Rozwód a starania o polskie obywatelstwo

W sprawach obywatelstwa trzeba odróżnić dwie różne procedury:

1. nadanie obywatelstwa polskiego przez Prezydenta RP,
2. uznanie za obywatela polskiego przez wojewodę.

To rozróżnienie jest kluczowe, bo wpływ rozwodu na sprawę wygląda inaczej w każdej z tych procedur.

Czy rozwód przekreśla szanse na obywatelstwo?

Nie – sam rozwód nie przekreśla automatycznie możliwości uzyskania obywatelstwa polskiego. Trzeba jednak ustalić, z jakiej podstawy prawnej cudzoziemka chce skorzystać.

Jeżeli chodzi o nadanie obywatelstwa przez Prezydenta RP, to jest to prerogatywa Prezydenta wynikająca z art. 137 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 18 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim. W tym trybie przepisy nie wskazują zamkniętych warunków, które cudzoziemiec musi spełnić, aby obywatelstwo zostało nadane. Oznacza to, że rozwód sam w sobie nie zamyka drogi do złożenia wniosku.

Inaczej jest przy uznaniu za obywatela polskiego, bo tutaj wojewoda wydaje decyzję na podstawie konkretnych przesłanek ustawowych z art. 30 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim. Jeżeli dana osoba chce skorzystać z podstawy związanej z małżeństwem z obywatelem polskim, rozwód może spowodować utratę tej konkretnej podstawy.

Nadanie obywatelstwa przez Prezydenta RP a rozwód

Zgodnie z art. 18 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim obywatelstwo polskie może być nadane cudzoziemcowi przez Prezydenta RP. Z kolei art. 19 tej ustawy stanowi, że nadanie obywatelstwa następuje na wniosek cudzoziemca.

W tym trybie nie ma ustawowego katalogu warunków takich jak minimalny czas pobytu, dochód czy obowiązek pozostawania w małżeństwie przez określony czas. W praktyce jednak we wniosku warto wykazać silne związki z Polską, np. długość pobytu, rodzinę w Polsce, dzieci będące obywatelami polskimi, aktywność zawodową, znajomość języka, centrum życia rodzinnego i zawodowego.

Dlatego jeśli cudzoziemka mieszka w Polsce od kilku lat, ma dzieci będące obywatelami polskimi i realnie związała swoje życie z Polską, to rozwód nie wyłącza możliwości ubiegania się o obywatelstwo w tym trybie.

Jeżeli w toku sprawy zmieni się stan cywilny, należy poinformować o tym organ pośredniczący w przekazaniu wniosku. Wynika to z obowiązku aktualności danych i dokumentów przedstawianych w postępowaniu. Najbezpieczniej złożyć pismo uzupełniające i dołączyć odpis prawomocnego wyroku rozwodowego albo odpis aktu małżeństwa z adnotacją o rozwodzie – zależnie od etapu sprawy i wymagania organu.

Uznanie za obywatela polskiego – kiedy rozwód ma znaczenie?

Uznanie za obywatela polskiego jest procedurą sformalizowaną. Podstawę stanowi art. 30 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim.

Dla osoby pozostającej w małżeństwie z obywatelem polskim najczęściej rozważana jest podstawa z art. 30 ust. 1 pkt 2 tej ustawy. Zgodnie z tym przepisem za obywatela polskiego uznaje się cudzoziemca przebywającego nieprzerwanie na terytorium RP co najmniej od 2 lat na podstawie zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE albo prawa stałego pobytu, który pozostaje co najmniej od 3 lat w związku małżeńskim zawartym z obywatelem polskim.

Tu właśnie rozwód ma znaczenie praktyczne. Jeżeli w chwili wydawania decyzji nie istnieje już małżeństwo, organ może uznać, że przesłanka z art. 30 ust. 1 pkt 2 nie jest spełniona. W takiej sytuacji trzeba sprawdzić, czy cudzoziemka spełnia inną podstawę z art. 30 ust. 1.

Najważniejsze podstawy uznania za obywatela polskiego

Jeżeli więc małżeństwo się rozpada, nie oznacza to automatycznie końca planów dotyczących obywatelstwa. Często możliwe jest oparcie wniosku na innej podstawie, np. dłuższym pobycie, dochodzie i tytule do lokalu.

