Oskarżenie o pobicie – jak się bronić po bójce lub szarpaninie?

Od czego zacząć obronę po oskarżeniu o pobicie?

W opisanej sytuacji nie należy zakładać automatycznie, że dojdzie do skazania ani nawet że sprawa rzeczywiście zostanie zakwalifikowana jako pobicie. W prawie karnym duże znaczenie ma dokładny przebieg zdarzenia: kto zaczął, czy doszło do wzajemnej szarpaniny, czy użyto niebezpiecznego narzędzia, jakie były obrażenia i jak długo trwały ich skutki.

To ważne, ponieważ czym innym jest pobicie z art. 158 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, czym innym bójka z tego samego przepisu, czym innym spowodowanie naruszenia czynności narządu ciała z art. 157 Kodeksu karnego, a czym innym samo naruszenie nietykalności cielesnej z art. 217 § 1 Kodeksu karnego.

Jeżeli sprawa dotyczy jednorazowej ulicznej szarpaniny między dwiema osobami, bardzo często zasadnicze znaczenie ma nie słowo „pobicie”, lecz to, czy doszło do wzajemnej naruszenie nietykalności, czy do czynu z art. 157 Kodeksu karnego, czy też do bójki lub pobicia.

Obrona konieczna – kiedy można się na nią powołać?

Zgodnie z art. 25 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny: „Nie popełnia przestępstwa, kto w obronie koniecznej odpiera bezpośredni, bezprawny zamach na jakiekolwiek dobro chronione prawem”.

Aby skutecznie powoływać się na obronę konieczną, trzeba wykazać łącznie, że:

• zamach był bezpośredni – czyli realny i aktualny, a nie tylko obawiany na przyszłość,
• zamach był bezprawny – czyli napastnik nie działał zgodnie z prawem,
• działanie było obroną, a nie odwetem po zakończeniu ataku.

Jeżeli druga osoba pierwsza użyła siły, zaczęła szarpać, popychać albo uderzać, to taka okoliczność może przemawiać za przyjęciem obrony koniecznej. Jeżeli jednak do użycia siły doszło dopiero po zakończeniu ataku albo była to zemsta za zniewagi słowne, obrona konieczna może nie znaleźć zastosowania.

Sama prowokacja słowna, wyzwiska czy zaczepki co do zasady nie dają prawa do bicia drugiej osoby. Mają jednak znaczenie dowodowe przy ocenie, kto był stroną agresywną, czy działała Pani pod wpływem silnych emocji i jak przebiegało całe zdarzenie. W praktyce przy sporze o obrona przy naruszeniu nietykalności albo przy powoływaniu się na obronę konieczną liczy się właśnie szczegółowy stan faktyczny.

Przekroczenie granic obrony koniecznej

Jeżeli sposób obrony był zbyt intensywny względem zamachu, może pojawić się problem przekroczenia granic obrony koniecznej. Reguluje to art. 25 § 2 Kodeksu karnego, zgodnie z którym w razie przekroczenia granic obrony koniecznej, w szczególności gdy sprawca zastosował sposób obrony niewspółmierny do niebezpieczeństwa zamachu, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia.

Dodatkowo art. 25 § 3 Kodeksu karnego stanowi, że nie podlega karze ten, kto przekracza granice obrony koniecznej pod wpływem strachu lub wzburzenia usprawiedliwionych okolicznościami zamachu.

W praktyce oznacza to, że nawet jeśli obrona została oceniona jako zbyt daleko idąca, nadal można budować linię obrony w oparciu o okoliczności zajścia, nagłość zdarzenia, stres, przewagę drugiej strony oraz brak czasu na chłodną ocenę sytuacji.

Czy to na pewno pobicie?

Potocznie wiele osób mówi o „pobiciu”, ale prawnie nie każdy incydent z użyciem siły jest pobiciem. Dla oceny sprawy warto odróżnić podstawowe typy czynów:

Jeżeli chce Pani lepiej ocenić możliwe sankcje za pobicie, trzeba najpierw ustalić, czy organy w ogóle będą miały podstawy do przyjęcia art. 158 Kodeksu karnego, czy raczej art. 157 albo art. 217 Kodeksu karnego.

Znaczenie obrażeń i granicy 7 dni

Kluczowe znaczenie ma czas trwania naruszenia czynności narządu ciała albo rozstroju zdrowia.

Zgodnie z art. 157 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny karalne jest spowodowanie naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia trwającego dłużej niż 7 dni. Natomiast art. 157 § 2 Kodeksu karnego dotyczy takiego skutku trwającego nie dłużej niż 7 dni.

Z kolei art. 157 § 4 Kodeksu karnego stanowi, że ściganie przestępstwa określonego w § 2 odbywa się z oskarżenia prywatnego. Oznacza to, że pokrzywdzona co do zasady sama wnosi prywatny akt oskarżenia do sądu, a policja i prokuratura nie zawsze prowadzą sprawę z urzędu. Wyjątkiem jest sytuacja przewidziana w art. 60 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, gdy prokurator obejmie ściganie z urzędu ze względu na interes społeczny.

Jeżeli skutki urazu trwały ponad 7 dni, wtedy sprawa może być prowadzona z urzędu na podstawie art. 157 § 1 Kodeksu karnego. W praktyce organy opierają się zwykle na dokumentacji medycznej i opinii biegłego.

Czy brak danych osobowych chroni przed sprawą?

Nie można zakładać, że brak podania danych osobowych zamknie sprawę. Jeżeli druga osoba zapamiętała numer rejestracyjny pojazdu, monitoring miejski objął miejsce zdarzenia albo są świadkowie, policja może ustalić dane właściciela pojazdu i dalej weryfikować, kto kierował samochodem oraz kto brał udział w zdarzeniu.

