

Co dokładnie nie podlega dziedziczeniu?

Trzeba odróżnić dwie rzeczy:

To bardzo ważne w praktyce: zameldowanie nie daje udziału w mieszkaniu ani prawa do żądania pieniędzy od siostry. Meldunek potwierdza jedynie fakt pobytu w lokalu dla celów ewidencyjnych.

Kiedy osoba bliska może przejąć lokal po zmarłym członku spółdzielni?

Po śmierci członka spółdzielni lokatorskie prawo do lokalu wygasa. Nie oznacza to jednak automatycznie, że lokal „przepada” bez możliwości dalszego korzystania. Ustawa przewiduje szczególne uprawnienia dla określonych osób bliskich.

Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych, w razie wygaśnięcia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego roszczenia o przyjęcie do spółdzielni i zawarcie umowy o ustanowienie tego prawa przysługują osobom bliskim. Jednak przepis ten działa w konkretnym stanie faktycznym i trzeba dodatkowo badać, czy dana osoba spełnia warunki ustawowe oraz wymagania wynikające ze statutu spółdzielni.

W praktyce spółdzielnie zwykle wymagają wykazania, że osoba bliska rzeczywiście mieszkała ze zmarłym albo że należy do kręgu osób uprawnionych wskazanych w ustawie. Sama chęć „wykupienia mieszkania” nie wystarcza, jeżeli brak jest ustawowych przesłanek.

Jeżeli między rodziną pojawi się spór o to, kto powinien otrzymać lokal albo rozliczenie wkładu, pomocna może być także sprawa spadkowa - przebieg i koszty, zwłaszcza gdy oprócz lokalu występują też inne składniki majątku po zmarłych.

Czy siostra może dostać lokal bez Pani zgody?

To zależy od tego, czego dokładnie żąda spółdzielnia i na jakiej podstawie siostra ma uzyskać prawo do lokalu.

Jeżeli siostra ubiega się o ustanowienie lokatorskiego prawa jako osoba bliska po zmarłych, spółdzielnia może poprosić o dokumenty porządkujące sytuację rodzinną i spadkową, np.:

• akty zgonu rodziców,
• dokumenty potwierdzające pokrewieństwo,
• postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia,
• oświadczenia o odrzuceniu spadku,
• oświadczenia innych zainteresowanych osób, że nie zgłaszają roszczeń do ubiegania się o lokal.

Takie oświadczenie nie musi oznaczać „zrzeczenia się własności”, bo Pani właścicielem lokalu nie jest. Najczęściej chodzi raczej o potwierdzenie, że nie będzie Pani występować wobec spółdzielni z konkurencyjnym żądaniem ustanowienia prawa do lokalu.

Czy po odrzuceniu spadku może Pani domagać się części wkładu mieszkaniowego?

Co do zasady nie. Jeżeli odrzuciła Pani spadek, nie wstąpiła Pani w prawa i obowiązki spadkobiercy po rodzicach. A skoro tak, to nie nabyła Pani także udziału w wierzytelnościach spadkowych związanych z wkładem mieszkaniowym.

Podstawą jest tu art. 1020 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 922 § 1 Kodeksu cywilnego. Do spadku należą prawa i obowiązki majątkowe zmarłego, ale tylko wtedy, gdy dana osoba rzeczywiście dziedziczy. Po odrzuceniu spadku jest inaczej.

Inna sytuacja mogłaby powstać tylko wtedy, gdyby roszczenie wobec siostry wynikało nie ze spadku, lecz z odrębnej umowy między Państwem. Przykładowo: jeśli uzgodniłyby Panie, że w zamian za podpisanie określonych dokumentów siostra zapłaci Pani ustaloną kwotę. Wtedy źródłem ewentualnej zapłaty byłaby umowa, a nie dziedziczenie.

Zobacz również:

czy po odrzuceniu spadku trzeba iść na rozprawę spadkową

Co oznacza, że siostra wpłaci wkład z własnych środków?

Jeżeli siostra będzie musiała spełnić warunki spółdzielni i wpłacić określoną kwotę z własnych pieniędzy, to nie jest to spłata Pani udziału, lecz wykonanie warunków wymaganych do uzyskania prawa do lokalu.

W takiej sytuacji nie można automatycznie twierdzić, że powstaje po Pani stronie roszczenie o połowę tej wartości. Wręcz przeciwnie – skoro Pani nie dziedziczy po rodzicach z uwagi na odrzucenie spadku, a siostra ponosi koszty ze swoich środków, brak jest podstawy prawnej do żądania zapłaty tylko z tego powodu.

Na co uważać przy podpisywaniu oświadczenia dla spółdzielni?

Najbezpieczniej, aby pismo było krótkie i dotyczyło wyłącznie sprawy lokalu. W szczególności warto dopilnować, aby:

• oświadczenie wskazywało, że odrzuciła Pani spadek po rodzicach,
• nie zawierało sformułowań o „sprzedaży”, „darowiźnie” albo „zrzeczeniu się własności”, jeśli nie ma ku temu podstaw,
• dotyczyło tylko braku sprzeciwu wobec działań siostry przed spółdzielnią,
• nie obejmowało innych roszczeń rodzinnych lub majątkowych niezwiązanych z lokalem.

Jeżeli treść dokumentu budzi wątpliwości, dobrze jest poprosić spółdzielnię o wskazanie, na potrzeby jakiej konkretnej procedury dokument jest wymagany. To pozwala ocenić, czy żądane oświadczenie rzeczywiście ma podstawę w ustawie i statucie.

FAQ

Czy samo zameldowanie w mieszkaniu daje prawo do spłaty?

Nie. Meldunek ma charakter ewidencyjny i nie tworzy prawa majątkowego do lokalu ani roszczenia o zapłatę.

Czy po odrzuceniu spadku można dostać część pieniędzy za wkład mieszkaniowy?

Co do zasady nie. Osoba, która odrzuciła spadek, jest traktowana tak, jakby nie była spadkobiercą, więc nie nabywa praw majątkowych po zmarłym.

Czy siostra potrzebuje mojego oświadczenia?

Często tak, ale raczej dla uporządkowania procedury w spółdzielni. Nie chodzi wtedy o przeniesienie własności, lecz o potwierdzenie, że nie zgłasza Pani konkurencyjnych roszczeń do ubiegania się o lokal.

Czy spółdzielnia musi przyznać lokal siostrze?

Niekoniecznie. To zależy od spełnienia przesłanek z ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, treści statutu i konkretnego stanu faktycznego, w szczególności od statusu osoby bliskiej i sposobu korzystania z lokalu przed śmiercią rodziców.

Czy można umówić się z siostrą na dobrowolną spłatę?

Tak. Strony mogą zawrzeć odrębne porozumienie cywilne. Taka zapłata nie wynika jednak automatycznie z przepisów spadkowych ani z samego meldunku w lokalu.

Źródła

1. Ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych – Dz.U. 2001 nr 4 poz. 27.

2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – w szczególności art. 922 § 1 oraz art. 1020.