Jakie warunki trzeba dziś spełnić przy uznaniu za obywatela polskiego?

Poza samą podstawą z art. 30 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim trzeba pamiętać o dodatkowych wymogach.

Znajomość języka polskiego – zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o obywatelstwie polskim cudzoziemiec ubiegający się o uznanie za obywatela polskiego, poza wyjątkami wskazanymi w ustawie, musi posiadać znajomość języka polskiego potwierdzoną dokumentem określonym w przepisach. Obecnie podstawy dokumentowania wynikają z ustawy o obywatelstwie polskim oraz przepisów wykonawczych i praktyki urzędowej; najczęściej chodzi o urzędowe poświadczenie znajomości języka polskiego na poziomie co najmniej B1, świadectwo ukończenia szkoły w Polsce albo szkoły za granicą z wykładowym językiem polskim.

Brak zagrożenia dla obronności, bezpieczeństwa państwa albo ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego – przeszkoda ta wynika z art. 31 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim.

Nieprzerwany pobyt – pojęcie to należy rozumieć zgodnie z art. 30 ust. 3 i 4 ustawy o obywatelstwie polskim. Co do zasady pobyt uważa się za nieprzerwany, jeżeli żadna z przerw nie była dłuższa niż 6 miesięcy i wszystkie przerwy łącznie nie przekroczyły 10 miesięcy w wymaganym okresie, chyba że zachodzi ustawowy wyjątek, np. wyjazd był związany z wykonywaniem pracy za granicą na rzecz polskiego pracodawcy, towarzyszeniem małżonkowi w takiej sytuacji albo szczególną sytuacją osobistą. W praktyce warto dobrze zgromadzić dowody pobytu i wyjazdów. Pomocny może być materiał o tym, jak wykazać warunki uznania za obywatela.

Jak wygląda procedura i jakie dokumenty są istotne?

Wniosek o uznanie za obywatela polskiego składa się do wojewody właściwego ze względu na miejsce zamieszkania – art. 32 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim. Wniosek o nadanie obywatelstwa składa się za pośrednictwem wojewody albo konsula – art. 19 ust. 2 tej ustawy.

Zakres danych wymaganych we wniosku określają w szczególności art. 21 ustawy o obywatelstwie polskim dla nadania oraz art. 33 tej ustawy dla uznania za obywatela polskiego. Dołącza się dokumenty potwierdzające dane i okoliczności wskazane we wniosku, fotografie oraz – gdy jest wymagany – dokument potwierdzający znajomość języka polskiego.

Przy rozwodzie lub separacji faktycznej trzeba szczególnie zadbać o spójność dokumentów. Jeżeli we wniosku wskazano dane małżonka i stan cywilny, a później sytuacja się zmieniła, należy niezwłocznie przekazać aktualizację. Zatajenie takiej zmiany może podważyć wiarygodność strony i utrudnić postępowanie.

W praktyce przydają się zwłaszcza:

• karta pobytu i decyzja pobytowa,
• odpis aktu małżeństwa lub prawomocny wyrok rozwodowy,
• dokumenty potwierdzające dochód,
• dokumenty potwierdzające tytuł prawny do lokalu,
• zaświadczenia lub inne dowody potwierdzające ciągłość pobytu,
• dokument potwierdzający znajomość języka polskiego, jeśli jest wymagany.

Czy trzeba mieć zgodę współmałżonka?

Nie. W sprawie nadania obywatelstwa albo uznania za obywatela polskiego cudzoziemiec składa wniosek we własnym imieniu. Przepisy ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim nie przewidują ogólnego obowiązku uzyskania zgody małżonka na złożenie takiego wniosku przez pełnoletniego cudzoziemca.

Inaczej mogą wyglądać kwestie dotyczące małoletnich objętych wnioskiem, bo tam znaczenie mają zgody przedstawicieli ustawowych i odrębne regulacje ustawy. Jeżeli sprawa dotyczy także dzieci, trzeba zbadać dokumenty i stan rodzicielski osobno.

Ile trwa procedura?