Z drugiej strony nie ma ogólnego obowiązku samodzielnego „ujawniania się” pokrzywdzonej czy policji tylko dlatego, że ktoś zapowiada złożenie zawiadomienia. Inaczej wygląda jednak sytuacja po doręczeniu wezwania. Wtedy należy zareagować, bo niestawiennictwo może prowadzić do negatywnych konsekwencji procesowych, zależnie od statusu, w jakim została Pani wezwana.

Jeżeli zostanie Pani wezwana jako świadek, co do zasady ma Pani obowiązek stawić się i złożyć zeznania – art. 177 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego. Jeżeli będzie Pani miała status osoby podejrzanej albo podejrzanego, ma Pani prawo do obrony, w tym prawo odmowy składania wyjaśnień i odpowiedzi na pytania na podstawie art. 175 § 1 Kodeksu postępowania karnego.

Co robić po wezwaniu na policję lub do sądu?

Najbezpieczniej działać według takiej kolejności:

1. Ustalić, w jakim charakterze została Pani wezwana: świadek, osoba podejrzana, podejrzana czy oskarżona.
2. Zabezpieczyć dowody: wiadomości, nagrania, monitoring z pobliskich lokali, dane świadków, zdjęcia obrażeń, rachunki za leczenie, notatki z datą i godziną zdarzenia.
3. Spisać własną wersję zdarzenia jak najszybciej, zanim zatrą się szczegóły.
4. Nie składać pochopnych oświadczeń „na korytarzu” ani w rozmowach nieformalnych.
5. Rozważyć wnioski dowodowe, zwłaszcza o przesłuchanie świadków i zabezpieczenie monitoringu.

Jeżeli to druga strona pierwsza użyła siły, trzeba to jasno i konsekwentnie podnosić. Jeżeli były obrażenia po Pani stronie, również warto je udokumentować medycznie. W niektórych sprawach, zwłaszcza gdy druga osoba twierdzi, że została sprowokowana albo że sama działała obronnie, pomocna bywa także analiza, czy możliwe jest warunkowe umorzenie jako linia obrony – ale tylko wtedy, gdy materiał dowodowy wskazuje na realne ryzyko przypisania winy.

Jakie dowody mają największe znaczenie?

W sprawach o użycie przemocy najważniejsze są zwykle:

• zeznania bezpośrednich świadków,
• nagrania z monitoringu, wideorejestratorów, telefonów,
• dokumentacja medyczna obu stron,
• opinia biegłego lekarza co do rodzaju i czasu trwania obrażeń,
• spójność relacji stron i ich zachowanie po zdarzeniu.

Jeżeli uszkodzony miał być aparat ortodontyczny, sama deklaracja pokrzywdzonej nie wystarcza automatycznie do przypisania Pani odpowiedzialności. Trzeba wykazać związek między zajściem a uszkodzeniem oraz jego wartość. Taki wątek może mieć znaczenie nie tylko karne, ale także cywilne, jeżeli druga strona będzie dochodziła odszkodowania.

Czy prowokacja ma znaczenie?

Tak, ale ograniczone. Prowokacja słowna sama nie legalizuje przemocy. Nie można skutecznie tłumaczyć uderzenia wyłącznie tym, że ktoś obrażał. Jednocześnie prowokacja może wpływać na ocenę wiarygodności, motywów działania, możliwości zastosowania art. 25 § 3 Kodeksu karnego oraz na wymiar ewentualnej reakcji karnej.

Jeżeli druga strona najpierw wyzywała, podeszła agresywnie, naruszyła dystans, popychała albo szarpała, należy to precyzyjnie opisać. W prawie karnym szczegóły często decydują o tym, czy ktoś był napastnikiem, czy odpierał atak.

FAQ

Czy samo zgłoszenie na policję oznacza, że zostanę skazana?

Nie. Zgłoszenie rozpoczyna jedynie weryfikację. O wyniku sprawy decydują dowody, kwalifikacja prawna czynu i ustalenie, kto był stroną atakującą.

Czy wyzwiska usprawiedliwiają uderzenie?

Co do zasady nie. Same obelgi nie dają prawa do użycia przemocy. Mogą jednak mieć znaczenie dla oceny prowokacji, przebiegu zdarzenia i wiarygodności stron.

Czy obrażenia do 7 dni zawsze oznaczają prywatny akt oskarżenia?

Najczęściej tak, bo wynika to z art. 157 § 4 Kodeksu karnego. Jednak prokurator może objąć sprawę ściganiem z urzędu na podstawie art. 60 § 1 Kodeksu postępowania karnego, jeżeli wymaga tego interes społeczny.

Czy mam obowiązek składać wyjaśnienia jako osoba podejrzana?

Nie. Zgodnie z art. 175 § 1 Kodeksu postępowania karnego podejrzany ma prawo odmówić składania wyjaśnień i odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania.

Czy numer rejestracyjny auta wystarczy do ustalenia sprawcy?

Może wystarczyć do ustalenia właściciela pojazdu, ale nie zawsze przesądza, kto brał udział w zdarzeniu. To tylko jeden z elementów materiału dowodowego.

Źródła

1. Ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, w szczególności art. 25, art. 157, art. 158, art. 217.

2. Ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, w szczególności art. 60 § 1, art. 175 § 1, art. 177 § 1.

3. Aktualne brzmienie aktów prawnych według Internetowego Systemu Aktów Prawnych ISAP.