Nie warto dziś opierać się na sztywnym założeniu, że sprawa trwa zawsze około dwóch lat. Czas postępowania zależy od trybu, urzędu, kompletności dokumentów i konieczności pozyskania informacji od innych organów.

W postępowaniu o uznanie za obywatela polskiego zastosowanie mają także przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności art. 35 § 1, § 2 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, ale w praktyce sprawy obywatelskie często trwają dłużej ze względu na ich charakter i konieczność weryfikacji wielu danych. W przypadku bezczynności lub przewlekłości mogą przysługiwać środki prawne, jednak ocenę trzeba dostosować do konkretnej sprawy.

Wnioski praktyczne dla opisanej sytuacji

Jeżeli cudzoziemka mieszka w Polsce od 5 lat, ma pobyt stały i jest od 5 lat w małżeństwie z obywatelem polskim, to:

1. może rozważyć uznanie za obywatela polskiego na podstawie art. 30 ust. 1 pkt 2 ustawy o obywatelstwie polskim – ale tylko wtedy, gdy w dacie istotnej dla sprawy nadal spełnia przesłankę pozostawania w małżeństwie z obywatelem polskim,
2. niezależnie od rozwodu może złożyć wniosek o nadanie obywatelstwa przez Prezydenta RP na podstawie art. 18 i art. 19 ustawy o obywatelstwie polskim,
3. jeżeli po rozwodzie nie będzie mogła skorzystać z art. 30 ust. 1 pkt 2, trzeba sprawdzić, czy spełnia inną podstawę, np. z art. 30 ust. 1 pkt 1 lub pkt 6 tej ustawy.

W opisanym stanie faktycznym duże znaczenie mogą mieć także dzieci będące obywatelami polskimi, rzeczywiste centrum życia w Polsce oraz stabilność pobytu i pracy. Te okoliczności są szczególnie istotne przy wniosku do Prezydenta RP.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak rozwód może wpływać na obywatelstwo w praktyce – zależnie od podstawy prawnej i momentu, w którym nastąpiła zmiana stanu cywilnego.

FAQ

Czy po rozwodzie można dostać obywatelstwo polskie?

Tak. Rozwód nie wyklucza automatycznie obywatelstwa, zwłaszcza w trybie nadania przez Prezydenta RP na podstawie art. 18 ustawy o obywatelstwie polskim. Może jednak utrudnić uznanie za obywatela, jeśli wniosek opiera się na małżeństwie z obywatelem polskim z art. 30 ust. 1 pkt 2 tej ustawy.

Czy do wniosku o obywatelstwo potrzebna jest zgoda męża albo żony?

Nie, pełnoletni cudzoziemiec składa wniosek samodzielnie. Zgoda współmałżonka nie jest co do zasady wymagana przez ustawę o obywatelstwie polskim.

Czy trzeba zgłosić rozwód, jeśli sprawa o obywatelstwo już trwa?

Tak, należy poinformować organ o zmianie stanu cywilnego i dołączyć dokument potwierdzający tę zmianę. To ważne zwłaszcza wtedy, gdy małżeństwo było wskazane jako podstawa lub istotna okoliczność sprawy.

Czy dzieci z polskim obywatelstwem pomagają w sprawie?

Mogą mieć duże znaczenie praktyczne, zwłaszcza przy wniosku do Prezydenta RP, bo potwierdzają realne więzi z Polską. Same w sobie nie zastępują jednak przesłanek wymaganych w procedurze uznania za obywatela polskiego.

Czy separacja faktyczna ma takie samo znaczenie jak rozwód?

To zależy od trybu i stanu faktycznego. Przy uznaniu za obywatela na podstawie małżeństwa organ może badać, czy przesłanka ustawowa rzeczywiście jest spełniona. Przy nadaniu przez Prezydenta RP separacja faktyczna nie wyklucza złożenia wniosku, ale może wpływać na ocenę przedstawionych więzi rodzinnych.

Źródła

• Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. – art. 137.
• Ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim – w szczególności art. 18, art. 19, art. 21, art. 30, art. 31, art. 32 i art. 33.
• Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego – w szczególności art. 35.
• Ustawa z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim – w zakresie poświadczenia znajomości języka polskiego, do którego odwołuje się ustawa o obywatelstwie polskim.